fund_stru2004.doc

Fundusze Strukturalne

2004-2006

Karolina Kaźmierczak

Mateusz Milczarek

Bartosz Jarosik

              9 stycznia 2008

Wprowadzenie

Zgodnie z Traktatem Rzymskim (1957r.) zasadniczym celem polityki strukturalnej UE jest wzmacnianie spójności i zmniejszanie różnic gospodarczych oraz społecznych między najbiedniejszymi i najbogatszymi regionami Unii. Instrumentami finansowania tej polityki są fundusze strukturalne i Fundusz Spójności oraz Europejski Bank Inwestycyjny. Większość środków polityki strukturalnej UE przeznacza się na politykę regionalną.

Fundusze strukturalne umożliwiają pomoc w restrukturyzacji i modernizacji gospodarki krajów członkowskich drogą interwencji w kluczowych sektorach i regionach. W wyniku przyjęcia tzw. Pakietów Delorsa (projekt reform finansowych UE zmierzających do wygospodarowania dodatkowych środków na pogłębienie integracji drogą m.in. zmniejszenia nierówności rozwoju regionów) dwukrotnie podwajano budżet funduszy strukturalnych.

I Pakiet Delorsa dotyczył lat 1988-1992 i miał na celu stworzenie jednolitego rynku. Pakiet II dotyczył lat 1994-1999 i wprowadzał reformę Wspólnej Polityki Rolnej, dał również początek przemianom strukturalnym, tworzeniu unii gospodarczej i walutowej. Każdy z Pakietów zakładał podwojenie środków przeznaczonych na politykę strukturalną w stosunku do okresu poprzedniego (na lata 1994-1999 przeznaczono 141,5 mld ECU. Plan budżetu UE na lata 2000-2006, Agenda 2000, zakłada 183,6 mld euro dla 15 Krajów Członkowskich).

Polityki Wspólnotowe

Polityka regionalna jest jedną z polityk wspólnotowych UE. Ma na celu wspieranie rozwoju tych regionów, które bez pomocy finansowej nie są w stanie dorównać do średniego poziomu rozwoju gospodarczego w UE.

Polityka strukturalna ma na celu zmniejszenie różnic w poziomie życia i rozwoju gospodarczym między najbiedniejszymi a najbogatszymi regionami państw członkowskich.

Cele te są podzielone na trzy grupy:

CEL 1 – wspieranie regionów najsłabiej rozwiniętych – wsparciem objęte są regiony, w których PKB na mieszkańca w trzech ostatnich latach nie przekroczył 75% średniej dla Wspólnoty. dodatkowo tym celem zostały objęte tereny słabo zaludnione oraz obszary peryferyjne. Niemal 75% wszystkich środków funduszy strukturalnych jest przeznaczane na działania w ramach tego celu.

CEL 2 - wspieranie przemian ekonomicznych i społecznych na obszarach o zaburzonej strukturze gospodarki (np.: obszary zdominowane przez rolnictwo, tereny zdegradowane przez przemysł, obszary przemysłów schyłkowych, itp.). celem tym objęte zostały regiony, w których poziom bezrobocia w ostatnich trzech latach był wyższy niż średnia stopa bezrobocia w krajach UE. Na realizację tego celu przeznaczonych jest 12% wszystkich środków funduszy strukturalnych.

CEL 3 - modernizacja rynku pracy - poprzez szkolenia zawodowe, lokalne inicjatywy w zakresie zatrudnienia oraz poprawę dostępu do miejsc pracy. wskazany cel ma charakter horyzontalny i obejmuje te obszary, które nie zostały zaliczone do celu 1. Na cel 3 przeznaczonych zostało 13% całości środków.

Cele te są realizowane przy uwzględnieniu następujących zasad :

·  zasada koncentracji - środki płynące z Unii Europejskiej przeznaczane są na osiągnięcie ograniczonej liczby celów, kierowane są do regionów, które znajdują się w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej.

·  zasada partnerstwa - polega na współpracy Komisji Europejskiej z odpowiednimi władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi zaangażowanymi w programowanie i dystrybucje funduszy strukturalnych

·  zasada programowania - wymaga przygotowania na poziomie centralnym bądź regionalnym wieloletnich, kompleksowych programów rozwoju, współfinansowanych następnie przez fundusze strukturalne.

·  zasada dodatkowości - oznacza, że środki z funduszy strukturalnych mają uzupełniać fundusze krajowe i nie mogą ich zastępować

·  zasada kontroli i monitoringu - wymaga śledzenia przebiegu realizacji programu, pod kątem założonych w nim celów przy wykorzystaniu zidentyfikowanych wskaźników osiągnięć.

Polityka spójności odnosi się do grupy działań mających na celu zmniejszenie ekonomicznych i społecznych dysproporcji między krajami członkowskimi oraz grupami społecznymi.Z funduszy strukturalnych finansowane są dwa rodzaje programów (w zależności od odpowiedzialności za ich przygotowanie i wykonanie):

a) tzw. programy krajowe - przygotowywane przez kraj członkowski i po uzgodnieniu z Komisją Europejską samodzielnie przez ten kraj realizowane,

b) tzw. Inicjatywy Wspólnotowe i działania innowacyjne - programy dotyczące kluczowych zagadnień dla Unii jako całości,  opracowane przez właściwe służby Komisji i po uzgodnieniach z Krajami Członkowskimi realizowane bezpośrednio przez Komisję.

