krew.doc

krew - budow i podział komórek

Krew jest to tkanka łączna złożona z osocza (płynnej substancji międzykomórkowej) i zawieszonych w nim elementów morfotycznych (komórek krwi).
 

OSOCZE:

woda 90%·

substancje organiczne i· nieorganiczne

FUNKCJE KRWI

transport gazów· oddechowych

‘’ substancji odżywczych·

‘’ metabolitów·

· ‘’ hormonów

termoizolacja·

funkcja obronna· (immunologiczna)

krzepliwość·



ERYTROCYTY

· czerwone krwinki

l krwi (najwięcej erytr.m jest ich około 4 – 5 mln/· znajduje się we krwi noworodków – 7mln)

zawierają hemoglobinę, która ma· zdolność nietrwałego łączenia się z gazami oddechowymi

nie posiadają· jąder komórkowych

powstają w szpiku kostnym czerwonym·

kształt· dwuwklęsłego dysku

żyją około 120 dni·

rozkładają się w· wątrobie i śledzionie

posiadają zdolność oddychania beztlenowego,· dzięki czemu nie zużywają transportowanego tlenu na własne potrzeby



LEUKOCYTY

najbardziej różnorodna pod względem· budowy grupa komórek krwi

posiadają zdolność aktywnego ruchu·

· mogą poruszać się w kierunku odwrotnym do przepływającej krwi

mogą· przedostawać się przez ściany naczyń krwionośnych do tkanek i narządów

· l (podczas infekcji liczba ta może wzrastaćmjest ich przeciętnie 5 – 7 tys/ l)mnawet do 10 tys/



GRANULOCYTY

stanowią ok. 60%· wszystkich leukocytów

ziarnistości w cytoplazmie·

powstają w· szpiku kostnym

płatowate j. komórkowe·

na podst różnic w· zabarwieniu wyróżnia się : neutrofile (obojętnochłonne); eozynofile (kwasochłonne); bazofile (zasadochłonne), które mają zdolność fagocytozy – pochłaniania i trawienia mikroorganizmów oraz produktów rozpadu tkanek

· bazofile wytwarzają heparynę, która jest silnym środkiem przeciwkrzepliwym



AGRANULOCYTY



LIMFOCYTY

· stanowią ok. 35% wszystkich leukocytów

powstają w szpiku kostnym ,· grasicy, śledzionie, migdałkach oraz węzłach i grudkach chłonnych układu limfatycznego

stale krążą między krwią a limfą·

mają duże j.· komórkowe

posiadają zdolność do przekształcania się w inne komórki krwi· i tkanki łącznej

w zależności od miejsca występowania limfocyty· dzielimy na : limfocyty B (szpik kostny) i limfocyty T (grasica, mają zd. fagocytozy)



MONOCYTY

nerkowate j. komórkowe·

· powstają w szpiku kostnym i narządach limfatycznych

we krwi zostają 1 –· 3 dni, potem przedostają się do tkanek i przekształcają w makrofagi (duże komórki żerne). Oba typy komórek maja zdolność fagocytozy. Ze względu na duże rozmiary, mogą pochłaniać nie tylko komórki wirusowe, lecz także duże komórki eukariotyczne np. pierwotniaków pasożytniczych oraz martwe i uszko0dzone komórki organizmu. W odpowiedzi na kontakt z wirusami wytwarzają interferon – białko utrudniające wnikanie wirusów do organizmu i hamujące ich namnażanie.





TROMBOCYTY

fragmenty oderwane z· dużych komórek szpiku kostnego

żyją 8 –10 dni·

lm 250 – 300 tys/· krwi (liczba ta spada w czasie chorób zakaźnych)

są rozkładane w· śledzionie





PROCES KRZEPNIĘCIA KRWI





Najpierw następuje uszkodzenie naczynia krwionośnego, następnie w obrębie uszkodzenia gromadzą się trombocyty. W ten sposób powstaje tzw. czop płytkowy, który doraźnie ogranicza wypływanie krwi. Po pewnym czasie następuje rozpad trombocytów. Z ich cytoplazmy zostają uwolnione substancje obkurczające naczynia krwionośne oraz trombokinaza płytkowa, które zapoczątkowują powstanie właściwego skrzepu. Trombokinaza w obecności jonów wapnia przekształca białko –protrombinę- w aktywny enzym – trombinę. Powoduje ona przemianę rozpuszczalnego białka – fibrynogenu w nierozpuszczalne włókna fibryny. Tworzą one siateczkę, na której osadzają się krwinki. W ostatniej fazie krzepnięcia, włókna fibryny obkurczają się, powodując wyciśnięcie surowicy i powstanie suchego skrzepu.

Skład i funkcje krwi

KREW – tkanka płynna , jej substancja pozakomórkowa – OSOCZE – składa się przede wszystkim z wody. W osoczu zawieszone są elementy morfologiczne – KRWINKI. Krew krąży w UKŁADZIE KRWIONOŚNYM zamkniętym lub otwartym – wtedy nazywany jest HEMOLIMFĄ.

