33.Podział dziejów Ziemi na ery i okresy – najważniejsze wydarzenia
Całość dziejów Ziemi została podzielona na ery, okresy, piętra. Podstawą podziału były skamieniałości przewodnie. W ciągu dziejów Ziemi miało miejsce wiele różnych wydarzeń : zmieniały kształt lądy i oceany, występowały procesy górotwórcze, pojawiało się życie, rozwijały się i ginęły gatunki.
ERY
OKRESY
KENOZOIK
czwartorzęd
trzeciorzęd
MEZOZOIK
kreda
jura
trias
PALEOZOIK
perm
karbon
dewon
sylur
ordowik
kambr
PROTEROZOIK
ARCHAIK
1. Dwie najstarsze ery, archaiczna i proterozoiczna, nazywane łącznie prekambrem trwały ok. 4 mld. Lat. W tym czasie zaczęła formować się skorupa ziemska, atmosfera i hydrosfera. Uformowane zostały cokoły kontynentów , stanowiące dziś tarcze np.( kanadyjską, brazylijską, austalijską)oraz podłoża prekambryjskich platform np. Wschodnioeuropejskiej, saharyjskiej. W skałach prekambryjskich występuje wiele złóż mineralnych pochodzenia magmowego i metamorficznego np. złoto, żelazo, miedz. Silny wulkanizm. Organizmy morskie, prymitywne, delikatne nie pozostawiające skamieniałości
2. Era paleozoiczna trwała 370 mln.lat.
Wystąpiły częste zmiany zarysów lądów i oceanów w wyniku zalania i ustępowania. Dwukrotnie miały miejsce ruchy górotwórcze. Pod koniec syluru były to ruchy kaledońskie, a na przełomie karbonu i permu ruchy hercyńskie. Powstają góry Ałtaj, Appalachy, Atlas, Wododziałowe, Świętokrzyskie.
Rozwijające się organizmy pozostawiły liczne skamieniałości zwierząt i roślin morskich, a także pierwszych organizmów lądowych. Dla kambru i ordowiku skamieniałościami przewodnimi są trylobity, dla syluru- graptolity i pierwsze ryby pancerne oraz pierwsze rośliny lądowe – psylofity. Dla dewonu pierwsze zwierzęta lądowe, staroraki, koralowce czteropromienne, głowonogi oraz pierwsze rośliny nagonasienne, paprotniki. W karbonie wielki rozwój paprotników. Rozwijają się owady i pajęczaki na ladach, ramienionogi w morzu. W permie rozwój nagonasiennych.
3. Era mezozoiczna trwała 165 mln. lat
Następowały znaczne przemieszczania ówczesnych kontynentów. Powstał Ocean Atlantycki, oddzielając Amerykę od Europy i Afryki.
W triasie pojawiły się pierwsze ssaki, w jurze pierwsze ptaki, a w kredzie ssaki łożyskowe, pojawiły się rośliny okrytonasienne. Świat zwierzęcy reprezentowany przez amonity, małże, koralowce. Wielki rozwój gadów wodnych i lądowych(dinozaury). Z końcem ery wyginęły wielkie gady lądowe i wielkie głowonogi.
4. Era kenozoiczna zaczęła się 65 mln. lat temu i trwa do dziś.
Lądy i oceany przybierają dzisiejszy wygląd i rozmieszczenie. Na okres trzeciorzędowy przypadają główne fazy alpejskich ruchów górotwórczych. Powstały łańcuchy górskie Pirenejów, Alp, Karpat. Powstały pasma Kordylierów, Andów oraz Himalaje. W czwartorzędzie – plejstocenie miały miejsce silne zlodowacenia typu kontynentalnego.
Dalszy rozwój roślin nagonasiennych oraz przewaga okrytonasiennych, rozwój traw i roślinności tundrowej. Wielki rozwój ślimaków, owadów. Liczne ptaki, duże zróżnicowanie ssaków, w miocie małpy człekokształtne. W plejstocenie pojawiły się formy ludzkie- człowiek rozumny ok. 3 mln. Lat temu.
37.Sieć hydrograficzna
Sieć hydrograficzna Polski została ukształtowana w wyniku rozwoju rzeźby terenu w trzeciorzędzie ( głównie na południu Polski ) i w czwartorzędzie ( część północna kraju ). Jej najważniejszymi elementami są ; - rzeki, jeziora, stawy, mokradła, wody podziemne, źródła oraz sztuczne utworzone kanały i zbiorniki wodne.
Zjawiska hydrograficzne Polski kształtują się przede wszystkim pod wpływem: - klimatu (opady), budowy geologicznej (przepuszczalność skał ), i ukształtowanie powierzchni .
Prawie cały obszar kraju znajduje się w zlewisku Bałtyku, w dorzeczu dwóch głównych rzek- Wisły i Odry( stanowią 54% i 33,9% powierzchni Polski ) . Poza nimi do Bałtyku uchodzą rzeki Pojezierzy Pomorskiego i Mazurskiego ( zajmują 11,8% powierzchni ).
rzeki Pojezierza Pomorskiego to ;
Wieprza, Słupia, Łeba, Reda, Łupawa , Rega
Pojezierza Mazurskiego;
Pasłęka, Łyna, Węgorapa
Pozostałe 0,3 Powierzchni Polski zajmują rzeki wchodzące w systemy zlewisk Morza Czarnego ( Strwiąż, Orawa ) lub Morza Północnego (Izera, Orlica ).
Największymi rzekami są Wisła i Odra. Rzeki te wraz z dopływami tworzą największe dorzecza. Charakterystyczną cechą tych dorzeczy jest ich asymetria.
Stosunek dorzecza lewego do prawego przedstawia się;
- Odra 30:70
- Wisła 27:73
- Największe rzeki Polski;
Wisła ujście- Bałtyk
Odra Bałtyk
Warta Odra
Bug Narew
Narew Wisła
San Wisła
Noteć Warta
Pilica Wisła
Wieprz Wisła
Bóbr Odra
Niektóre rzeki połączone są kanałami. Ważniejsze kanały;
Nazwa
Długość
Znaczenie
Wieprz-Krzna
140
melioracyjne
Augustowski
102,0
spław drewna, turystyczne
Elbląski
62,5
turystyczne
Gliwicki
41,2
transport węgla
Bydgoski
24,7
żeglowny
Żerański
17,6
Do ważnych elementów sieci wodnej należą jeziora, których najwięcej jest w Polsce północnej. Zasoby wodne jezior w Polsce wynoszą około 19,7 km sześciennych, przy czym; około 50% tych zasobów jest zgromadzona na Pojezierzu Mazurskim
36% na Pojezierzu Pomorskim
12% na Pojezierzu Wielkopolskim
pozostała część około 2% w jeziorach na południe od linii zasięgu ostatniego zlodowacenia.
Do najważniejszych typów jezior należy zaliczyć;
Jeziora rynnowe, moreny dennej, wytopiskowe „oczka”, krasowe, starorzecza, deltowe, nadbrzeżne, górskie
Geneza
Śniardwy
Morenowe
Mamry
Łebsko
Nadbrzeżne
Dąbie
Deltowe
Miedwie
Rynnowe
Jeziorak
david0