ANATOMIA
« nauka o budowie organizmów żywych w powiązaniu z ich przejawami życiowymi
« śledzi nie tylko szczegóły budowy ciała, ale również wzajemne powiązania oraz przestrzenne rozmieszczenie narządów pobudzając jednocześnie do poznania budowy i funkcji organizmu jako harmonijnej całości
« uczy przestrzennego myślenia – geometria wykreślna
Cechy anatomii współczesnej:
« anatomia porównawcza – cechy gatunkowe narządów czy organizmu jako całość opiera się na obserwacji-anatomia populacji (gatunku)
« charakter funkcjonalny – uwzględnia związek między budową strukturalną elementów narządów czy całego organizmu, a jego funkcją uwzględniając:
s autogenezę – rozwój osobniczy
s ondogenezę – rozwój od chwili powstania do rozpoczęcia przez organizm nowego rozrodu i aż do śmierci
û płodowy (prenatalny) – wewnątrzmaciczny
û poza płodowy (postnatalny) – poza maciczny
s filogenezę (rozwój rodowy) – od zwierzęcia 5-cio palczastego do 1-palczastego
Powiązania anatomii:
« morfologia ogólna – budowa organizmów w przebiegu ich rozwoju
« cytologia – budowa podstawowej jednostki strukturalnej organizmu
« histologia – budowa i rozwój tkanek
« embriologia – rozwój osobnika od zapłodnienia do przyjścia na świat
« zoologia systematyczna – jakie miejsce org. zajmuje w świecie zwierząt
« anatomia porównawcza – historia filogenetyczna rozwoju narządów
« paleozoologia – anatomia zwierząt wymarłych i ich łączność z formami żyjącymi
« mechanika rozwoju – czynniki wpływające na budowę i kształt
« biomechanika – analiza adaptacji strukturalnej oraz funkcjonowania w warunkach ruchu na podstawie praw fizyki
Anatomia człowieka i zwierzęcia to anatomia makroskopowa uzupełniana mikroskopową
Anatomia zwierząt domowych
Budowa ciała:
« anatomia topograficzna – rozmieszczenie przestrzenne narządów czy tkanek
« anatomia systematyczna – budowa poszczególnych układów lub system narządów:
s osteologia – nauka o kościach (układ kostny – Systema skeleti)
s syndesmologia – o więzadłach lub połączeniach kości (Inncturae ossinum)
s miologia – mięśnie lub układ mięśniowy (Systema musculatorum)
s układ trawienny – Systema digestorium
s układ oddechowy
s układ moczowo-płciowy
s angliologia – o układzie naczyniowym
s neurologia
s układ dokrewny
s narządy zmysłów
Osteogeneza
« życie osobnika od chwili powstania do rozpoczęcia przez niego nowego rozrodu i do końca życia
« okresy:
s płodowy – wewnątrzmaciczny (prenatalny)
s pozapłodowy – postnatalny
Filiogeneza – rozwój płodowy
KOMÓRKA (celula)
« najmniejsza tkanka, w której zachodzi: przemiana materii, pobudliwość, wzrost, rozmnażanie
Komórka à tkanka à narząd à układ narządów à organizm jako całość
« podstawowy element budowy organizmu zwierzęcego i roślinnego – drobny, przeważnie dostrzegany mikroskopowo
« organizmy jednokomórkowe
« organizmy wielokomórkowe
s zbudowane z samych komórek
s zbudowane z komórek i substancji międzykomórkowej
« cząstka żywej materii ograniczona błoną
« zorganizowana, zdolna do samodzielnego istnienia w odpowiednim środowisku
Prokariota – wirusy, riketsje, chlamydia, bakterie
Eukariota – rośliny, zwierzęta, człowiek
Cechy:
« jądro z jąderkiem
« cytoplazma ze zdolnościami przemieszczania w obrębie komórki oraz zawierająca struktury ruchowe
« elementy strukturalne – organelle oddzielone od cytoplazmy błonami wewnątrzkomórkowymi
« zdolność różnicowania
Kształt:
« różnorodność-stała lub zmienna, przystosowana do funkcji
« owalne, płaskie, wałeczkowate, kostkowe
Budowa:
Błona komórkowa – cytomembrana – trójwarstwowa budowa, dwie warstwy białkowe, między nimi warstwa lipidowa:
« polarna – hydrofilna – naładowana elektrycznie
« nie polarna – hydrofobowa – litofilna – elektrycznie obojętna
Cytoplazma – lepka, galaretowata substancja o właściwościach układów koloidalnych, materialna, substancja amorficzna, bezbarwna, przeźroczysta, z zewnątrz ograniczona cienką, pół-przepuszczalną błoną komórkową (Cytolemma), w jej skład wchodzą:
« cytoplazma podstawowa – substancja bezpostaciowa, w której znajdują się organelle
« organelle:
s siateczka śródplazmatyczna
û złożony system błon ułożonych w wąskie kanały lub cysterny, tworzących w cytoplazmie trójwymiarową sieć
û umożliwia wymianę substancji między wnętrzem komórki a środowiskiem poza komórkowym, jest:
§ gładka – komórki syntetyzujące węglowodany (wątrobowe, mięśniowe) lub lipidy (łojowe, kora nadnerczy)
§ ziarnista (szorstka) – na jej powierzchni ziarenka (rybosomy) – komórki gruczołowe, nerwowe, o intensywnej biosyntezie białek
s rybosomy
û ziarenka 10-15mm, wolne lub polirybosomy ( w kompleksach)
û zawierają kwas rybonukleinowy (RNA) – biorą udział w syntezie białka
s centrum komórkowe – Centrosom
û zbudowane z dwóch małych ziarenek (centrioli), wokół których znajduje się cytoplazmatyczny obszar – centrosfera
û mieści się w środku komórki, w pobliżu jądra
û ważna rola w procesie podziału komórki
s mitochondria
û występują w postaci ziarenek, pałeczek lub niteczek
û otoczone dwoma błonami
û pukla się i tworzy liczne fałdy – grzebienie
û wnętrze to macierz
û to siłownia – źródło energii życiowej komórki – procesy biochemiczne, oddychanie i fosforylacja oksydacyjna
s lizosomy
û kuliste ziarenka otoczone pojedyncza błoną (to je różni od mitochondriom)
û zawiera enzymy hydrolityczne – to „układ trawienny” komórki, także udział w unieczynnianiu substancji szkodliwych lub niepotrzebnych – „pogotowie ratunkowe”
s aparat Golgiego
û w sąsiedztwie Centrosomu lub otacza jądro
û przybiera postać drobnych wakuoli i równolegle ułożonych błon
û uczestniczy w procesach wydzielniczych komórki
û zawiera lipidy
û różnorodne:
§ układ spłaszczonych błon – błoniaste
§ małe pęcherzyki – synteza polisacharydów
§ duże pęcherzyki
« deutoplazma – w jej skład wchodzą:
s włókienka komórkowe:
û tonofibryle – włókienka w tkance nabłonkowej
û miofibryle – włókienka mięśniowe w komórkach mięśniowych
û neurofibryle – włókienka nerwowe
s substancje zapasowe:
û białka, lipidy
û ...
maciekn45