ISTOTA ROZWOJU- istotą rozwoju są zmiany- psychologia rozwojowa zajmuje się ontogenezą od chwili poczęcia aż do śmierci, rejestruje zmiany, docieka przyczyn, źródeł- psychologia rozwoju bada i postęp i regresRODZAJE ZMIAN ROZWOJOWYCHZmiany rozwojowe: - ilościowe o np. wtedy, gdy coraz bardziej wzrasta dana cech (np. masa ciała, poszerzenie słownika, pamięć)- jakościoweo f-cja przekształca się zasadniczo np. przejście od gaworzenia do gruchania, od pamięci mimowolnej do dowolnejZmiany rozwojowe: - zmiany wielkości o odpowiednik zmian ilościowych- zmiany proporcjio zmiana wzajemnych stosunków części w obrębie całości, (np. proporcja ciała, proporcje między 3 formami działalności: zabawa, nauka, praca)- zanikanie dawnych właściwościo np. wypadanie zębów mlecznych, zanikanie raczkowania jako formy przemieszczania, zanikają niektóre odruchy bezwarunkowe, zanikanie gaworzenia- nabywanie nowych właściwościZmiany rozwojowe (podział pod wzg. Powszechności): - zmiany uniwersalneo takie, które występują powszechnie na całym świecie i w całej historii, są uwarunkowane dojrzewaniem biologicznym i uniwersalnymi doświadczeniami społecznymi- zmiany wspólneo są wynikiem pewnych charakterystycznych doświadczeń grupy ludzi o podobnych doświadczeniach żyjących w tym samym czasie i miejscuo kohorta- grupa osób żyjąca w tym samym czasie i miejscu- zmiany indywidualneo wywołane czynnikami, które działają tylko na indywidualna jednostkęCZYNNIKI ROZWOJUDlaczego człowiek się rozwija, co powoduje zmiany- teoria 4 czynników: 1. genetyczne uwarunkowania rozwoju2. środowiskowe (ekologiczne) uwarunkowania rozwoju3. nauczanie i wychowanie –wyznaczniki rozwoju (czynniki przyczynowe)4. aktywność własna - wyznaczniki rozwoju (czynniki przyczynowe)ROLA DOJRZEWANIA I UCZENIA SIĘDojrzewanie – te aspekty rozwoju, które są niezależne od doświadczenia indywidualnegoCechy filogenetyczne – gatunkoweUczenie się – proces prowadzący do zmian w zachowaniu na podłożu indywidualnego doświadczeniaOkres sensytywny – największa podatność na bodźce danego rodzajuPERIODYZACJAPeriodyzacja – podział życia człowieka na okresy 2 stanowiska: - I że periodyzacja ma znaczenie porządkujące, podkreśla ciągłość rozwoju a dzielimy żeby było łatwiej opisywać, granice podziału nie są ustalone przypadkowo, ten pogląd jest bardziej powszechny- II rozwój ma charakter stadialnyo stadium prenatalne – od poczęcia do rozwiązania ( 9 m-cy)o wczesne dzieciństwo – od narodzin do 3 lat§ wiek niemowlęcy – 1 rok życia§ wiek poniemowlęcy – 2 i 3 rok życiao średnie dzieciństwo (wiek przedszkolny) – 4-6 lato późne dzieciństwo (wiek szkolny) – 7-1012 lato adolescencja – 12-22 lata· a. Wczesna – 12-17 lat· a. Późna – 17-22 lata§ wiek dorastania – 1012-18 lato wiek młodzieńczy – 19-15 lato wczesna dorosłośćo średnia dorosłośćo późna dorosłość (okres starzenia się)BADANIA NAD ROZWOJEMPODEJŚCIA DO BADANIA ROZWOJURożne podziały 2 modele podejść do analizy rozwoju: 1. model mechanistyczny badań nad rozwojem – w analizie zmian zachowania – rozwój traktowany jako naturalne następstwo, zmiany są spowodowane przez bodźce zewnętrzne– zmiana rozwojowa utożsamiana ze