Biologia i zachowanie
Najpierw, kilka pytań...
Dlaczego ludzie są na ogół do siebie podobni, niezależne od
kultury, kraju, wykształcenia (np. wszyscy komunikują się między
sobą za pomocą języka)?
Dlaczego istnieją różnice u ludzi? (np. Piotr ma zdolności
matematyczne, ale nie lubi historii, a Mateusz nie ma zdolności
matematycznych, ale jest bardzo zainteresowany historią)?
Skąd się biorą te podobieństwa i różnice?
Ogólnie, dwie teorie próbują odpowiedzieć na to pytanie:
natywizm: zachowanie wynika z natury (nature), czyli z genów i
z cech wrodzonych
Np. Piotr jest bardzo dobrym muzykiem, ponieważ jest
bardzo utalentowany. Ta umiejętność jest zapisana w jego
genach
empiryzm: zachowanie wynika z procesów uczenia się, z
doświadczeń w danym środowisku, i z kultury (culture)
Np. Piotr jest dobrym muzykiem. Gra dziesięć godzin
dziennie i w ten sposób uzyskuje dobre rezultaty
Która z dwóch teorii jest bardziej poprawna?
Ani pierwsza, ani druga!
Bardzo skomplikowaną sprawą jest źródło zachowania u
człowieka. Wiele zachowań wynika i z natury (np. genów) i z
procesów uczenia się, i z wpływu środowiskowego/kulturowego
Np. Piotr może być uzdolniony
matematycznie (predyspozycja).
Natomiast, jeżeli Piotr nie będzie miał dobrego
nauczyciela z matematyki w szkole i nie
będzie pilnie się uczył matematyki, jego
potencjalne możliwości nigdy się nie rozwiną
Podstawowe pojęcia w biologii
Dna i geny
DNA (kwas dezoksyrybonukleinowy) jest strukturą
biochemiczną, w której się znajduje kod genetyczny organizmu
Ta struktura występuje w każdej komórce organizmu
Chromosomy: pałeczkowate struktury, będące fragmentami
DNA, które są nośnikami genów
Geny: funkcjonalne jednostki dziedziczenia będące fragmentami
chromosomów
Każdy chromosom zawiera tysiące różnych genów
W każdym genie, występują cztery podstawowe elementy (A, T,
C, G). Sekwencja tych elementów prowadzi do syntezy innych
typów protein
Z tego powodu, geny pośrednio lub bezpośrednio warunkują
strukturalne i biochemiczne cechy organizmu (np. kolor włosów)
W jaki sposób geny są wybierane podczas ewolucji
człowieka?
Wybieranie genów zachodzi za pośrednictwem procesu ewolucji
Następują zmiany w częstotliwości występowania genów przez
wiele pokoleń, którym towarzyszą zmiany uwarunkowanych
genetycznie cech populacji
Zgodnie z teorią Karola Darwina (1859), ewolucja odbywa się za
pomocą procesu zwanego selekcją naturalną
Kiedy nowy organizm zostaje poczęty, geny w sposób
przypadkowy zostają połączone, dlatego jeden pojedynczy
organizm, nie jest nigdy identyczny genetycznie z
jakimkolwiek innym organizmem
Uzyskane w wyniku wcześniejszego przemieszania geny
determinują w organizmie ustalony wzorzec fizycznych i
behawioralnych właściwości człowieka (np. kolor włosów)
Przeżywalność zasadniczych genów (przechodzenie do
następnej generacji) jest uzależnione od ich biologicznej
korzyści dla organizmu
Przez biologiczne korzyści będziemy rozumieli te cechy
uwarunkowane genetycznie, które zapewniają wzrost
przeżywalności i reprodukcji u pojedynczych organizmów
Np. zbiór genów determinujący postawę pionową u
ludzi został wyselekcjonowany, ponieważ zapewniał
szansę przeżycia i reprodukcji u ludzi (np. poprzez
zwiększenie szybkości motorycznej czy możliwość
użycia rąk w obronie przed drapieżnikami)
Np. geny, które są związane z przedwczesną
śmiertelnością wynikającą z choroby na szczęście nie są
selekcjonowane, ponieważ nie zapewniają
przeżywalności gatunku
Określenie selekcji naturalnej:
proces ewolucyjny, w którym jednostki wykazujące
uwarunkowane genetycznie cechy, ułatwiające przystosowanie
do określonego środowiska, mają większe szanse przetrwania i
rozmnażania się niż inne jednostki
W rezultacie ich cechy stają się z czasem bardziej
rozpowszechnione w populacji
Podstawy biologiczne zachowania u
człowieka
Kwestia podstaw biologicznych zachowania
Dlaczego psychologowie (i nie tylko) są zainteresowani badaniem
biologicznych podstaw zachowania?