Reforma funduszy strukturalnych w latach 2000-2006

W lipcu 1997 roku Komisja Europejska przedstawiła dokument pod nazwą Agenda 2000 zawierający propozycje zmian w polityce strukturalnej, a w marcu 1998 projekty Rozporządzeń w sprawie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności[1], które uszczegóławiają zapisy Agendy 2000. Na szczycie w Berlinie (marzec 1999), kiedy przyjęto Agendę 2000, ustanowiono, że zasadniczym celem wprowadzanych reform, jest zapewnienie funduszom strukturalnym i Funduszowi Spójności większej skuteczności działania dla osiągnięcia spójności gospodarczej i społecznej. W tym celu konieczne jest zwiększenie koncentracji pomocy strukturalnej, poprawa zarządzania finansowego funduszy oraz uproszczenie procedur funkcjonowania i administracji, jak również prowadzenie zdecentralizowanego zastosowania.

Fundusze strukturalne Unii europejskiej

Fundusze strukturalne są instrumentami Polityki Strukturalnej Unii Europejskiej. Ich zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i modernizacji gospodarek krajów UE.

W ten sposób wpływa się na zwiększenie spójności ekonomicznej i społecznej Unii.

Fundusze kierowane są do tych sektorów gospodarki i regionów, które bez pomocy finansowej nie są w stanie dorównać do średniego poziomu ekonomicznego w UE. Polityka Strukturalna i Fundusze mają pomóc władzom centralnym i regionalnym słabiej rozwiniętych regionów w rozwiązaniu ich najważniejszych problemów gospodarczych. W skład Unii wchodzą regiony dobrze rozwinięte, takie jak południowa Anglia, okolice Paryża, czy Holandia oraz te, których poziom rozwoju znacznie odbiega od "średniej europejskiej". Są nimi Grecja, Irlandia, Portugalia, Północna Skandynawia i Południowe Włochy oraz nowe kraje członkowskie UE.

Działania wspólnotowe powinny uzupełniać bądź wspierać odpowiednie działania krajowe. Powinny one zostać przygotowane w ramach bliskiej współpracy Komisji i Państwa Członkowskiego jak również we współpracy z władzami i organami wskazanymi przez Państwo Członkowskie, a zwłaszcza z:

-         władzami regionalnymi i lokalnymi oraz innymi właściwymi władzami publicznymi,

-         partnerami społecznymi i gospodarczymi,

-         innymi kompetentnymi organami.

Współpraca powinna być realizowana przy zachowaniu pełnej zgodności z odpowiednimi właściwościami instytucjonalnymi, prawnymi i finansowymi każdego z wymienionych partnerów. Współpraca ta odnosi się do przygotowywania, finansowania, monitorowania i oceny interwencji funduszy. Komisja oraz Państwa Członkowskie powinny w sposób zgodny z zasadą partnerstwa zapewnić koordynację pomocy z różnych funduszy, między funduszami oraz z pomocą pochodzącą z Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innych dostępnych instrumentów finansowych.

W latach 2004-2006 dla Polski z przeznaczono 14,9 mld Euro, z czego 11,4 mld Euro to środki UE. Największymi środkami dysponuje EFRR (60,9%) oraz  ZPORR (39,2%).

Europejski Fundusz Społeczny  (ESF - European Social Fund)

Pierwszy z zastosowanych we Wspólnocie instrumentów polityki strukturalnej. Został powołany do życia na podstawie art. 123 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (1957), działa od 1960 roku. Jego głównym celem jest walka z bezrobociem w krajach członkowskich. Środki tego funduszu są przeznaczane w szczególności na pomoc dla bezrobotnych oraz pracowników zagrożonych bezrobociem i dla ludzi młodych wkraczających na rynek pracy.  Wspiera również działania rozwijające potencjał kadrowy, integrację społeczną rynku pracy, która promuje wzrost poziomu zatrudnienia, a także równość szans mężczyzn i kobiet.

Z Europejskiego Funduszu Społecznego finansowane są:

    organizowanie szkoleń rozwijających umiejętności zawodowe

    dostosowywanie systemów kształcenia do potrzeb na rynku pracy

    kształcenie kadr

    wspieranie pośrednictwa pracy oraz organizacji zajmujących się doradztwem i informacją zawodową

    wspieranie programów mających na celu tworzenie nowych miejsc pracy w tym zatrudnienia w małych i średnich przedsiębiorstwach

    przeciwdziałanie dyskryminacji na rynku pracy, w tym wyrównywanie szans zawodowych kobiet i mężczyzn

    wspieranie ludzi zagrożonych wykluczeniem społecznym (np. bezdomnych i uzależnionych)

Ponadto z funduszu finansowana jest inicjatywa EQUAL

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF - European Agriculture Guidance and Guarantee Funds)

Powstał 1964 roku na mocy Traktatów Rzymskich. Zajmuje się wspieraniem przekształceń struktury rolnictwa oraz wspomaganiem rozwoju obszarów wiejskich. Na ten fundusz jest przeznaczana największa część budżetu Unii Europejskiej (w 1999 r. przeznaczono na ten cel 42,2 proc. budżetu). Ponadto środki Funduszu pochodzą z opłat nakładanych na importowane spoza Unii Europejskiej produkty rolne.

