1

Pień współczulny  - część szyjna

- część szyjna zbudowana jest z 2-5 zwojów przykręgowych (współczulnych) i włókien międzyzwojowych.

- w typowej postaci występują zwój szyjny górny, środkowy i dolny oraz zwój kręgowy, położony między zwojem środkowym a dolnym. Zwój dolny łączy się zwykle ze zwojem piersiowym pierwszym tworząc zwój szyjno-piersiowy czyli gwiaździsty

·                zwój szyjny górny,  zwój szyjny środkowy, zwój kręgowy,zwój szyjny dolny,  twarzowego - i rozgałęzia się razem z nią.

Tarczyca 

- nieparzysty gruczoł wydzielania wewnętrznego zbudowany z dwóch płatów bocznych i węziny (cieśni) oraz niestałego płata piramidowego 

- leży w przedni-dolnej części szyi;  cieśń- leży do przodu od 2-4 chrząstki tchawicy, płat boczny - ku górze sięga do połowy wysokości chrząstki tarczowatej krtani, ku dołowi sięga do 6 chrząstki tchawicy ,przyśrodkowo sąsiaduje z krtanią, tchawicą i przełykiem, bocznie z pęczkiem naczyniowonerwowym szyi, ku tyłowi sięga do powięzi przedkręgowej , od przodu jest częściowo przykryty przez m. mostkowo-gnykowy, m.mostkowo-tarczowy i m. tarczowo-gnykowy .oraz brzusiec górny m. łopatkowo-gnykowego.

Budowa:

- tarczyca zbudowana jest z 2 płatów bocznych prawego i lewego( lobus dex et sin), oraz wąskiej części łączącej je czyli cieśni (węziny) (isthmus),ku górze w pobliżu płaszczyzny pośrodkowej często odchodzi płat piramidowy

- tarczyca objęta jest dwiema osłonkami łącznotkankowymi, wewnętrzna to tzw. torebka włóknista, ściśle złączona z  miąższem gruczołu, zewn. to tzw. powięź tarczowa. W obrębie powięzi tarczowej na tylnej stronie płatów bocznych tarczycy leżą przytarczyce

- z torebki włóknistej razem z nerwami i naczyniami wnikają przegrody łącznotkankowe do wewnątrz narządu wytwarzając jego zręb (stroma).

- w obrębie zrębu leżą pęcherzyki różnej wielkości, których ściana zbudowana jest z jednowarstwowego nabłonka sześciennego. Wydzielina kom. nabłonkowych to koloid tarczycy który wypełnia pęcherzyki zawiera on hormony tarczycy tj. T3 i T4. Większe grupy pęcherzyków tworzą płaciki.

Umocowanie:

Zasadniczą rolę w umocowaniu tarczycy odgrywają więzadła tarczowe

- więzadło tarczowe pośrodkowe - biegnie od obu płytek chrząstki tarczowatej i łuku chrząstki pierścieniowatej krtani kończąc się w torebce na powierzchni tylnej węziny i przyległych odc. płatów bocznych

- więzadło tarczowe boczne-parzyste biegnie obustronnie od powierzchni bocznych łuków chrząstki pierścieniowatej i trzech górnych chrząstek tchawicy, kieruje się ku dołowi kończąc się w torebce tarczycy w pobliżu bieguna dolnego płata bocznego  

- więzadło płata piramidowego niestałe jeśli gruczoł ma płat piramidowy biegnie od trzonu kości gnykowej (chrząstki pierścieniowatej lub tarczowatej) do płata piramidowego (ma mniejsze znaczenie).

Przytarczyce  - gruczoły przytarczyczne

- występują zwykle w liczbie 4 dwie górne i dwie dolne

- leżą na powierzchni tylnej płata bocznego tarczycy w pobliżu jego brzegu tylno-przyśrodkowego na zew. od torebki włóknistej objęte tkanką łączną powięzi tarczowej

- wielkość ziarna pszenicy (6-7x3-4x1,5-2 mm)

- produkują hormon  -parathormon regulujący poziom wapnia i fosforu we krwi i tkankach.- usunięcie tych gruczołów powoduje obniżenie stężenia jonów wapnia i podwyższenie stężenia fosforu we krwi, w następstwie - wskutek zwiększenia pobudliwości układu nerwowego i mięśniowego występuje tężyczka (tetania) - silne i długotrwałe skurcze mm. szkieletowych, niekiedy również oddechowych.