Bo, procesy które mają biologiczne podstawy są ważnymi i
zasadniczymi procesami u człowieka (np. język), definiują
naturę człowieka
W jaki sposób psychologowie mogą sprawdzać, że dana funkcja
umysłowa (np. rozpoznawanie twarzy) ma podstawy biologiczne?
1) Funkcjonalna i neuroanatomiczna niezależność czynności
poznawczych w mózgu.
Psychologowie pokazują, że istnieją specyficzne pętle
neuronalne w mózgu, które są odpowiedzialne za pewne funkcje
Np. W rozpoznawaniu twarzy, badacze wykazali, że ta
funkcja jest niezależna od innych funkcji poznawczych
(np. takich jak rozpoznawanie przedmiotów)
Ponadto, wykazują, że istnieją pewne specyficzne
ośrodki w mózgu, które są odpowiedzialne za te
funkcje
2) Wczesne pojawienie się funkcji poznawczych w rozwoju
Psychologowie dowodzą, że pewne funkcje poznawcze
pojawiają się już we wczesnym rozwoju. Dodatkowo pokazują,
że te dane zachowania są genetycznie uwarunkowane
Np. w przypadku rozpoznawania twarzy, badacze
wykazują, że ta funkcja występuje u dzieci, a nawet
u niemowlaków
3) Uniwersalność funkcji poznawczych
Psychologowie dowodzą, że pewne funkcje poznawcze,
występują u wszystkich ludzi niezależnie od stopnia
wykształcenia i kontekstu kulturowego
Np. W przypadku funkcji rozpoznawania twarzy,
badacze wykazali, że przedstawiciele innych kultur
wykorzystują te same mechanizmy poznawcze
Przykłady zachowań które mają
podstawy biologiczne
W literaturze napisano, że kilka funkcji umysłowych
może mieć podstawy biologiczne
Język
Rozpoznawanie twarzy
Procesy spostrzegania wzrokowego
Procesy emocjonalne
Synchronizacja, czyli dostosowania zachowania jednej osoby do
zachowania drugiej
Rozpoznawanie muzyki...
Natura języka (jego podstawy
biologiczne)
Czym jest język?
System łączenia elementów, które same w sobie nie mają znaczenia
(takich jak dźwięki lub gesty), w wypowiedzi, które wyrażają
Język jest za bardzo złożony, aby można było nauczyć się go po
kawałku (Chomsky, 1957, 1980). Na przykład, wyrazy posiadają
dwa poziomy strukturalne
Powierzchniowa struktura zdania (surface structure)
Sposób, w jaki zdanie jest wypowiadane
Struktura głęboka (deep structure)
Struktura zawierająca znaczenie
Natura języka
Language Acquisition Device (LAD)
Aby z powierzchniowej struktury zdania dojść do struktury głębokiej
dzieci i dorośli muszą stosować reguły gramatyki
Chomsky zaobserwował/zaproponował, że nie musimy uczyć dzieci
gramatyki. Mózg człowieka już zawiera pewien moduł, który
pozwala małym dzieciom rozwijać język
Ten moduł (tzw. Language Acquisition Device, LAD) jest wrodzony
i pozwala rozwijać język, pod warunkiem, że dzieci mają dostęp do
odpowiednich próbek mowy
Według Chomsky’ego dziecko rodzi się z uniwersalną gramatyką,
i poprzez kontakt z mówiącymi w jego ojczystym języku poznaje,
które elementy należy w nim zastosować
Innymi słowy, dziecko od urodzenia posiada możliwość uczenia się
jakiegokolwiek języka
Ta „wiedza” uniwersalna dotyczy rzeczowników, czasowników,
podmiotów i dopełnień, itd.
Argumenty na poparcie LAD
Dzieci różnych kultur przechodzą przez podobne etapy
rozwoju języka
Dzieci łączą słowa w sposób, na który dorośli nigdy by nie
wpadli
Dorośli nie zawsze konsekwentnie poprawiają składnię w
wypowiedziach dzieci
Dzieci, które się nie spotkały z językiem jako dorośli
prawdopodobnie będą tworzyć swój własny język
Niemowlęta mając 7 miesięcy lub więcej są w stanie
wyciągać proste reguły lingwistyczne z sekwencji
dźwięków
gemiinii