1. Teorie samorządu terytorialnego
Teoria naturalistyczna - samorząd terytorialny jest od państwa niezależny, stoi w opozycji, prawo do samorządu wynika z prawa naturalnego, państwo w ogóle nie powinno wkraczać,
Teoria państwowa - samorząd terytorialny - władze suwerenną sprawuje państwo ale to państwo może przekazać tym władzom część tej władzy.
Teoria polityczna - polegająca na tym, że jest to myśl, aby przekazać strukturom część, pewien udział w sprawowaniu administracji publicznej, może ona być wykonywana przez urzędników.
2. Podział terytorialny kraju
1. zasadniczy na potrzeby administracji ogólnej rządowej i samorządowej:
a. gmina - jest najmniejszą jednostką (Rada Ministrów przekształca, zmienia w drodze rozporządzenia + opinia rad gmin wcześniej zasięga konsultacji z mieszkańcami i te zmiany następuj ą z dniem 01.0 L),
b. powiat - jest to obszar kilku gmin bądź obszar miasta na prawach powiatu (RM w drodze rozporządzenia + opinia rad powiatu albo rady miasta + ale wcześniej jeszcze konsultacje z mieszkańcami, jeśli jest zmiana granicy powiatu to musi wystąpić do sejmiku powiatu), RM łączy, tworzy, dzieli, łączy i znosi powiaty;
c. województwo - to region, to najwyższa jednostka organizacyjna terytorium państwa bez względu na jego formie ustrojową o relatywnie dużej powierzchni i dość znacznej liczbie ludności stanowiąca obszar względnie jednolity pod względem gospodarczym, kulturowym, społecznym w ramach, której prowadzona jest stosownie do potrzeb, i uwzględniająca jej specyfikę samodzielna polityka gospodarcza, społeczna i kulturalna przez powołane do tego instytucje terytorialne;
2. pomocniczy podział terytorialny - jest to podział tworzony dla organów o charakterze pomocniczym w stosunku do podstawowych organów administracji publicznej. Pełni rolę uzupełniającą w stosunku do zasadniczego podziału. W jego ramach powinny być wykonywane zadania, których wykonywanie w ramach zasadniczego podziału jest nieracjonalne lub bezskuteczne. Tylko gminy tworzą jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla, inne, miasto na terenie gminy - tworzą ją rady gmin w drodze uchwały po konsultacji lub na wniosek mieszkańców. Zasady łączenia, dzielenia, znoszenia są zawarte w statucie gminy. Organizacja, zakres działalności we własnych statutach jednostki, który nadawany jest przez radę gminy;
3. specjalne podziały terytorialne - przewidziane ustawami szczególnymi, podziały na potrzeby określonych dziedzin administracji albo podziały przeprowadzone w innych społecznie uzasadnionych celach. Tworzone są dla organów o kompetencjach specjalnych np. administracja wojskowa lub urzędy morskie.
4. Ustrój samorządu terytorialnego - chodzi tu o organy stanowiące, wykonawcze i
kontrolne - a to z tabelki!!!
O ustroju gminy, powiatu i województwa stanowią statuty tych jednostek:
Ø w gminie - uchwala go rada gmina, a jeśli mieszkańców jest powyżej 300.000 ->opiniuje
projekt statutu Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw administracji
publicznej,
Ø w powiecie - uchwala go rada,
Ø w województwie - sejmik województwa -> uzgodnienie z Prezesem Rady Ministrów (jeżeli niedojdą do porozumienia to Rada Ministrów.
5. Sposoby kreacji organów jednostek samorządu terytorialnego.
Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego wybierane są w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i odbywają się w głosowaniu tajnym.
Gmina
Wójt, burmistrz, lub prezydent miasta wybierany jest w wyborach bezpośrednich, równych, powszechnych i w głosowaniu tajnym. Za wybranego uznaje się kandydata, który uzyskał więcej niż połowę ważnych oddanych głosów. Gdy to nie nastąpiło, w ponownym wyborach spośród dwóch kandydatów, którzy uzyskali największą liczbę głosów w pierwszej turze w głosowaniu tajnym.
Powiat
Zarząd jest wybierany przez rade powiatu w ciągu 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów. Rada wybiera starostę bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady w głosowaniu tajnym. Na wniosek starosty rada wybiera wicestarostę oraz pozostałych członków zarządu zwykłą większością głosów w obecności min. Połowy ustawowego składu rady w głosowaniu tajnym.
Województwo
Sejmik województwa wybiera zarząd w ciągu miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów. Sejmik wybiera marszałka województwa bezwzględną większością głosów ustawowego składu sejmiku w głosowaniu tajnym. Na wniosek marszałka sejmik wybiera wicemarszałków oraz pozostałych członków zarządu zwykła większością głosów w obecności m.in. połowy ustawowego składu sejmiku w głosowaniu tajnym.