zmianą zachowania– człowiek traktowany jako bardzo prosta maszyna– w tym modelu akcent na zmiany ilościowe, mają charakter ciągły– analizowane jest również tempo rozwoju– opisuje się zachowania ludzi w różnym wieku w różnych sytuacjach-badania poprzez model korelacyjny—korelacja-dwie zmienne są ze sobą związane, czyli wykazują systematyczną współzmienność2. model organizmiczny badań nad rozwojem- model ten obejmuje poziom T (modelu mechanistycznego,)czyli m. mechanistyczny jest fundamentem modelu organizmicznego- odwołujemy się do wnętrza, do różnych właściwości procesów wewnętrznych struktur- jeżeli akcent położymy na interakcje z otoczeniem to będzie to podejście kontekstualne (model kontekstualny)- w tym modelu organizmicznym przyczyną zmiany jest to, co zachodzi od środka organizmuInne: 1. podejście diachroniczne- obserwujemy zmiany rozwojowe w wyróżnionym obszarze( mowy, percepcji, samooceny itp.) zachodzące w określonym czasie- umożliwia dokonanie opisy takich cech procesu rozwoju jak jego tempo, dynamika czy rytm zmian2. podejście synchroniczno-funkcjonalne- dokonujemy analizy zmian ujawniających się jednocześnie w kilku obszarach w danym odcinku czasu- pozwala na wyprowadzenie hipotez, co do kierunku i celusensu dokonujących się przemianMODELE BADANIAModele zmiany rozwojowej (3 modele): 1. model liniowy z. r. - jest realizowany w podejściu mechanistycznym- źródłem zmiany rozwojowej są bodźce zewnętrzne działające na jednostkę- otoczenie → jednostka (otoczenie wpływa na jednostkę)- warunkiem zmiany jest wewnętrzna dojrzałość organizmu- zmiana polega na kumulacji doświadczeń (wiedzy, umiejętności)- nowe doświadczenie pojawia się obok starego- rozwój rozumiany jako proces ciągły, płynny- analizuje się tempo rozwoju- analizowane są przede wszystkim zmiany ilościowe (przyrost, ew. różnicowanie itp.)- jest ciągły progres (postęp)- w efekcie zamiast starej struktury pojawia się nowa struktura2. model stadialny z. r. - plateau – okres zastoju- realizowany w podejściu organizmicznym- źródłem zmian są czynniki wewnętrzne, tkwiące w jednostce możliwości- wyznaczniki zmian: dojrzewanie- warunkiem dla rozwoju są bodźce zewnętrzne- zmiany mają charakter kumulacyjny- nowe doświadczenia są wchłaniane przez stare struktury- nowe struktury istnieją obok starych- opisujemy tempo (jak szybko) i rytm (stosunek I fazy – progres do II fazy – zastuj)- właściwości całości decydują o funkcjonowaniu całości- analizowane zmiany są ilościowe i jakościowe- rozwój ma charakter skokowy 3. model cykliczno fazowy z. r. - stosujemy, kiedy rozpatrujemy rozwój w modelu kontekstualnym- źródłem zmiany jest aktywność jednostki- zakłada stałą interakcje między czynnikami wewnętrznymi i zewnętrznymi- warunki zmiany stwarza dopasowanie między dojrzałością organizmu a bodźcami zewnętrznymi- charakter zmian polega na transformacji doświadczenia- stare struktury zmieniają się pod wpływem nowych doświadczeń i pojawia się nowa jakość- przebieg zmian cykliczny- zmiany ilościowe i jakościowe- relacja wzajemności: część↔całość- integracja nowego, dezintegracja starego i reintegracja nowestareSTRATEGIE BADAWCZEBadania