Metody badawcze w psychologii
Przykłady korelacji dodatnich:
niska (ok. 0,10)
stres - choroby somatyczne
iloraz inteligencji – ocena w szkole podstawowej
średnia (ok. 0,30)
poczucie własnej wartości – stopnie w szkole
podobne systemy wartości – atrakcyjność dla drugiej
osoby
wysoka (ok. 0,50)
zadowolenie żony z małżeństwa - zadowolenie męża z
małżeństwa
wiara w Boga – chodzenie do kościoła
Np. Zależność pomiędzy oglądaniem telewizji a
agresywnością u dzieci
zmienne:
A. Liczba godzin spędzanych dziennie na oglądaniu
telewizji
B. Wynik uzyskiwany w teście do pomiaru poziomu
agresji
A jest dodatnio skorelowane z B
Korelacja dodatnia: wysokie wartości jednej zmiennej są
związane z wysokimi wartościami drugiej
Np. Zależność pomiędzy średnim dochodem a występowaniem
próchnicy zębów
A. średni dochód
B. Wyniki oceniane testem do badania poziomu
próchnicy
A jest ujemnie skorelowane z B
Korelacja ujemna: wysokie wartości jednej zmiennej są
związane z niskimi wartościami drugiej
Uwaga: Korelacja nie wskazuje przyczyny
Badania eksperymentalne
Eksperyment: kontrolowane sprawdzanie hipotezy, w którym
manipuluje się jedną ze zmiennych, aby określić jej wpływ na
inną zmienną
Eksperymentator manipuluje zmienną X (tylko X)
Eksperymentator obserwuje efekt manipulowania X na drugą
zmienną Y
Przykład: Psycholog chce odpowiedzieć na pytanie ”Czy palacze
powodują więcej wypadków niż niepalący ?”
Hipoteza: Nikotyna osłabia sprawność kierowcy
zmienna niezależna: użycie nikotyny
zmienna zależna: liczba zderzeń
Manipulowanie użycia nikotyny:
warunek/grupa eksperymentalna: osoby, które palą papierosy
warunek/grupa kontrolna: osoby które nie palą papierosów
inna możliwość: osoby które palą nieprawdziwe
papierosy (papierosy bez nikotyny) grupa placebo
Osoby w obydwu grupach powinny być w miarę możliwości, jak
najbardziej do siebie podobne, z wyjątkiem zmiennej, która
podlega manipulacji. W tym celu, musimy dokonać losowego
przydziału osób do obydwu grup
Obydwie grupy używają symulatora jazdy i liczba zderzeń jest
zarejestrowana.
Istotne pytanie: Czy eksperymentator może wpływać na wyniki?
Na wyniki doświadczenia mogą mieć wpływ oczekiwania... osób
badanych oraz eksperymentatora:
- Osoba badana może zmienić zachowanie zgodnie z
oczekiwaniami
- Eksperymentator może mieć wpływ na zachowanie osoby
badanej, w celu otrzymania oczekiwanych wyników (żeby je
opublikować w dobrym czasopiśmie...)
