WITAMINA A - Retinol, Retinolum
Ø Pochodna karotenu. Rozpuszczalna w tłuszczach.
Ø Zastosowanie:
1. Witamina A wspomaga proces widzenia w ciemności(składnik purpury wzrokowej). Stosowana przy objawach kurzej ślepoty. Znaczny niedobór wit. A prowadzi do rogowacenia rogówki oka(kseroftalmia); mogą pojawić się owrzodzenia i rozpad rogówki.
2. Przy niedoborze wit. A rogowacieją nabłonki. Pojawiają się zmiany w nabłonku przewodu pokarmowego (objawy: biegunki, zaburzenia w wydzielaniu soku żołądkowego i jelitowego, zmniejszenie wydzielania śliny).
3. Wit. A bierze udział w biosyntezie hormonów kory nadnerczy; warunkuje przemianę preganolonu w progesteron.
4. Duże dawki wit. A działają hamująco na wydzielanie tyroksyny przez hamowanie wydzielania hormonu tyreotropowego oraz przez zmniejszenie wrażliwości tkanek na działanie tyroksyny.
5. Podawana wspólnie z wit. E przy stanach zapalnych błon śluzowych oskrzeli jako substancja pomagająca nawilżyć nabłonek.(?)
6. Podawana w kamicy żółciowej i nerkowej.
7. Stosowana miejscowo w leczeniu trudno gojących się ran, łuszczycy, oparzeniach i odmrożeniach. Działa pobudzająco na wzrost fibroblastów i syntezę przez nie kolagenu.
8. Jako czynnik wzrostowy podawana niemowlętom i karmiącym matkom; profilaktycznie w ciąży.
9. Pochodne wit. A wykorzystywane w leczeniu trądziku.
Ø Niewydolność dróg żółciowych powoduje gorsze wchłanianie wit. A z tłuszczami.
Ø Może wystąpić hiperwitaminoza objawiająca się żółtawym zabarwieniem skóry, świądem skóry, zwiększoną pobudliwością nerwową, utrata łaknienia, oczopląsem, zwiększonym ciśnieniem śródmiąższowym.
WITAMINA D – Cholekalcyferol, Kalcytriol
Ø Powstaje w skórze pod wpływem promieni ultrafioletowych z 7-dehydrocholesterolu, częściowo dostarczana z pożywieniem. Rozpuszczalna w tłuszczach
Ø Po hydroksylacji w wątrobie i nerkach powstaje aktywny metabolit – kalcytriol
- parahormon pobudza tę przemianę
- jony fosforanowe hamują
Ø Działanie: !!! regulacja gospodarki wapnia we krwi!!! (3kg Ca znajduje się w układzie kostnym)
- zwiększa wchłanianie Ca w jelicie cienkim
- zwiększa uwalnianie Ca i P z kości ( gdy dostarczamy za mało wapnia do organizmu)
- reguluje równowagę Ca-P na poziomie nerek
Ø Zawsze należy podawać witaminę D z preparatami wapnia
Ø Awitaminozy:
- krzywica u dzieci
- osteomalacja u dorosłych (zaburzenia mineralizacji nowozsyntetyzowanej kości) à ubytki w części nieorganicznej – mineralnej, tzw hydroksyapatyt
- osteoporoza à ubytki w części organicznej (żywej) kości – komórki kostne
- niedoczynność przytarczyc
Ø Podczas leczenia należy monitorować stężenie wapnia, fosforanów i alkalicznej fosfatazy we krwi
Ø Efekt terapeutyczny pojawia się po 3-4 tygodniach i równie długo się utrzymuje
Ø Przedawkowanieà zespół hiperkalcemiczny (dlatego też bezpieczniej jest stosować aktywne metabolity – kalcytriol – mają one krótszy czas działania i łatwiej monitorować ich stężenie we krwi)
Ø OSTEOPOROZA:
- Wczesna – po menopauzie, związana z hormonami (złamania kości śródręcza i kręgów)
- Starcza – ubytek wapnia z kości; stosuje się preparaty wapnia z wit. D
Ø Najpoważniejsze powikłania osteoporozy to złamanie głowy kości udowej. Występuje u ludzi białych. Do 35 r.ż. należy dostarczać jak najwięcej wapnia (800mg/dobę)
Ø Kurczenie na starość – związane jest z osteoporozą, zmniejszenie masy kręgów kręgosłupa
Ø Niedobory wit. D i wapnia są charakterystyczne u osób zażywających leki:
- antykoncepcja hormonalna & - leki przeciwpadaczkowe
WITAMINA E - Tokoferol
Ø Awitaminozy – ze względu na rozpowszechnienie tej witaminy, niedobór z reguły nie występuje. Nawet w przypadku długotrwałego stosowania diety pozbawionej witaminy E, jedynie jej zawartość we krwi zmniejsza się, jednak nie występują objawy kliniczne awitaminozy.
