CUKRY.doc

CUKRY

Glukoza, wzór strukturalny

Glikoliza, wieloetapowy, beztlenowy proces enzymatycznego rozszczepienia glukozy zgodnie z sumarycznym schematem:

D-glukoza + 2HPO4 2- + 2ADP- + 2NAD → 2CH3CH(OH)COO- (pirogronian) + 2 H2O + 2ATP + 2NADH + 2H+.

Glikoliza stanowi główną drogę przemian glukozy w komórkach. Dzięki glikolizie organizm uzupełnia niedobór energii oraz otrzymuje szereg ważnych metabolitów, zużywanych w innych reakcjach. U ssaków glikoliza jest stymulowana przez adrenalinę i glukagon.

Kolejne etapy cyklu przedstawiają się następująco:

glukoza → glukozo-6-fosforan (+ ADP) → fruktozo-6-fosforan → fruktozo-1,6-bifosforan + ADP → aldehyd 3-fosfoglicerynowy + NADH + H+ → 1,3-bifosfoglicerynian → 3-fosfoglicerynian + ATP → 2-fosfoglicerynian → fosfoenolopirogronian + H2O → pirogronian + ATP.

Monosacharydy, jednocukry, cukry proste, monozy, aldehydoalkohole (aldozy) lub ketonoalkohole (ketozy) o wzorze ogólnym CnH2nOn, gdzie n = 2 (biozy), 3 (triozy), 4 (tetrozy), 5 (pentozy), 6 (heksozy) i 7 (heptozy).

Bezbarwne, krystaliczne substancje, rozpuszczalne w wodzie. Najważniejszymi monosacharydami naturalnymi są pentozy i heksozy, np. ryboza, glukoza, fruktoza.

Węglowodany, sacharydy, cukry, cukrowce, związki organiczne o ogólnym wzorze Cx(H2O)y. Są to wielowodorotlenowe aldehydy i ketony (czyli aldozy i ketozy) oraz ich pochodne. Rozróżnia się monosacharydy, oligosacharydy i polisacharydy.

Grupy aldehydowe i ketonowe w łańcuchach węglowodanów mogą reagować z grupami hydroksylowymi w tym samym łańcuchu tworząc wewnątrzcząsteczkowe, pierścieniowe - odpowiednio - hemiacetale lub hemiketale.

Węglowodany redukujące odczynnik Fehlinga (Fehlinga roztwór), odczynnik Benedicta lub odczynnik Tollensa noszą nazwę cukrów redukujących, zawierają otwartą strukturę łańcuchową aldozy bądź ketozy. Łańcuch aldozy może być wydłużony wskutek syntezy Kilianiego-Fischera lub skrócony w wyniku degradacji Ruffa. W obecności amin trzeciorzędowych aldozy utlenione wodą bromową ulegają epimeryzacji. Łączą się z alkoholami i aminami poprzez wiązania O- (np. w disacharydach i polisacharydach) lub N-glikozydowe (np. w nukleotydach, kwasach nukleinowych).

Rozpowszechnione w przyrodzie ożywionej jako materiał budulcowy i zapasowy, źródło energii oraz intermediaty w szlakach metabolicznych (fosforanowe estry węglowodanów). Węglowodany stanowią surowiec do produkcji żywności, leków, tkanin, papieru, włókien sztucznych, materiałów wybuchowych.

Polisacharydy - Wielkocząsteczkowe sacharydy, których cząsteczki są zbudowane z wielu cząsteczek cukrów prostych. Są też nazywane wielocukrami. Należą do nich m.in. glikogen, skrobia, chityna i pektyny

Polisacharydy, wielocukry, (C6H10O5)n (n>10), węglowodany złożone. Rozróżnia się oligosacharydy oraz polisacharydy wyższe, które zawierają dużą liczbę reszt monosacharydów w cząsteczce, a ich własności różnią się zdecydowanie od własności monomerów (skrobia, glikogen, celuloza).

cukry
związki naturalne o ogólnym wzorze (CH2O)n, skąd bierze się ich nazwa zwyczajowa węglowodany. Są to wielowodorotlenowe aldehydy (ogólna nazwa aldozy) lub ketony (ketozy), najważniejsze o łańcuchach pięcio- (pentozy) lub sześcio- (heksozy) węglowych. Dzielą się na cukry redukujące (płyn Fehlinga) i nieredukujące. Mogą występować w postaci monosacharydów (monocukrów, np. glukoza, fruktoza), oligosacharydów (głównie dwucukrów, np. sacharoza, laktoza) i polisacharydów (wielocukrów, policukrów np. skrobia, celuloza). W cukrach złożonych cząsteczki monosacharydów łączą się wiązaniami glikozydowymi (grupa aldehydowa jednego monosacharydu z grupa hydroksylową drugiego), przy czym mogą to być cząsteczki tego samego monocukru (np. glukoza w skrobi) lub różnych monocukrów (glukoza i fruktoza w sacharozie).
W cząsteczce cukru występuje na ogół kilka węgli asymetrycznych (o czterech różnych podstawnikach), powodując zjawisko izomerii optycznej, wraz z istnieniem form anomerycznych i diastereoizomerycznych a fizycznie wywołując zjawisko skręcalności przez roztwory cukrów płaszczyzny światła spolaryzowanego