nieeksperymentalne mogą być prowadzone w różnych strategiach1. strategia badań poprzecznych- polega na badaniu grup ludzi w różnym wieku i porównywaniu uzyskanych wyników- każda osoba badana jest tylko raz- badacz porównuje wyniki uzyskane od osób w różnym wieku i analizuje istniejące między nimi podobieństwa i różnice- wadyo nie jest kontrolowany wpływ zmiennej tj. przynależność do grupy pokoleniowejkohorty (dzielące podobne doświadczenia życiowe)o nie weryfikują żadnego z modeli ujmowania zmiany rozwojowejo badacz nie kontroluje, w jakie interakcje ze sobą wchodziły zmienne w każdej z porównywanych grup do momentu badań oraz w trakcie. - zalety: o wymagają niewielkiego nakładu czasu2. strategia badań podłużnych- badania tej samej grupy ludzi w kolejnych odstępach czasu- badacz uzyskuje od tej samej grupy osób kilka zbiorów wyników, które ze sobą porównuje- wady: o kilkakrotne wykonywanie pomiarów jest czynnikiem samym w sobie zniekształcającym badanieo trudność w utrzymaniu początkowej liczebności grupy przy badaniach trwających dłuższy czaso wchodzenie badanych w interakcje z badającymi i z samymi sobą- zalety: 3. strategia badań sekwencyjnych- wiążą się ze zbieraniem danych, co najmniej od dwóch różnych grup pokoleniowych badanych w niej mniej niż dwóch odcinkach czasuo badania ukośne – badanie kilku grup pokoleniowych w tym samym wieku, ale różnym czasieo badania czasowo-sekwencyjne – powtarzanie, co jakiś czas badań przekrojowycho badania pokoleniowo-sekwencyjne – kilkukrotne badania podłużne połączone z porównywaniem odpowiadających sobie grup wiekowycho badania przekrojowo-sekwencyjne – porównywanie kilku grup wiekowych, z których każda badana jest kilka razy, badania różnych grup wiekowych należących do różnych pokoleń++++BADANIA KORELACYJNE I EKSPERYMENTALNEB. korelacyjne – obserwuje się współwystępowanie zmiennych i na tej podstawie wnioskuje się o związku między nimi. Nie pozwala na wyciągnięcie wniosków przyczyn. Nie manipuluje się. B. eksperymentalne - - wady: o trudno badać w długim przedziale czasowymo trudności w losowym doborze osóbo ograniczenia mają charakter etycznyo jak i techniczny- zalety: METODY BADANIA ROZWOJUEksperyment – m. badawcza, w której obserwacje określonych zachowań przeprowadza się w systematycznie zmienianych warunkach, a osoby badane przydziela się losowo odp. poszczególnych warunków (grup)Wywiad-rozmowa w 4 oczy pomiędzy badaczem a badanym w celu zebrania szczegółowych informacji o tym ostatnimObserwacja- (naturalna) obserwacja zachowań występujących w sposób naturalny, bez podejmowania prób, aby je zmienić lub zakłócić; zbieranie danych bez zastosowania laboratoryjnych środków kontroli czy manipulacji zmiennymiTest- rzadko używany do badań psychologicznych nad rozwojem człowieka a w szczególności rozwojem dzieckaAnkieta- metoda zbierania informacji od dużej liczby ludzi; informację samoopisową zbiera się w formie odpowiedzi na listę pytań, przedstawionych w ustalony sposóbKwestionariusze opisowe(od 15 r. ż.)