Wyjątki – niedobór ma znaczenie u:
· Wcześniaków
· Osób starszych
· Chorych z upośledzonym wchłanianiem jelitowym
· Osób ze zmniejszoną aktywnością niektórych enzymów erytrocytarnych (np. dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, syntetazy glutationu) – może prowadzić do niedokrwistości hemolitycznej
Ø Mechanizm działania – związany głównie z właściwościami antyoksydacyjnymi (dzięki nim utrudnia powstawanie związków toksycznych i jest „wymiataczem” wolnych rodników; np. chroni frakcję LDL przed oksydacją)
Ø Zastosowanie – opiera się na korzystnym wpływie tej witaminy na przebieg niektórych chorób:
· Poronienia nawykowe
· Oligospermia
· Zaniki mięśniowe
· Niektóre niedokrwistości
· Stany skurczowe naczyń krwionośnych (Choroba Raynauda)
· Kolagenozy
· Miażdżyca (chroni przed jej rozwojem)
· Choroba niedokrwienna mięśnia sercowego
· Znaczenie w rozwoju ciąży i układu rozrodczego
Ø Postać leku – octan tokoferolu; podawany doustnie w kapsułkach lub kroplach a także domięśniowo w postaci roztworów olejowych.
Ø Dawkowanie – zalecana dzienna dawka wynosi od 30 do 300 mg.
Ø Działanie niepożądane – Związek mało toksyczny, raczej brak działań niepożądanych oraz objawów alergicznych.
WITAMINA K
Ø Występują cztery rodzaje wit K: K1 (fylochinon), K2 (menachinon), K3( menadion) i K4 (menadiol)
Ø Wit K1 i K2 jest wchłaniana jedynie w obecności kw. Żółciowych z pokarmu, natomiast wit K3 i K4 są rozpuszczalne w wodzie więc nie wymagają obecności kw. żółciowych, są także syntetyzowane we florze jelitowej.
Ø Bierze udział w wątrobowej syntezie niektórych czynników krzepnięcia: II, VII, IX i X
Ø Ma zdolność gammakarboksylacji à kwas gama - karboksyglutaminowy wchodzi w skład tych czynników i jest niezbędny do ich prawidłowej aktywności, ponieważ umożliwia on wiązanie przez te białka jonów Ca2+ (a wapń jest niezbędny do prawidłowej kaskady krzepnięcia)
Ø Przy braku wit. K w wątrobie powstają nieaktywne białka czynników krzepnięcia, które są niezdolne do wiązania Ca2+ na skutek braku grup dikarboksylowych w ich cząsteczce (brak gammakarboksylacji).
Ø Niedobór wit K -> hipoprotrombinemia, skazy krwotoczne.
Ø Niedobór często występuje u niemowląt, gdyż mają one bardzo słabą (lub brak) florę jelitową, która produkuje wit K3 i K4 (dlatego ważne jest karmienie piersią!). U osób dorosłych efekt ten może wywołać antybiotykoterapia – także hamuje syntezę endogenną przez zabijanie naturalnej flory bakteryjnej.