OSOCZE – płynna substancja pozakomórkowa, jest produktem wielu komórek organizmu. Stanowi 55% objętości krwi ssaków. Składa się z:
- woda – 92%
- białka – 7% - albuminy, globuliny, fibrynogen
- inne związki organiczne – glukoza, aminokwasy, lipidy
- składniki nieorganiczne o charakterze elektrolitów – zawierają jony sodowe, potasowe, chlorowe, wapniowe, magnezowe, węglowodanowe, fosforowe.

FUNKCJE OSOCZA:
- dzięki zawartości albumin i elektrolitów utrzymuje stałe ciśnienie osmotyczne płynów ciała oraz ich PH
- transportuje substancje odżywcze, tlen, dwutlenek węgla, szkodliwe produkty przemian związków azotowych, hormony
- dzięki globulinom pełni funkcję ochronną, tzn. chroni organizm przed szkodliwymi związkami – ANTYGENAMI – wielkocząsteczkowe substancje o charakterze białek, węglowodanów i kwasów nukleinowych: w kurzu, pyłkach kwiatowych, bakteriach, wirusach, grzybach, pasożytach.
GLOBULINY są białkami, które wiążą się z antygenami, które stają się nieszkodliwe dla organizmu. Globuliny są inaczej PRZECIWCIAŁAMI, neutralizują ciała obce
- rozpuszczony w osoczu fibrynogen może przekształcać się w FIBRYNĘ, która „zatyka” uszkodzone naczynia krwionośne, zapobiega krwotokom

KRWINKI – dzielimy na trzy grupy:
1. erytrocyty – czerwone krwinki
2. leukocyty – białe krwinki
3. trombocyty – płytki krwi

ERYTROCYTY – u zarodków wytwarzane są w PĘCHERZYKU ŻÓŁCIOWYM, potem w WĄTROBIE, a od drugiej połowy życia w SZPIKU KOSTNYM. Są to jednojądrowe komórki o owalnym kształcie. Tylko u ssaków tracą one jądro i przyjmują formę spłaszczonych krążków, cieńszych w środku.
W cytoplazmie erytrocytów – HEMOGLOBINA (czerwona), która umożliwia transport tlenu i dwutlenku węgla. W organizmie człowieka ok. 4,3 mln. (kobiety) i 4,8 mln. (mężczyźni) erytrocytów w 1ml krwi.

LEUKOCYTY – wytwarzane w CZERWONYM SZPIKU KOSTNYM, a niektóre (limfocyty) w grasicy, śledzionie, węzłach chłonnych. Są krwinkami najbardziej zróżnicowanymi pod względem morfologicznym i czynnościowym. U człowieka 4 – 10 tyś w 1 ml krwi.
- granulocyty – ok. 60%
- monocyty – ok. 4%
- limfocyty – ok. 36%

TROMBOCYTY – jednojądrowe komórki o owalnym kształcie. Wytwarzane są w CZERWONYM SZPIKU KOSTNYM. W 1 ml krwi człowieka znajduje się 200 – 400 tyś płytek krwi. Trombocyty rozpoczynają proces krzepnięcia krwi. Podczas pękania naczyń krwionośnych uwalniają TROMBOKINAZĘ – enzym, który rozpoczyna proces przekształcania fibrynogenu w fibrynę (włóknik) krwi.

Składniki krwi, które przesączają się przez naczynia krwionośne do przestrzeni międzykomórkowych innych tkanek, tworzą LIMFĘ – zawierają większość elementów osocza oraz białe ciałka krwi. Krążenie krwi i limfy pośrednio kontaktuje poszczególne komórki organizmu ze sobą – współdziałanie i tworzenie integralnej całości, tzw. ORGANIZM.

Skład krwi

Krew to płynna tkanka, składająca się z krwinek czerwonych, krwinek białych, płytek krwi i osocza (plazmy):
krwinki czerwone - są odpowiedzialne za transport tlenu do wszystkich komórek organizmu. Dzięki czerwonym krwinkom oddychamy!
Odnawiają się!

krwinki białe - są odpowiedzialne za obronę organizmu przed infekcjami.
Odnawiają się!

płytki krwi - odpowiadają za zatrzymanie krwawienia.
Odnawiają się!

osocze (plazma) - do 55% objętości krwi. Osocze zawiera białka (albuminę, czynniki krzepnięcia, białka odpornościowe), odpowiedzialne jest za transport wody i substancji odżywczych do komórek, a także odprowadzanie produktów przemiany materii do wątroby, nerek i płuc.
Odnawia się!