- kwestionariusz- zbiór pytań w formie pisemnej stosowany w celu uzyskania indywidualnych odpowiedzi ROZWÓJ W OKRESIE PRENATALNYMROZWÓJ UKŁADU NERWOWEGOI trymestr- 1-szy trymestr to okres kształtowania się układu nerwowego i osiągnięcia przez niego kontroli nad mięśniami oraz współdziałania w funkcjonowaniu zmysły dotyku- tempo rozwoju neuronów jest b. szybkie – kilka tys. Nowych przybywa, co min w 2. i co sek. W 3. miesiącu1-szy miesiąc: - od 13 dnia od poczęcia zawiązki ukł. Nerwowego - od 19. dn. Powstaje cewa (rynienka) nerwowa złożona z neuroblastów (pierwotnych neuronów), dwa dni później zamyka się- z cewy rozwinie się rdzeń kręgowy i nerwy obwodowe- ok. 21. dn. Powstają pierwsze komórki ośrodkowego ukł. Nerwowego 3 pierwotne pęcherzyki mózgowe (tyło-, śród- i przodomózgowie)- 4 tydz. Skurcze serca, które można uznać za pierwsze jego ruchy, są one dowodem na wykształcenie się ukł nerwowego- pierwsze spontaniczne ruchy są wynikiem samo generujących się impulsów nerwowych, których źródłem jest rdzeń kręgowy2-gi miesiąc: - powstaje 5 pęcherzyków mózgowych i rozpoczyna się różnicowanie komórek nerwowych kory mózgowej- w środkowej części mózgu tworzy się przysadka- w 6 tyg. a dokładnie 41. dn pierwsze odruchy nerwowe, co świadczy o współdziałaniu ukł nerwowego i mięśniowego- pojawienie się spontanicznych ruchów wygięcia grzbietu i karku oraz podnoszenie się i opadanie- 7 tydz półkule mózgowe zaczynają wypełniać górną część czaszki- 43. dn. pierwsze oznaki fal mózgowych- pączkujące rączki i nóżki wykonują marionetkowe ruchy- intensywny rozwój oka, zwłaszcza kom. Nerwowe siatkówki-ośrodek wzroku- w połowie 7 tyg. Okolica warg staje się wrażliwa na dotyk, lekkie jej podrażnienie powoduje reakcję całego ciała w postaci zwrotów tułowia- 8. tydz. Silny rozwój pęcherzyków mózgowych, zaczyna się unerwianie tworzącego się ucha wewnętrznego3-ci miesiąc: - 9 tydz cewa nerwowa wypełnia się kom. Nerwowymi- doskonali się zmysł dotyku (np. powieka pod wpływem dotknięcia zaciska się a dłoń zwija się w piąstkę)- neurony w rdzeniu kręgowym zaczynają rozsyłać sygnały nerwowe do poszczególnych kończyn-mogą one dzięki temu poruszać się niezależnie od siebie- gruczoł przysadkowy wydziela hormon gonadotropinę- tworzy się nerw węchowy- 10 tydz części mózgowe są już ukształtowane- doskonali się wrażliwość na dotyk (lekkie dotknięcie czoła powoduje obrót głowy)- dziecko wykonuje w macicy wiele ruchów (np. ziewanie, przeciąganie się)- 11 tydz. Zwiększa się powierzchnia ciała wrażliwa na dotyk, górna cz. ciała oraz klatka stają się wrażliwe, ale nadal w odpowiedzi na dotyk powstaje reakcja uogólniona - w połowie 11 tyg. w zamknięciu dłoni zaczyna brać udział kciuk- tworzą się podstawowe receptory powonieniowe- 12 tydz. Przysadka mózgowa zaczyna wydzielać hormony- kształtuje się nerw łączący gałkę oczna z potylica- dziecko zaczyna połykać wody płodowe- pierwsze nieregularne ruchy klatki piersiowej, ruchy nabierania i wypierania wód płodowych oraz ssania- środkowe i boczne, a potem i dolne partie ciała stają się wrażliwe na dotyk- zapis EEG wykazuje indywidualne cechy aktywności mózgu- fale mózgowe są jeszcze nieregularne i wolne- odruchy związane są raczej z unikaniem niepożądanych bodźców niż przyjęciem wobec nich czynnej