WITAMINA B1 - Tiamina
Ø Działanie:
· Bierze udział w przemianach węglowodanów i aminokwasów ( glikozylacja i cykl pentozofosforanowy)
· Korzystnie wpływa na funkcjonowania układu nerwowego
· Pobudza wydzielanie hormonów gonadotropowych
· Przyśpiesza gojenie ran
· Ma działanie uśmierzające ból
Ø Objawy niedoboru:
· Zaburzenia ze strony centralnego układu nerwowego: osłabienie, zmęczenie, depresja, osłabienie koncentracji i zaburzenia pamięci
· Przyśpieszona akcja serca - niewydolność układu krążenia
· Zaburzenia ze strony układu pokarmowego: biegunki, wymioty, nudności, brak apetytu, bóle brzucha
· Choroba beri-beri:
1. Postać obrzękowa - niewydolność mięśnia sercowego, rozległe obrzęki, szybka śmierć
2. Postać sucha - zaniki mięśniowe, porażenia i bóle mięśni, osłabienie odruchów
Ø Wskazania do leczenia:
· Zapalenie nerwów u alkoholików
· Encefalopatia Wernickego- uszkodzenie mózgu spowodowane alkoholizmem, zakażeniach i zaburzeniach przemiany materii
· Leczenie różnych postaci niewydolności serca opornych na leczenie glikozydami nasercowymi
· W cukrzycy wieku starczego jako lek wspomagający działanie leków przeciwcukrzycowych
· Stany zapalne mięśni poprzecznie prążkowanych (dożylnie i domięśniowo)
· Doustnie u osób odchudzających się lub przy leczeniu antybiotykami
· Podawana u osób z hemodializowanymi nerkami
· Żywienie pacjentów pozajelitowo
· Porażenie nerwu twarzowego lub leczenie stwardnienia rozsianego
WITAMINA B2 – Ryboflawina, Laktoflawina
Ø .
Ø Występuje w postaci pomarańczowo-żółtych kryształów. Jest słabo rozpuszczalna w wodzie. Dobrze rozpuszcza się w 10% roztworze mocznika.
Ø Aktywnymi formami ryboflawiny w organizmie są: mononukleotyd flawinowy (FMN) oraz dinukleotyd flawoadeninowy (FAD). Nukleotydy flawoadeninowe wchodzą w skład wielu tkankowych enzymów oksydoredukcyjnych (np. cytochromy).
Ø Bierze ona udział w:
· we wzroście
· przemianach węglowodanów, tłuszczów i białek,
· procesach wytwarzania energii w utlenianiu komórkowym,
· wytwarzaniu czerwonych krwinek (wpływa na wchłanianie żelaza),
· antyoksydant (chroni organizm przed wolnymi rodnikami).
· niezbędna w prawidłowym funkcjonowaniu ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, a także układu odpornościowego (zapewnia ochronę przed infekcjami).
· stosuje się ją w przypadkach przeciążenia stresem, przemęczeniu, podwyższonym poziomie lęku
· obecna w siatkówce odgrywa istotną rolę w powstawaniu widzenia zmierzchowego.
Ø Nie jest gromadzona w organizmie i wymaga codziennego uzupełniania. Zapotrzebowanie organizmu na witaminę B2 wzrasta w sytuacjach stresowych.
Ø Dzienne zapotrzebowanie człowieka na witaminę B2 wynosi 1,2-1,7 mg.
Ø Wskazania do stosowania leczniczego ryboflawiny, poza jej niedoborem, nie są ściśle określone:
· jednorazowo 1-2 mg, tj. 2-6 mg dziennie
- w zaburzeniach odżywiania,
- w wieku dziecięcym,
- w razie zaburzenia wzrostu,
- braku łaknienia i ogólnego osłabienia.
· większe dawki (do 30 mg) są wskazane:
- w zaburzeniach przewodu pokarmowego,
- w chorobach wątroby lub skóry
- w owrzodzeniach kącików ust (zajadach),
- skurczach mięśniowych
- zapobiegawczo w czasie ciąży i karmienia.
Ø Niedobory obserwujemy u osób nadużywających alkoholu, kobiet w ciąży, dzieci i młodzieży, ludzi w podeszłym wieku, a także u sportowców. Niedobory te są spowodowane zmniejszonym wchłanianiem i zwiększoną utratą tej witaminy. Niedobór jest często połączony z niedoborem innych witamin.
· uszkodzenia skóry,
· uszkodzenia błon śluzowych,
· łuszczenie się i pękanie warg, zajady,
· częste zapalenia spojówek, prowadzące nawet do zaćmy,
· wzmożona podatność na infekcje,
· zahamowanie wzrostu i rozwoju u dzieci i młodzieży
· niedokrwistości.
· niedokrwistość hemolityczna
Ø Witamina B2 jest mało toksycznym związkiem i w zasadzie nie obserwuje się objawów jej przedawkowania. Następuje tylko zmiana barwy moczu na intensywnie żółtą.
...
Goca