Funkcje krwi

Krew spełnia wiele ważnych funkcji w organizmie człowieka:

1.       Funkcja transportowa:

o        krew dostarcza tkankom tlen (bierze udział w oddychaniu), w składniki energetyczne, mineralne, witaminy, hormony,

o        oczyszczaja organizm - pobiera zbędne produkty przemiany materii, np. CO, mocznik i przenosi do płuc i innych narządów wydalających jak nerki, skóra,

o        spełnia funkcje termostatyczne - przenosi ciepło z miejsc gdzie się go wytwarza najwięcej np. wątroba, mięśnie do skóry, gdzie produkcja jest mniejsza niż utrata,

2.       Funkcja ochronna i obronna - rozpoznawanie i niszczenie szkodliwych i obcych dla ustroju czynników (wirusów, bakterii)

3.       Funkcja homeostatyczna - tworzenie stałego środowiska wewnętrznego (stałość fizykochemiczna) - jest to warunek prawidłowego funkcjonowania organizmu

Grupy krwi

Jedną z cech krwi ludzkiej jest jej zróżnicowanie serologiczne - człowiek ma jedną z czterech grup krwi. Może to być grupa A, B, AB, lub 0.

Oprócz grupy krwi układu AB0 człowiek może posiadać na swych krwinkach antygen Rh D (85% ogółu ludności) - wtedy taką krew określa się jako Rh dodatnią. Pozostałe 15% ludzi nie ma tego antygenu. Taką krew określa się jako Rh ujemną.

Grupę krwi układu AB0 i Rh oznacza się u każdego potencjalnego biorcy (pacjenta) po to, by chory otrzymał do przetoczenia zgodną grupowo krew lub osocze.

Udział grup krwi w naszej populacji:

Kiedy mogę odddać krew?

·         jeżeli jesteś w wieku od 18 do 65 roku życia i ważysz co najmniej 50 kilogramów

·         jeżeli w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie wykonano u ciebie akupunktury, tatuażu, przekłucia uszu lub innych części ciała

·         jeżeli w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie miałeś wykonanych diagnostycznych badań i zabiegów endoskopowych (gastroskopii, panendoskopii, arthroskopii, laparoskopii)

·         jeżeli w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie byłeś leczony krwią i jej składnikami

·         nie mogą oddawać krwi osoby odbywające karę pozbawienia wolności i w okresie 12 miesięcy po opuszczeniu zakładu karnego

·         osoby, które przebywały w Afryce Środkowej i Zachodniej oraz Tajlandii mogą oddać krew po 12 miesiącach od powrotu, jeżeli nie zauważyły u siebie żadnych objawów chorobowych

·         nie wolno oddawać krwi po porodzie przez tyle miesięcy, ile trwała ciąża i okres laktacji (po poronieniu można oddać krew po 6 tygodniach)

·         możesz oddać krew po 6 miesiącach po zabiegach chirurgicznych

·         można oddać krew 4 tygodnie od czasu wyzdrowienia po przebyciu choroby zakaźnej

·         po przebyciu grypy, zakażenia grypopochodnego lub infekcji z gorączką powyżej 38 °C krew można oddać co najmniej 2 tygodnie od czasu ustąpienia objawów i wyzdrowienia

·         krew można oddać 2 tygodnie po zakończeniu leczenia antybiotykami

·         nie należy oddawać krwi w okresie miesiączkowania i 3 dni po zakończeniu miesiączki, * należy wstrzymać się z oddawaniem krwi 7 dni po usunięciu zęba, 48 godzin po leczeniu zachowawczym u stomatologa , po szczepieniu przeciwko grypie i żółtaczce oraz anatoksyną przeciwtężcową

Kto nie może oddawać krwi?

·         osoby, które przebyły lub są chore na żółtaczkę zakaźną

·         nosiciele wirusa HIV i chorzy na AIDS

·         chorzy na choroby weneryczne

·         chorzy na gruźlicę

·         chorzy na padaczkę

·         chorzy na choroby nowotworowe

·         chorzy na choroby układu krążenia (wady serca, choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego)

·         alkoholicy, narkomani

·         chorzy na cukrzycę

·         chorzy na łuszczycę

·         osoby, które przebywały w okresie 01.01.1980 r. do 31.12.1996 r. łącznie przez 6 miesięcy lub dłużej w Wielkiej Brytanii, Francji, Irlandii

·         chorzy na chorobę Creutzfeldta-Jakoba (CJD)

·         osoby leczone hormonem wzrostu

·         osoby po przeszczepie rogówki, opony twardej lub komórek ośrodkowego układu nerwowego

·         osoby, które chorowały na choroby tropikalne

·         chorzy na malarię lub osoby, które przyjmowały leki przeciwmalaryczne

·         osoby po resekcji żołądka, po usunięciu tarczycy lub nerki

·         chorzy z miażdżycą, po udarach mózgowych i osoby z rozległymi żylakami

Komu można przetaczać krew?

Poniższa tabela przedstawia możliwości przetaczania krwi poszczególnych grup głównych. Oczywiście oprócz zgodności grupy głównej, należy także wziąźć pod uwagę zgodność czynnika Rh.

Z zestawienia tego wynika, że uniwersalny dawca posiada grupę krwi 0, natomiast uniwersalny biorca grupe AB.

Jak odczytywać badania krwi?

Poniższa tabela zawiera podstawowe wyniki badania krwi. Rozszyfrowuje tajemnicze dla zwykłego śmiertelnika skrót...