-            unaczynienie: każdy gruczoł unaczynia oddzielna t. przytarczyczna od t. tarczowej dolnej. Jeżeli gruczołu przytarczyczne położone są wewnątrz torebki tarczycy, zaopatrują je naczynia miąższowe gruczołu tarczowego.

Opony mózgowia

Opona miękka mózgowia  (pia mater encephali)

- ściśle obejmuje mózgowie wnikając we wszystkie zagłębienia, szczeliny i bruzdy aż po ich dna i jest ściśle złączona z zewn. błoną graniczną gleju.

- pełni funkcję łącznotkankowego zrębu, który utrzymuje we właściwym kształcie miękką i plastyczną konsystencje mózgowia ( i rdzenia kręgowego)

- jest bogato unerwiona czuciowo i autonomicznie (współczulne i przywspółczulne) przez włókna  pochodzące od nerwów czaszkowych i nerwów rdzeniowych, nerwy te prawdopodobnie kontrolują regulacje naczyniową a tym samym krążenie PMR i ciśnienie wewnątrzczaszkowe, bodźce mechaniczne (krojenie dotyk) nie wywołują uczucia bólu w przeciwieństwie do opony twardej.

Opona pajęcza mózgowia   (arachnoidea)

- jest to delikatna przeźroczysta błona nieunaczyniona i nieunerwiona

- przylega do ścian jamy czaszki wysłanej oponą twardą ,dostosowując się do kształtu ścian jamy czaszki a nie mózgowia                                                                                         

- przechodzi ona nad bruzdami i szczelinami mózgowia, łącząc się z oponą miękką beleczkami i przegrodami łącznotkankowymi (dzięki nim mózgowie jest unieruchomione wewnątrz opon „jak Guliwer przez liliputy”)

- w pajęczynówce mózgowia występują grzybowate zgrubienia zwane ziarnistościami pajęczynówki (granulomationes arachnoideales Pacchioni)

- pomiędzy pajęczynówką a opona miękką  znajduje się szczelinowata przestrzeń wypełniona PMR zwana przestrzenią podpajęczynówkową, w niektórych miejscach tam gdzie opon oddalają się od siebie (na podstawie mózgu i na wysokości pnia mózgu) przestrzeń ta jest obszerniejsza, nosząc nazwę zbiorników podpajeczynówki.

Opona twarda (dura mater)

- zbudowana jest z dwóch blaszek zrośniętych ze sobą są to blaszka zewn -okostnowa i blaszka wewn, oponowa mózgowia

- w obrębie czaszki blaszki opony twardej  są ze sobą zrośnięte, z wyjątkiem:

1. miejsc gdzie znajdują się zatoki żylne

2. zagłębienia Meckela (cavum Meckeli)-miejsce gdzie leży zwój trójdzielny

3. wmiejscu siodła tureckiego- blaszka zewn. wyściela dół, blaszka wewn. tworzy przeponę w której znajduje się otwór dla przejścia lejka

4. w miejscach gdzie leżą woreczki śródchłonkowe na tylnej powierzchni piramidy (zakończenie przewodu śródchłonkowego)

Wypustki (fałdy) opony twardej -   zbudowane są ze zdwojenia blaszki wewn

opony twardej, wśród nich wyróżnia się: sierp mózgu (falx cerebri), namiot

móżdzku (tentorium cerebelli), sierp móżdzku (falx cerebelli), przepona siodła

(diaphragma sellae).

·         sierp mózgu - biegnie w płaszczyźnie strzałkowej oddzielając półkule mózgu od siebie, jego wolny dolny brzeg nie dochodzi jednak do powierzchni górnej spoidła wielkiego. Przyczepia się do grzebienia koguciego i skrzydeł grzebienia koguciego, grzebienia czołowego, brzegów bruzdy strzałkowej górnej, dochodzi do guzowatości potylicznej wewn.,

- w przyczepie do sklepienia czaszki sierp zawiera zatokę strzałkową górną, w wolnym dolnym brzegu zatokę strzałkową dolną

- w dole tylnym czaszki sierp mózgu łączy się z namiotem móżdżku wzdłuż miejsca połączenia biegnie zatoka prosta

·     namiot móżdżku - biegnie w płaszczyźnie poziomej oddzielając półkule mózgu od półkuli móżdżku. Przyczep rozpoczyna się na guzowatości potylicznej wewn. i biegnie dalej obustronnie wzdłuż brzegu bruzdy zatoki poprzecznej kości potylicznej, brzegu górnego piramidy kości skroniowej i dochodzi do wyrostka pochyłego przedniego skrzydła mniejszego kości klinowej i wyrostka pochyłego tylnego. W odcinku przednim namiotu móżdżku znajduje się jego wcięcie (incisura tentorii) dla przejścia pnia mózgu (dokładnie we wcięciu leży śródmózgowie). Przyczep namiotu do kości potylicznej zawiera zatokę poprzeczną.