6. Zadania jednostek samorządu terytorialnego
1) w gminie: sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów, (sprawy dot.:) ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz, lokalnego transportu zbiorowego, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych, gminnego budownictwa mieszkaniowego, edukacji publicznej, kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, targowisk i hal targowych, zieleni gminnej i zadrzewień, cmentarzy gminnych, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego, utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej, wspierania i upowszechniania idei samorządowej, promocji gminy, współpracy z organizacjami pozarządowymi, współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.
2) w powiecie: sprawy publiczne o charakterze ponad gminnym w zakresie:
a. edukacji publicznej, promocji i ochrony zdrowia, pomocy społecznej, polityki prorodzinnej, wspierania osób niepełnosprawnych, transportu zbiorowego i dróg publicznych, kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, kultury fizycznej i turystyki, geodezji, kartografii i katastru, gospodarki nieruchomościami, administracji architektoniczno-budowlanej, gospodarki wodnej, ochrony środowiska i przyrody, rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli, ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy, ochrony praw konsumenta, utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, obronności, promocji powiatu, współpracy z organizacjami pozarządowymi.
3) w województwie: sprawy publiczne o charakterze regionalnym, wojewódzkim nie zastrzeżone na rzecz organów administracji rządowej w zakresie:
a. edukacji publicznej, w tym szkolnictwa wyższego, promocji i ochrony zdrowia, kultury i ochrony zabytków, pomocy społecznej, polityki prorodzinnej, modernizacji terenów wiejskich, zagospodarowania przestrzennego, ochrony środowiska, gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej, a w szczególności wyposażenia i utrzymania wojewódzkich magazynów przeciwpowodziowych, transportu zbiorowego i dróg publicznych, kultury fizycznej i turystyki, ochrony praw konsumentów, obronności, bezpieczeństwa publicznego, przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji lokalnego rynku pracy.
7. Akty normatywne administracji samorządowej:
W gminie:
Ø akty wykonawcze na podstawie ustawy w celu wykonania jej zapisów - mogą wydawać akty prawa miejscowego (uchwały) oraz
Ø wydawać przepisy porządkowe, jeżeli jest to niezbędne dla ochrony życia lub zdrowia obywateli oraz dla zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego.
W powiecie:
Ø rada powiatu stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze powiatu,
Ø może wydawać powiatowe przepisy porządkowe, jeżeli jest to niezbędne do ochrony życia, zdrowia lub mienia obywateli, ochrony środowiska naturalnego albo do zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego, o ile przyczyny te występują na obszarze więcej niż jednej gminy.
W województwie:
Ø sejmik województwa stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze województwa lub jego części.
8. Kompetencje organów samorządu terytorialnego oraz prawne formy ich realizacji Kompetencje — to prawne działania, głównie o charakterze władczym(np. stanowienie aktów normatywnych, aktów planowania, wydawanie decyzji administracyjnych itp.), choć nie tylko.
Właściwość rzeczowa- wskazuje na zakres spraw, którymi zajmuje się dany organ
Właściwość miejscowa (terytorialna) na terenie działania określonej jednostki lub części lub podziału terytorialnego kraju organ może wykonywać swoje kompetencje,
Właściwość instytucjonalna-mówi czy organ działa w sprawie jako organ I czy II instancji,
Właściwość funkcjonalna-mówi kto w sposób rzeczywisty i faktyczny w strukturze organizacyjnej realizuje kompetencje organu administracyjnego a zwłaszcza wydawanie decyzji, łączy się ona z dekoncentracją adm. publicznej.
Organami gminy są:
1) rada gminy,
2) wójt (burmistrz, prezydent miasta).
Do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej.
Do wyłącznej właściwości rady gminy należy: (wymieniłam kilka)
Ø uchwalanie statutu gminy,
Ø ustalanie wynagrodzenia wójta, stanowienie o kierunkach jego działania oraz przyjmowanie sprawozdań z jego działalności,
Ø powoływanie i odwoływanie skarbnika gminy, który jest głównym księgowym budżetu, oraz sekretarza gminy - na wniosek wójta,
Ø uchwalanie budżetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budżetu oraz podejmowanie uchwały w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium z tego tytułu, > uchwalanie programów gospodarczych,
Ø ustalanie zakresu działania jednostek pomocniczych, zasad przekazywania im składników mienia do korzystania oraz zasad przekazywania środków budżetowych na realizację zadań przez te jednostki,
Ø podejmowanie uchwał w sprawach podatków i opłat w granicach określonych w odrębnych ustawach,
Ø podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących: (wymieniłam kilka)
a) określania zasad nabycia, zbycia i obciążenia nieruchomości gruntowych oraz ich wydzierżawiania lub najmu na okres dłuższy niż trzy lata, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej; do czasu określenia zasad wójt może dokonywać tych czynności wyłącznie za zgodą rady gminy,
b) emitowania obligacji,.
c) zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów,
d)' ustalania maksymalnej wysokości pożyczek i kredytów krótkoterminowych ' zaciąganych przez wójta w roku budżetowym,
e) tworzenia i przystępowania do spółek i spółdzielni oraz rozwiązywania i występowania z nich,
f) podejmowanie uchwał w sprawach: herbu gminy, nazw ulic i placów publicznych oraz wznoszenia pomników,
g) nadawanie honorowego obywatelstwa gminy,
h) 14a) podejmowanie uchwał w sprawie zasad udzielania stypendiów dla uczniów i studentów.
Rada gminy kontroluje wójta..., gminne jednostki organizacyjne i jednostki pomocnicze gminy (sołectwa, dzielnice, osiedla), powołuje stałe i doraźne komisje
Wójt (czyli burmistrz, prezydent):
Ø wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa,
Ø kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz
Ø reprezentuje ją na zewnątrz,
Ø 'opracowuje plan operacyjny ochrony przed po wódzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie i alarm przeciwpowodziowy.
Do zadań wójta należy w szczególności:
1) przygotowywanie projektów uchwał rady gminy,
2) określanie sposobu wykonywania uchwał,
3) gospodarowanie mieniem komunalnym,
4) wykonywanie budżetu,
5) zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych.
Organami powiatu są:
1) rada powiatu,
2) zarząd powiatu.
Rada powiatu:
Ø jest organem stanowiącym i kontrolnym powiatu,
Ø wybiera/odwołuje starostę i wicestarostę, sekretarza i skarbnika,
Ø kontroluje działalność zarządu oraz powiatowych jednostek organizacyjnych. W tym celu powołuje komisję rewizyjną,
Ø powołuje ze swojego grona stałe i doraźne komisje do określonych zadań, ustalając przedmiot ich działania oraz skład osobowy.
Do wyłącznej właściwości rady powiatu należy: (wymieniłam kilka)
1) stanowienie aktów prawa miejscowego, w tym statutu powiatu, '
2) wybór i odwołanie zarządu oraz ustalanie wynagrodzenia jego przewodniczącego,
3) powoływanie i odwoływanie, na wniosek starosty, sekretarza powiatu i skarbnika powiatu, będącego głównym księgowym budżetu powiatu,
4) stanowienie o kierunkach działania zarządu powiatu oraz rozpatrywanie sprawozdań z działalności zarządu, w tym z działalności finansowej,
5) uchwalanie budżetu powiatu,
6) rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budżetu oraz podejmowanie uchwały w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium dla zarządu z tego tytułu,
7) podejmowanie uchwał w sprawach wysokości podatków i opłat w granicach określonych ustawami,
8) podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych powiatu dotyczących:
a) zasad nabycia, zbycia i obciążania
b) emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu,
d) ustalania maksymalnej wysokości pożyczek i kredytów krótkoterminowych zaciąganych przez zarząd oraz maksymalnej wysokości pożyczek i poręczeń udzielanych przez zarząd w roku budżetowym,
e) tworzenia i przystępowania do związków, stowarzyszeń, fundacji i spółdzielni oraz ich rozwiązywania lub występowania z nich,
10. uchwalanie powiatowego programu przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy,
11. dokonywanie oceny stanu bezpieczeństwa przeciwpożarowego i zabezpieczenia przeciwpowodziowego powiatu,
12. podejmowanie uchwał w sprawach herbu powiatu i flagi powiatu,
13. podejmowanie uchwał w sprawie zasad udzielania stypendiów dla uczniów i studentów. Zarząd, powiatu jest:
Ø organem wykonawczym powiatu,
Ø wykonuje uchwały rady powiatu i zadania powiatu określone przepisami prawa.
Do zadań zarządu powiatu należy w szczególności:
1) przygotowywanie projektów uchwał rady,
2) wykonywanie uchwał rady,
3) gospodarowanie mieniem powiatu,
4) wykonywanie budżetu powiatu,
5) zatrudnianie i zwalnianie kierowników jednostek organizacyjnych powiatu.
Organami samorządu województwa są:
1) sejmik województwa,
2) zarząd województwa. Sejmik województwa jest:
Ø organem stanowiącym i kontrolnym województwa,
Ø kontroluje zarząd,
Ø wybiera/odwołuje marszałka, wicemarszałkowi i zarząd,
Do wyłącznej właściwości sejmiku województwa należy: (wybrałam kilka)
1) stanowienie aktów prawa miejscowego, w szczególności:
a) statutu województwa,
b) zasad gospodarowania mieniem wojewódzkim,
c) zasad i trybu korzystania z wojewódzkich obiektów i urządzeń użyteczności publicznej,
3) uchwalanie planu zagospodarowania przestrzennego,
11. Referendum lokalne
Referendum:
* ma charakter rozstrzygający,
* gdy w drodze referendum mamy rozstrzygający wynik to przenosi swoje zadania i kompetencje na członków danej wspólnoty,
* określane jest w ustawie czyli jak to ma wyglądać i przebiegać.