postawy- gruczoły wytwarzają ślinęII trymestr- okres osiągnięcia przez mózg pełnej liczby neuronów oraz ich intensywnego rozwoju- następuje mielinizacja włókien nerwowych (tworzenie się otoczki tłuszczowej wzdłuż włókien w rdzeniu kręgowym,)dzięki czemu szybszy i bardziej efektywny jest przebieg impulsów nerwowych- 4-ty miesiąc: - na palcach powstają poduszeczki dotykowe- serce pompuje dziennie ok. 30 l krwi, tarczyca asymiluje jod i wydziela toksynę, organizm syntezuje białka- mózg dynamicznie dojrzewa- na jego powierzchni pojawiają się bruzdy i zwoje- uformowany jest móżdżek- powstają ciągle nowe połączenia nerwowe5-ty miesiąc- w mózgu uwidacznia się bruzda czołowa, ciemieniowo-potyliczna i ostrogowa oraz spoidło- objętość głowy wypełnia głównie jej neuronalna substancja- stopniowo aktywność dziecka staje się regularna i cykliczna (fazy czuwania i snu), a na jej indywidualne cechy ma wpływ odziedziczony temperament oraz tryb życia i aktywność matki6-ty miesiąc- kończy się wzrost liczby komórek i zwojów nerwowych- pod koniec miesiąca fale mózgowe przypominają fale u noworodka- następuje mielinizacja mózgowia- gęstnieje sieć wiązań nerwowych- podczas snu 60 % faza marzeń sennych REM- mózg rozwija się i kształtuje swoje f-cje dzięki ćwiczeniu, jakim jest jego aktywność w czasie fazy REM- o dojrzałości ukł nerwowego świadczy tworzenie się niektórych odruchów bezwarunkowychIII trymestr- zwiększa się powierzchnia kory mózgowej- rozwój połączeń jest już na tyle zaawansowany, że w korze mózgowej zachodzi proces dyskryminacji bodźców, uczenia, zapamiętywania, nabywania nawyków i preferencji, doświadczania pierwotnych emocji- behawioralna aktywność dziecka jest przejawem pierwotnych form umysłu7-my miesiąc: - można już rozpoznać 6 warstw kory mózgowej- trwa proces mielinizacja włókien nerwowych- przy wykonywaniu ruchów angażuje różne partie mózgu, dzięki czemu powstają nowe połączenia między komórkami nerwowymi oraz wzorce pamięciowe ruchówprzełom 7-ego i 8-ego miesiąca: - obok aktywności ruchowej pojawia się intensywna bioelektryczna aktywność kory mózgowej- ukł nerwowy coraz sprawniej koordynuje ruchy ciała, prace wszystkich narządów i zawiaduje czynnościami, myśleniem i uczuciami- mózg szczególnie ćwiczy funkcje oraz integruje informacje w czasie fazy snu REM- zmysł równowagi dojrzewa- półkula lewa odpowiedzialna za prawą stronę ciała i mowę jest zwykle w okresie płodowym lepiej ukrwiona (a tym samym lepiej odżywiona i dotleniona)- wytwarza się gotowość lewej półkuli do przyjmowania dźwięków mowy a prawej-muzyki9-ty miesiąc- dziecko przestaje rosnąc na 2 tyg. przed porodem ROZWÓJ RUCHÓWI trymestr1-szy miesiąc: - 3 tydz. Zaczątki 33 kręgów (somity)- 4 tydz. Zawiązki kończyn oraz 40 par mięśni położonych wzdłuż osi ciała- 4 tydz. Skurcze serca, które można uznać za pierwsze jego ruchy, są one dowodem na wykształcenie się ukł nerwowego- pierwsze spontaniczne ruchy są wynikiem samo generujących się impulsów nerwowych, których źródłem jest rdzeń kręgowy2-gi miesiąc: - 5 tydz zawiązki dłoni i stóp- zaczyna powstawać tkanka chrzęstna szkieletu i tkanka mięśniowa- zawiązki palców u dłoni i stóp- w 