·           sierp móżdżku - przyczepia się do guzowatości potylicznej wewn. i grzebienia potylicznego wewn. Stanowi przedłużenie sierpa mózgu, biegnąc w płaszczyźnie strzałkowej od namiotu móżdżku do otworu potylicznego wielkiego. Wzdłuż przyczepu do grzebienia potylicznego wewn. biegnie zatoka potyliczna.

·           przepona siodła -rozpięta jest nad siodłem tureckim, od guzka siodła do górnego brzegu grzbietu siodła, oraz miedzy wyrostkami pochyłymi. Ogranicza dół przysadki razem z samą przysadką od reszty środkowego dołu czaszki, pozostawiając mały otwór dla przejścia lejka przysadki.

·         splotu szyjnego (n rdzeniowe C1-C3)

NARZĄD WZROKU

Gałka oczna ( bulbus oculi )

Pod względem budowy w gałce ocznej wyróżnia się: ścianę gałki ocznej;

                                                                            zawartość gałki ocznej.

Ściana gałki ocznej

Ścianę gałki ocznej tworzą trzy warstwy, idąc od zewnątrz do wewnątrz są to:

błona zewnętrzna błona środkowa błona wewnętrzna

ROGÓWKA ( cornea )

·           stanowi 1/6 przednią błony włóknistej;

·           ma mniejszy promień krzywizny ( większą krzywiznę ) i wygląda jakby była wprawiona w twardówkę ( na podobieństwo szkiełka zegarka );

·           jest przezroczysta;

·           przepuszcza promienie świetlne silnie je załamując;

·           nie przyczepiają się do niej żadne mięśnie;

·           nie posiada naczyń, odżywiana jest przez ciecz wodnistą gałki ocznej z komory przedniej oka, a także przez łzy obmywające ją od przodu, a także przez przybrzeżny pierścień naczyniowy twardówki drogą przesączania;

·           jest bogato unerwiona czuciowo przez nerwy rzęskowe długie od nerwu nosowo-rzęskowego od n. ocznego (V1);

·           nie jest pokryta workiem spojówkowym, wąski pas przejściowy, szerokości około 1 mm, biegnący na granicy między rogówką z jednej strony a spojówką i twardówka z drugiej nazywamy rąbkiem rogówki (limbus cornae);

TWARDÓWKA ( sclera )

·           stanowi 5/6 błony włóknistej, ma kształt kuli o średnicy około 24 mm;

·           przeważnie jest biała, jej odcinek przedni jest widoczny i zwany „białkiem oka”. Gdy jest cienka, np. u dzieci lub w stanach chorobowych ma barwę niebieską – prześwieca przez nią błona naczyniowa, w wieku starczym przybiera zabarwienie żółtawe pochodzące od złogów tłuszczu;

·           jest nieprzezroczysta;

·           nie przepuszcza promieni świetlnych;

·           stanowi miejsce przyczepu mięśni poruszających gałką oczną. Mięśnie proste przyczepiają się do przodu od równika, mięśnie skośne do tyłu od równika;

·           w tylnej części twardówki ( w odległości 3 – 4 mm przyśrodkowo i 0,7 mm powyżej bieguna tylnego ) znajduje się otwór zwany kanałem twardówki ( canalis sclerae ), długości około 0,5 mm, przez który z galki ocznej wychodzi nerw wzrokowy. W kanale tym znajduje się blaszka sitowa ( lamina cribrosa ) rozpięta w poprzek kanału. Przez oczka tej blaszki przechodzą wiązki włókien nerwu wzrokowego. Część nerwu wzrokowego leżąca do przodu od blaszki sitowej nosi nazwę tarczy lub brodawki nerwu wzrokowego;

·           oprócz kanału twardówki znajduje się w niej wiele drobnych otworków dla przejścia naczyń i nerwów. W okolicy tego kanału twardówkę przebijają tętnice rzęskowe tylne ( długie i krótkie ) od tętnicy ocznej oraz nerwy rzęskowe ( długie – od nerwu nosowo-rzęskowego od nerwu ocznego i krótkie – ze splotu rzęskowego ). Dalej do przodu, około 4 mm ku tyłowi od równika gałki ocznej twardówkę przebijają skośnie żyły wirowate ( vene vorticosae ), w liczbie 4 – 6, uchodzące do żył ocznych górnej i dolnej. Do przodu od równika, w pobliżu granicy twardówki z rogówką; twardówkę przebijają tt. rzęskowe przednie od gałęzi mięśniowych t. ocznej;