EFOiGR składa się z dwóch sekcji:

1. Sekcji Gwarancji, która finansuje wspólną politykę rolną (zakupy interwencyjne produktów rolnych, dotacje bezpośrednie dla rolników)

2. Sekcji Orientacji, która wspiera przekształcenia w rolnictwie i jest instrumentem polityki strukturalnej, finansuje:

• rozwój i modernizacja terenów wiejskich

• wspieranie inicjatyw służących zmianom struktury zawodowej na wsi (w tym kształcenia zawodowego rolników i ich przekwalifikowania do innych zawodów)

• wspomaganie działań mających na celu zwiększenie konkurencyjności produktów rolnych

• restrukturyzacja oraz dostosowanie potencjału produkcyjnego gospodarstw do wymogów rynku

• pomoc przy osiedlaniu się młodych rolników

• wspieranie rozwoju ruchu turystycznego i rzemiosła

• rozwój i eksploatacja terenów leśnych

• inwestycje w ochronę środowiska

• wyrównywanie szans gospodarstw położonych na terenach górzystych i terenach dotkniętych kataklizmami i klęskami żywiołowymi.

Środki finansowe funduszu pochodzą dodatkowo oprócz dotacji z budżetu UE z opłat nakładanych na importowane produkty rolne pochodzące spoza obszaru Wspólnoty oraz opłat wnoszonych przez rolników uprawiających buraki cukrowe i właścicieli cukrowni, jeśli chcą pozbyć się nadwyżek

Europejski fundusz Rozwoju Regionalnego (ERDF - European Regional Development Fund)

Powstał w 1975 roku jako reakcja na coraz głębsze rozbieżności w rozwoju regionów, spowodowane kryzysem gospodarczym i przystąpieniem do UE Wielkiej Brytanii i Irlandii). Jego głównym zadaniem jest niwelowanie dysproporcji w poziomie regionów i krajów należących do UE.  Finansowanie z funduszu polega na:

    inwestycjach (pozwalających utrzymać lub tworzyć stałe miejsca pracy), np.: poprawa otoczenia firm i podwyższenie atrakcyjności inwestycyjnej regionu, pobudzanie rozwoju badań i nowych technologii

    rozwijaniu infrastruktury (np. budowa dróg, sieci telefonicznych), która: wspomaga rozwój ekonomiczny regionu, prowadzi do tworzenia nowych miejsc pracy, przyczynia się do rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej, osłabia skutki peryferyjnego położenia regionu, służy dywersyfikacji działalności gospodarczej

    wspieraniu lokalnych inicjatyw rozwojowych (np. organizacji wspierających przepływ nowych technologii lub ułatwiających dostęp do finansowania dla małych i średnich przedsiębiorstw)

Poza działaniami finansowanymi bezpośrednio w regionach, z budżetu EFRR finansowane są inicjatywy wspólnotowe – INTERREG oraz URBAN. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego jest największym, pod względem budżetu, z funduszy strukturalnych

Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa (FIFG - Financial Instrument for Fisheries Guidance)

Powstał w 1993 roku w ramach reformy funduszy strukturalnych. Ten instrument polityki strukturalnej Unii Europejskiej wspiera restrukturyzację rybołówstwa państw członkowskich. Z Funduszu finansowane są:

    odnowienia floty rybackiej i modernizacji kutrów

    pomoc w dostosowaniu połowów do wymogów rynku

    tworzenie małych jednostek rybołówstwa przybrzeżnego i wspólnych przedsiębiorstw

    rekompensowanie czasowego zaprzestania działalności

    pomoc w zachowaniu fauny i flory przybrzeżnej

    ulepszenie wyposażenia portów

    poprawa przetwórstwa i marketingu owoców morza

Podział środków z funduszy strukturalnych:

Inicjatywy Wspólnotowe

To programy pomocy bezzwrotnej organizowane przez Unię Europejską dla określonych środowisk i grup społecznych. Na lata 2004-2006 w Polsce przewidziano realizację czterech następujących inicjatyw:

·   INTERREG III  zajmuje się wzmacnianiem współpracy transgranicznej, międzyregionalnej i międzynarodowej 

·   EQUAL  pomaga w zwalczaniu wszelkich przejawów dyskryminacji i nierówności na rynku pracy oraz działa w kierunku integracji społecznej i zawodowej imigrantów 

·   URBAN działa w ramach projektów mających na celu rozwój infrastruktury miast europejskich powyżej 100 000 mieszkańców 

·   LEADER+ wspomaga wdrażanie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich

Finansowanie dotyczy także działań innowacyjnych na poziomie wspólnotowym, związane są...