6 tyg. a dokładnie 41. dn pierwsze odruchy nerwowe, co świadczy o współdziałaniu ukł nerwowego i mięśniowego- pojawienie się spontanicznych ruchów wygięcia grzbietu i karku oraz podnoszenie się i opadanie- pączkujące rączki i nóżki wykonują marionetkowe ruchy- w połowie 7 tyg. Okolica warg staje się wrażliwa na dotyk, lekkie jej podrażnienie powoduje reakcję całego ciała w postaci zwrotów tułowia3-ci miesiąc: - dziecko coraz bardziej aktywne i przejawia indywidualne cechy w wyglądzie i zachowaniu- 9 tydz. plecy częściowo wyprostowują się- 10 tydz doskonali się zmysł dotyku (np. powieka pod wpływem dotknięcia zaciska się a dłoń zwija się w piąstkę)- neurony w rdzeniu kręgowym zaczynają rozsyłać sygnały nerwowe do poszczególnych kończyn-mogą one dzięki temu poruszać się niezależnie od siebie- doskonali się wrażliwość na dotyk (lekkie dotknięcie czoła powoduje obrót głowy)- dziecko wykonuje w macicy wiele ruchów (np. ziewanie, przeciąganie się)- 11 tydz. Zwiększa się powierzchnia ciała wrażliwa na dotyk, górna cz. ciała oraz klatka stają się wrażliwe, ale nadal w odpowiedzi na dotyk powstaje reakcja uogólniona - w połowie 11 tyg. w zamknięciu dłoni zaczyna brać udział kciuk- 12 tydz. dziecko zaczyna połykać wody płodowe- pierwsze nieregularne ruchy klatki piersiowej, ruchy nabierania i wypierania wód płodowych oraz ssania- środkowe i boczne, a potem i dolne partie ciała stają się wrażliwe na dotyk- odruchy związane są raczej z unikaniem niepożądanych bodźców niż przyjęciem wobec nich czynnej postawyII trymestr- następuje mielinizacja włókien nerwowych (tworzenie się otoczki tłuszczowej wzdłuż włókien w rdzeniu kręgowym,)dzięki czemu szybszy i bardziej efektywny jest przebieg impulsów nerwowych- dużo przestrzeni wokół dziecka pozwala na nieskrępowane ćwiczenia ruchowe- w miejsce wolnych, nieregularnych ruchów, które angażowały naraz wiele mięśni i stawów, pojawiają się ruchy pełne wdzięku- ruchy stają się wyraźnie wyczuwalne dla każdej matki4-ty miesiąc: - rozwój mięsni karku – głowa trzyma się prosto- zwiększa się ilość płynu owodniowego, co pozbawia dziecko poczucia ciężaru ciała i łagodzi urazy matki, dzięki temu dziecko może być aktywne- w przedniej części kory mózgowej tworzy się mapa ruchowa i czuciowa ciała (np. drażnienie tej okolicy wywołuje ruchy w odległych częściach ciała)- po podaniu środków pobudzających lub uspokajających zachowanie dziecka zmienia się- do 16 tyg. 20 tys. Różnych ruchów w ciągu dnia- 13 tydz. Pojawiają się spontaniczne próbne ruchy oddychania polegające na skurczu klatki piersiowej- 15 tydz ruchy nabierania i wypierania wód płodowych- ruch chwytania bez, a potem z udziałem kciuka5-ty miesiąc: - aktywność dziecka staje się regularna cyklicznie zmienia się (faza czuwania i snu)- na indywidualne cechy aktywności ma wpływ odziedziczony temperament oraz tryb życia i aktywność matki- matka może już stwierdzić, że dziecko śpi, ma czkawkę, kopie, obraca się, przeciąga się po śnie lub energicznie szuka wygodnej dla siebie pozycji- może tez stymulować jego ruchy przez pocieranie lub stukanie w powłoki brzuszne- dziecko nadal ćwiczy sprawności życiowe np. od 