·           zewnętrzną powierzchnię twardówki pokrywa pochewka gałki ocznej;

·           twardówka jest bardzo słabo unaczyniona przez gałęzie odchodzące od naczyń przebijających ją;

·           unerwienie pochodzi od nn. rzęskowych, ale twardówka jest wrażliwa na ból tylko w swej przedniej części

NACZYNIÓWKA ( choroidea )

·           stanowi tylny, największy odcinek błony naczyniowej;

·           wyściela twardówkę począwszy od nerwu wzrokowego, sięgając ku przodowi do rąbka zębatego, przechodząc tu w ciało rzęskowe;

·           służy ona do odżywiania zewnętrznych warstw siatkówki;

·           w jej obrębie powstają żyły wirowate;

CIAŁO RZĘSKOWE ( corpus ciliare )

·           jest częścią środkową błony naczyniowej;

·           ma ono kształt pierścienia, a na przekroju – trójkąta; bok przedni – krótki ogranicza od boku komorę tylną , bok wewnętrzny – długi pokryty jest przez część ślepą siatkówki i przez nią sąsiaduje z ciałem szklistym gałki ocznej, bok zewnętrzny – długi przylega do twardówki, oddzielony od niej przestrzenią przynaczyniówkową;

·           do wnętrza gałki ocznej wyrastają wyrostki rzęskowe ( processus ciliares ) tworzące wieniec rzęskowy ( corona ciliaris ), w nich znajdują się sploty naczyniówkowe;

·           we wnętrzu ciała rzęskowego znajdują się:

~                        sploty naczyniowe, w których przesącza się osocze krwi i powstaje ciecz wodnista gałki ocznej;

~                        mięsień rzęskowy ( musculus ciliaris ) – który na przekroju południkowym ma kształt trójkątny, warunkując tym kształt ciała rzęskowego. W mięśniu tym wyróżniamy dwie główne grupy włókien:

-  część zewnętrzna – włókna południkowe – mięsień Brückego;

-  część wewnętrzna – włókna okrężne – mięsień Müllera.

·           mięsień rzęskowy łączy się poprzez obwódkę rzęskową czyli więzadło rzęskowe Zinna z równikiem soczewki. Główną funkcją mięśnia rzęskowego jest jego udział w procesie akomodacji oka.

TĘCZÓWKA ( iris )

·           jest najbardziej ku przodowi położoną częścią błony naczyniowej;

·           ma kształt krążka o średnicy około 12 mm i grubości około 0,5 mm, rozpięta w płaszczyźnie czołowej;

·           pośrodku tęczówki ( lub nieco przyśrodkowo ) znajduje się źrenica ( pupilla ) – otwór o zmiennej wielkości – mały w świetle mocnym, duży w ciemności.

·           wyróżniamy w niej dwie powierzchnie: przednią i tylną oraz dwa brzegi: rzęskowy i źreniczny;

-            brzeg rzęskowy – czyli obwodowy, łączy się z ciałem rzęskowym;

-            brzeg źreniczny – czyli dośrodkowy, opiera się na soczewce;

-            na powierzchni przedniej tęczówki przez przezroczystą rogówkę widać wyniosłości i zagłębienia zwane beleczkami ( trabeculae ) i zatokami ( cryptae ) tęczówki;

-            tylna powierzchnia tęczówki oglądana gołym okiem jest ciemnobrunatna i gładka. Pod powiększeniem widoczne są drobne fałdy.

·           w budowie tęczówki wyróżnić można cztery składniki, są to:

1.           blaszka brzeżna przednia tęczówki – utworzona przez regularnie ułożone komórki zrębu (dawniej zwana śródbłonkiem komory przedniej, ale mikroskopia elektronowa nie wykazała w niej obecności komórek śródbłonka);

2.           zrąb tęczówki,

·           który zawiera: naczynia krwionośne, nerwy, chromatofory ( komórki barwnikonośne ) oraz mięśnie rozwieracz i zwieracz źrenicy. Twory te leżą w tkance łącznej wiotkiej. Naczynia krwionośne tworzą dwa koła tętnicze tęczówki: większe i mniejsze, leżące bliżej brzegu źrenicznego. Powstają one z rozgałęzień tętnic rzęskowych tylnych długich i tętnic rzęskowych przednich;

·           w od...