Wpływ eksperymentatora niekoniecznie jest świadomy: po prostu
wyraz twarzy, postawa, ton głosu, itd. mogą mieć wpływ
Metody stosowane, aby redukować wpływ oczekiwań osób
Pojedyncza ślepa próba (single blind)
Osoby badane nie wiedzą, czy znajdują się w grupie
eksperymentalnej, czy w grupie kontrolnej
Metoda pojedynczej ślepej próby nie eliminuje wpływu
eksperymentatora
Podwójna ślepa próba (double blind)
Osoby badane oraz prowadzące doświadczenia nie
wiedzą przed uzyskaniem wyników, którzy z badanych
są w grupie kontrolnej, a którzy w grupie
eksperymentalnej
Historia przypadku
Zalety: - Dobre źródło hipotez
- Zapewnia pogłębioną wiedzę o jednostce
- Nietypowe przypadki mogą wyjaśniać sytuacje i
problemy, w których inne sposoby badania są
nieetyczne lub niepraktyczne
Wady: - Jednostka niekoniecznie jest reprezentatywna
- Trudno ocenić, która interpretacja subiektywna jest
najlepsza
Obserwacja w naturalnym środowisku
Zalety: - Pozwala na opisanie zachowań, jak spotyka się w
środowisku naturalnym
- Bardzo użyteczna w pierwszych etapach programu
badawczego
Wady: - Nie pozwala na maksymalną kontrolę nad sytuacją
- Spostrzeżenia mogą być tendencyjne
- Nie pozwala na ścisłe wnioski o przyczynach i
skutkach
Sondaż
Zalety: - Dostarcza dużej ilości informacji o dużej liczbie
osób
Wady: - W przypadku w którym próba nie jest reprezentatywna
nie można uogólniać wyników badania
- Odpowiedzi mogą być niedokładne lub
nieprawdziwe
Badanie korelacji
Zalety: - Wskazuje, czy dwie lub więcej zmiennych są ze sobą
powiązane
- Umożliwia ogólne prognozy
Wady: - Nie pozwala na rozpoznanie przyczyn i skutków
Eksperyment
Zalety: - Pozwala kontrolować sytuację
- Umożliwia określenie przyczyn i skutków
Wady: - Sytuacja laboratoryjna jest sztuczna (nie zawsze
można generalizować wyniki do warunków realnego
życia)
- Czasami trudno uniknąć wpływu eksperymentatora i
oczekiwań
Obserwacja laboratoryjna
Zalety: - Umożliwia większą kontrolę czynników niż
obserwacja w środowisku naturalnym
- Pozwala na stosowanie specjalistycznych urządzeń
Wady: - Zapewnia jedynie ograniczoną kontrolę nad
sytuacją
- Spostrzeżenia mogą być obarczone błędem
- Zachowanie w laboratorium może różnić się od
zachowania w naturalnym środowisku
Test
Zalety: - Dostarcza informacji na temat cech osobowości,
stanów emocjonalnych, postaw, zdolności
Wady: - Trudno opracować trafne i rzetelne testy
Statystyka
Wracamy do doświadczenia u osób palących i niepalących...
Psycholog chce odpowiedzieć na pytanie ”Czy palacze
Statystyka jest bardzo istotna...
Po eksperymencie, badacz dysponuje wynikami z grupy kontrolnej
(osób niepalących) i z grupy eksperymentalnej (osób palących)
Natomiast, to nie wystarcza do sformułowania ostatecznych
konkluzji. Co zatem można z tym zrobić?
Pierwszy krok, eksperymentator musi podsumować dane
W tym celu stosuje się statystykę opisową
rozstęp
np. Grupa kontr.: 0-4 wypadków
Grupa eksp.: 2-7 wypadków
wariancja: miara rozproszenia wyników wokół średniej
Skoro różnica pomiędzy obiema grupami wynosi (2,2 i 4,2), czy
jesteśmy uprawnieni do stwierdzenia, że nasza hipoteza została
potwierdzona (w tym przypadku, że nikotyna osłabia sprawność
kierowcy)?
Nie!
Do tego celu potrzebujemy wnioskowania statystycznego
Obliczenia statystyczne, które pozwalają określić czy różnica w
uzyskiwanych wynikach pomiędzy obiema grupami osiąga
istotność statystyczną
Statystycznie istotny: określenie używane w odniesieniu do
wyniku, gdy jego pojawienie się na zasadzie przypadku jest
wysoce nieprawdopodobne
Uwaga: wyniki eksperymentalne nie dają stuprocentowej pewności
To niemożliwe
Zgodnie z obowiązującą konwencją psychologowie uznają różnicę
za istotną, jeśli jego pojawienie się na zasadzie przypadku wynosi
5% lub mniej
gemiinii