Cechy referendum:
* bezpośredni i powszechny udział obywateli,
* każdy ma j eden głos,
* decydująca wola większości.
Rodzaje referendum:
* obligatoryjne - wtedy, gdy dla rozstrzygnięcia danej sprawy zastrzeżono wyłączenie drogę referendum,
* fakultatywne - kiedy zamiast organu stanowiącego swoją wolę wyrażają członkowie
wspólnoty samorządowej.
Procedura: z inicjatywy organu: w drodze uchwały, bezwzględną większością głosów, ustawowy skład, podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym i w gminie trzeba jeszcze ogłosić.
Procedura: na wniosek mieszkańców: inicjatywa - może z nią wyjść 15 mieszkańców, którzy mają prawo wybierania, dla gmin 5 osób; partia polityczna - ma, jako statutowa struktura terenowa działania na terenie danej jednostki; organizacja społeczna - posiadają osobowość prawną, której statutowym terenem działania jest co najmniej obszar jednostki; Procedura: na wniosek 10% mieszkańców gminy i powiatu, a w województwie 5% - będzie ważne jeśli 30% mieszkańców uprawnionych do głosowania bierze udział w referendum i będzie ważne referendum gdy będzie więcej niż połowa ważnych głosów, a w przypadku samoopodatkowania 2/3 głosów.
Referendum lokalne
Jest sposobem bezpośredniego sprawowania władzy w ważnej dla danej wspólnoty sprawach przez społeczeństwo. Członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować w drodze referendum w sprawach dotyczących tej wspólnoty. Konstytucja przesądza o tym, że przedmiotem referendum lokalnego mogą być:
Sprawy o charakterze merytorycznym dotyczące danej wspólnoty
samorządowej
Sprawy odwołania organu samorządu terytorialnego, który pochodzi z
wyborów bezpośrednich.
Mieszkańcy JST w drodze głosowania wyrażają swoją wolę co do sposobu rozwiązywania spraw dotyczących tej wspólnoty.
W referendum mają prawo brać udział osoby na stałe zamieszkujące na terenie danej jednostki, osoby posiadające czynne prawo wyborcze, posiadające pełnię praw publicznych. Referendum przeprowadza się:
* Z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki
* Na wniosek uprawnionych do głosowania mieszkańców Referendum jest ważne, jeżeli weźmie w nim udział co najmniej 30% uprawnionych.
Referendum może być w sprawie ważnej dla JST, w gminach w sprawie samo opodatkowania mieszkańców
14. Nadzór nad jednostkami: przeprowadza się go pod względem legalności.
Ø nadzór nad działalnością gminną sprawowany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem.
Ø organami nadzoru są Prezes Rady Ministrów i wojewoda, a w zakresie spraw finansowych -regionalna -izba obrachunkowa.
Ø nadzór nad wykonywaniem zadań powiatu sprawowany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem,
Ø nadzór nad działalnością powiatu sprawuje Prezes Rady Ministrów oraz wojewoda, a w zakresie spraw finansowych - regionalna izba obrachunkowa,
Ø organy nadzoru mogą wkraczać w działalność powiatu tylko w przypadkach określonych ustawami,
Ø nadzór nad związkiem powiatów sprawuje wojewoda właściwy dla siedziby związku.
Ø nadzór nad wykonywaniem zadań województwa jest sprawowany na podstawie kryterium zgodności z prawem,
Ø nadzór nad działalnością samorządu województwa sprawuje Prezes Rady Ministrów i wojewoda, a w zakresie spraw finansowych - regionalna izba obrachunkowa,
Ø organy nadzoru mogą wkraczać w działalność województwa tylko w przypadkach określonych ustawami.
16.SAMORZĄD GMINY – ZADANIA I PODSTAWY USTROJU
Jest to podstawową jednostką samorządu terytorialnego. Gmina jest prawnie zorganizowanym terytorialnym związkiem osób określonym w ustawie jako wspólnota samorządowa. Mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową, Odpowiednie rozstrzygnięcia dotyczące tworzenia, łączenia, znoszenia i ustalania granic gmin podejmowane przez radę ministrów w formie rozporządzenia, uzależnione są jedynie od przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami gminy. Do gminy należą wszystkie sprawy publiczne o charakterze lokalnym:
- zadania z zakresu infrastru...
dorota2220