AMERYKA, część świata na półkuli zachodniej, między Oceanem Atlantyckim a Oceanem Spokojnym składa się z dwóch kontynentów - Ameryki Północnej i Ameryki Południowej:
powierzchnia 42,5 min km2,746 min mieszk. (1992 rok) obejmuje 35 państw i 16 terytoriów zależnych. Ameryka ma największą spośród wszystkich części świata rozciągłość południkową (razem z wyspami), dl. 15,5 tyś. km od przylądka Morris Jesup (83°39'N) na Grenlandii do przylądka Horn (55°59'S) w archipelagu Ziemi Ognistej.
AMERYKA POŁUDNIOWA
Kontynent na półkuli zachodniej - południowa część Ameryki. Od zachodu Amerykę Południową oblewa Ocean Spokojny, od wschodu Ocean Atlantycki, od północy Morze Karaibskie. Na północy łączy się z Ameryką Północną Przesmykiem Panamskim, natomiast na południu oddzielony od Antarktydy Cieśniną Drake'a, Skrajnymi punktami lądowymi Ameryki Południowej są przylądek Gallinas 12°25'N, Froward 53°54'S, Parinas 81°20'W, Branco 34°47'W; największa rozciągłość południkowa 7,4 tyś. km, równoleżnikowa - 5,2 tyś. km; powierzchnia - 17,8 min km2.
U kształtowanie poziome -jest to kontynent zwarty, o słabo rozwiniętej linii brzegowej (dł. 28,7 tyś. km), półwyspy i wyspy stanowią zaledwie l % powierzchni. Największa odległość od morza w Ameryce Południowej wynosi 1600 km.
Ukształtowanie pionowe -jest to w znacznej części kontynent nizinny, średnia wysokość 655 m, najwyższy szczyt Aconcagua 6960 m, najniższy punkt w solnisku Salinas Chicas - 42 m p.p.m. Ponad 49% powierzchni leży poniżej 300 m, ponad 68% poniżej 500 m, 8,5% powyżej 2000 m. Wzdłuż zachodniego i północnego wybrzeża ciągną się potężne góry fałdowe - Andy, złożone z kilku łańcuchów rozdzielonych obniżeniami, stanowią obszar aktywny sejsmicznie.
Klimat. Ameryka Południowa jest położona we wszystkich strefach klimatycznych: od klimatów równikowych w części północnej kontynentu, przez zwrotnikowe, podzwrotnikowe, umiarkowane, do strefy klimatów okołobiegunowych na krańcach południowych.
Regiony fizyczno-geograficzne: Andy, Nizina Orinoko, Nizina Amazonki, Nizina La Płaty, Wyżyna Gujańska, Wyżyna Brazylijska, Wyżyna Patagońska.
Ludność. Amerykę Południową zamieszkuje 308 min mieszkańców (1992), tj. 5,6% ludności świata, ma jeden z najwyższych w świecie przyrostów naturalnych (ok. 29%o 1985-1990). Średnia gęstość zaludnienia wynosi 17 mieszkańców na l km2 (jeden z najsłabiej zaludnionych kontynentów świata), około 2/3 ludności w miastach. W 1990 roku było 29 miast powyżej l min mieszkańców. Największe miasta: Sao Paulo, Rio de Janeiro i Buenos Aires.
Rozwój ludności Ameryki Południowej
Rok
1920
1940
1950
1960
1970
1980
1990
1992
Ludność w min
61
90
112
147
191
241
297
308
Największe wyspy
Powierzchnia w km2 Najwyższe szczyty
Wysokość m n.p.m.
Ziemia Ognista — Chile, Argentyna
71500
Aconcagua — Argentyna
6959
Ilha de Marajo — Brazylia
42000
Bonete — Argentyna
6872
Isla de Chiló — Chile
8394
Ojos del Salado — Argentyna, Chile
6870
Falkland Wsch. — WIŁ Brytania
6682
Nevado Huascaran — Peru
6807
Falkland Zach. — Wik. Brytania
5258
Tupungato — Chile
6800
Trynidad — Trynidad i Tobago
4827
Falso Azufre — Chile, Argentyna
6790
Monte Pissis — Argentyna
6779
Niektóre czynne wulkany
Mercedario — Argentyna
6770
Cerro de Tocorpuri — Boliwia, Chile
6755
Guallatiri — Chile
6060
Llullaillaco* — Chile, Argentyna
6723
Socompa — Chile, Argentyna
6031
Cachi — Argentyna
6720
San Pedro — Chile
5674
Yerupaja — Peru
6632
Licancabur — Chile, Argentyna
5916
Nudo Coropuna* — Peru
6613
Cotopaxi — Ekwador
5897
Ancohuma — Boliwia
6550
Ollaglie — Chile, Argentyna
5869
Sajama — Boliwia
6520
El Misti — Peru
5822
Illimani — Boliwia
6457
Tutupaca — Peru
5780
Auzangate
6364
Ubinas — Peru
5672
Cerro del Toro — Argentyna, Chile
6380
Isluga — Chile
5551
Sangay — Ekwador
5230
*) wulkan nieczynny
Najdłuższe rzeki
Długość w km Największe jeziora
Powierzchnia w km2
Amazonka-Ucayali-Apurimac
7025
Maracaibo — Wenezuela
14350
Parana-Grande
4380
Lagoa dos Patos — Brazylia
10145
Madeira-Mamore
4100
Salar de Uvuni (niecka solna) — Boliwia
10000
Purus
3380
Titicaca — Boliwia, Peru
6900
Juma
3285
Lagoa Mirim — Brazylia, Urugwaj
2965
Tacantins-Araguaia
3100
Poopó — Brazylia, Urugwaj, Boliwia
2530
Sao Francisco
2900
Buenos Aires — Argentyna, Chile
2400
Cagueta-Japura
2820
Argentino — Argentyna
1500
Tocantins
2700
Araguaja
2600
...
maniekchomikuj