17 tyg. ssanie6-ty miesiąc- prawidłowo rozwijające się dziecko trwa w bezruchu przez okres nie dłuższy niż 10 min- odruchy bezwarunkowe- od 24 tyg. wzrasta częstotliwość, siła i amplituda skurczów i rozkurczów klatki piersiowej oraz ruchów ssania- aktywność dziecka staje się również zależna od docierających bodźców zmysłowych (np. mogą go wybudzić ze snu)- aktywność ruchowa matki i dziecka jest naprzemiennie zharmonizowanaIII trymestr7-my miesiąc- zmniejszająca się przestrzeń wokół dziecka uniemożliwia dotychczasowe swobodne koziołkowanie- nadal przekręca się ono i wykonuje wiele ruchów kończynami oraz precyzyjne ruchy mimiczne- powstają wzorce pamięciowe ruchów- większość odruchów wrodzonych jest już widoczna (np. odruch ssania, poszukiwania pokarmu, kroczenia, Moro, chwytny)przełom 78 miesiąc: - aktywność ruchowa- ukł nerwowy coraz sprawniej koordynuje ruchy ciała9-ty miesiąc- dziecko przestaje rosnąc na 2 tyg. przed porodem ROZWÓJ WRAŻLIWOŚCI ZMYSŁOWEJI trymestr1-szy miesiąc: - od 19. dn. Tworzą się oczy a od 28. dn. Można rozpoznać soczewkę oka- w 4 tyg. Pojawiają się jama ustna zawiązki kończyn, oczu, uszu i nosa2-gi miesiąc: - od 7 tyg. okolica warg wrażliwa na dotyk i jej lekkie podrażnienie powoduje reakcje uogólnioną całego ciała w postaci zwrotu tułowia3-ci miesiąc: - doskonali się zmysł dotyku (np. powieka pod wpływem dotknięcia zaciska się a dłoń zwija się w piąstkę)- tworzy się nerw węchowy- w 10 tyg. doskonali się wrażliwość na dotyk (lekkie dotknięcie czoła powoduje obrót głowy)- 11 tydz. Zwiększa się powierzchnia ciała wrażliwa na dotyk, górna cz. ciała oraz klatka stają się wrażliwe, ale nadal w odpowiedzi na dotyk powstaje reakcja uogólniona - w połowie 11 tyg. w zamknięciu dłoni zaczyna brać udział kciuk- tworzą się podstawowe receptory powonieniowe- kształtuje się nerw łączący gałkę oczna z potylica- dziecko zaczyna połykać wody płodowe- pierwsze nieregularne ruchy klatki piersiowej, ruchy nabierania i wypierania wód płodowych oraz ssania- środkowe i boczne, a potem i dolne partie ciała stają się wrażliwe na dotykII trymestr- zasób bodźców zmysłowych, jakich dostarcza środowisko śródmaciczne bardzo bogaty- w tym trymestrze wszystkie zmysły są funkcjonalnie czynne- dziecko odbiera wrażenia zmysłowe, lecz nie integruje ich jeszcze w schematy spostrzeżeniowe4-ty miesiąc: - 1415 tydz. Cała powierzchnia ciała wrażliwa na dotyk- dziecko reaguje na smak wód płodowych oraz zmianę ciśnienia (reakcje odruchowe nieuświadomione)- odruchy błędnikowe- dziecko kołysane ruchem i oddechem matki ćwiczy zmysł równowagi- zaczyna funkcjonować narząd Cortiego, w którym mieszczą się receptory słuchowe5-ty miesiąc: - kubki smakowe chemicznie aktywne- intensywność ruchów połykania wód płodowych zależy nie tylko od odczuwania głodu, ale także od ich smaku (np. smak słony hamuje połykanie) oraz od samopoczucia dziecka - im słodsze wody tym wolniej je połyka, dokładniej smakując- na nagłe zmiany temperatury, oświetlenia oraz silne dźwięki dziecko reaguje przyspieszeniem akcji serca, zwiększeniem ruchliwości (niepokojem) całego ciała oraz gałek ocznych, zmianą pozyc...
nika77777777