SCS
Transliteracja – przyporządkowanie liter jednego alfabetu literom drugiego alfabetu
Transkrypcja – przekład z jednego alfabetu na drugi, zachowuje odpowiedniość fonetyczną
Ligatura – połączenie dwóch głosek
Znaki diakrytyczne: za pomocą łuków nad literami oznaczano miękkość, wstawiano je wtedy, kiedy wypadał jer
Dla często powtarzających się wyrazów i nazw świętych używano stałych zwrotów, które sygnalizowano za pomocą tzw. Tyldy, tj. znaczka nad skrótem, skrót zawierał obowiązkowo pierwszą literę wyrazu i końcówkę fleksyjną, czasem jakąś jeszcze literę wyrazu
Parataksa – zdanie współrzędnie złożone
Hipotaksa – zdanie podrzędnie złożone (rozwija się w języku najpóźniej, kiedy ma rangę języka literackiego)
Redakcja- forma języka odbiegająca od kanonu, duchowni podstawiają wymowę swojego języka pod cerkiewnosłowiański
KANON – grupa tekstów, które niekoniecznie są najstarsze, znamy je z późniejszych odpisów, zachowały cechy okresu, kiedy powstały
Apostoł – czytania z Nowego Testamentu
Parimejnik – czytania ze Starego Testamentu
Pateryk – gatunek opisujący życie świętych, w tym wypadku krótkie historie z życia mnichów, mające pouczać
Palimpsesty – teksty pisane na pergaminie już używanym, znane są rękopisy
-cyrylskie pisane na zeskrobanym tekście głagolickim. (np. Ewangeliarz Bojański z Bojany XII-XIIIw.), część 3 karty Kodeksu Assemaniego
-głagolsko - głagolskie tj. 17 kart kodeksu Zografskiego
-cyrylsko – cyrylskie tj. Palmipsest Synajski
Glosy cyrylskie - odręczne uwagi zapisane bezpośrednio w tekście lub na marginesie, gdzie objaśniane są litery lub słowa (objaśniena cyrylicą znaków głagolskich)e
Aprakos – ewangeliarz, zawiera wybór lekcji ewangelijnych czytanych w kościele podczas nabożeństw
Podstawę scs stanowi dialekt Słowian sołuńskich
Konstantyn „Filozof” – studiował filozofię i teologię, poświęcił kilka lat działalności nauczycielskiej w akademii cesarskiej, gdzie wykładał filozofię (w Konstatntynopolu)
Metody – wstąpił do klasztoru Polychron na górze Olimp w Bitynii; objął metropolię w Sirnum; przetłumaczył wszystkie pozostałe księgi Starego Testamentu, oprócz Ksiąg Machabejskich
W czasie wyprawy do Chazarów C i M zatrzymali się w greckim mieście Chersonie i tam nad morzem dokonali odkrycia RZEKOMYCH !!! szczątków św. Klemensa, jednego z pierwszych papieży i męczennika.
Konstantyn i Metody przybyli na Morawy najprawdopodobniej w połowie 863r.
Koniec misji wielkomorawskiej wiąże się ze śmiercią Metodego w 885r.
Wyruszając na misję, mieli przetłumaczone tylko fragmenty Pisma Św.:
* Ewangeliarz Aprakos ( ewangelie, które odczytywane są w niedziele i święta)
* Psałterz Dawidów
* Kilka modlitw
* Liturgia w obrządku bizantyjskim
Ich najbliżsi współpracownicy to: Klemens, Naum, Laurenty, Angelary, Gorazd, Sawa
Ośrodki piśmiennictwa słowiańskiego: Bułgaria, Macedonia, Serbia, Sazawa w Czechach i Dalamcja
Ośrodki piśmiennictwa w Bułgarii: Presław (cyrylica) i Ochryda (głagolica)
W drodze do Akwilei K. i M. zatrzymali się w Panonii, dopiero gdy im odmówiono wyświęcenia kapłanów, udali się do Rzymu
Herezja trójjęzyczna – przekonanie duchowieństwa niemieckiego, że liturgia może być odprawiana jedynie w trzech językach: hebrajskim, łacińskim i greckim; Paweł powiedział Koryntianom: Pragnę, abyście mogli wznosić okrzyki uniesienia, ale bardziej pragnę, abyście głosili wiarę, ten bowiem kto głosi wiarę, więcej jest wart od wykrzykującego w uniesieniu, chyba że ten sam umie swoje krzyki wyjaśniać tak, aby zebrani mieli z tego pożytek.
Traktat Czernoriżca Chrabra: język słowiański ma 38 liter, wszystko jest dziełem Boga, on wcale nie stworzył na początku ani hebrajskiego, ani łacińskiego, ani też greckiego, lecz syryjski. Jeśli Greków się zapyta o pochodzenie ich pisma, nie odpowiedzą, jeśli zaś Słowian powiedzą o Cyrylu, Metodym i okresie, w którym tworzyli
Różnica w systemie liczb głagolicy i cyrylicy: błędy przeliczeniowe. Konstantyn zapożyczył ideę, ale nie wartości, w przypadku cyrylicy liczby przyporządkowano tak, jak robiono to w alfabecie greckim
GŁAGOLICA
Autorstwo głagolicy przypisywano św. Hieronimowi (żeby odejść od podejrzeń o herezje)
Hipotezy o powstaniu głagolicy:
* Z przekształcenia greki
* Kombinacja krzyża, koła i trójkąta (symbole chrześcijańskie)
* Oryginalny twór Cyryla
Nazwa pochodzi od czasownika ‘glagolati’ czyli mówić
Starsza od cyrylicy:
* Język tekstów głagolickich jest bardziej archaiczny od cyrylickich
* Wszystkie teksty, inskrypcje pochodzą z terenów, gdzie działali uczniowie braci (dzis. Bułgaria, Macedonia, Czechy, Morawy)
* Zasób znaków pisma głagolickiego odpowiada stanowi rozwoju języka z końca IXw.
Na oznaczenie nosówek w głagolicy używa się ligatury (o+N; e+N)
CYRYLICA
Alfabet stworzony prawdopodobnie przez Klimenta Ochrydzkiego, była oparta na alfabecie greckim, a litery, które oddawały dźwięki charakterystyczne dla języków słowiańskich zostały zapożyczone z głagolicy
Cyrylica powstała, by odsunąć od głagolicy podejrzenie o herezje
Na górze Atos znajdowały się klasztory: serbski Chilandar i bułgarski Zografu
Prawa języka słowiańskiego jako język liturgiczny.
W końcu 876 Cyryl i Metody dotarli do Rzymu, gdzie papież Hadrian II zatwierdził liturgię słowiańską i polecił wyświęcić słowiańskich księży, którzy pierwszą słowiańską mszę odprawili w kościele św. Pawła Apostoła
Wiching – stał na czele biskupstwa w Nitrze
Uczniowie Cyryla i Metodego próbowali się dostać do Bułgarii przez Morawy, skąd ich wypędzono, do Bułgarii dostali się przez Belgrad i Konstantynopol
870r. – Metody powrócił do Panonii; Hadrian II wyświęcił Metodego na arcybiskupa. Decyzji papieskiej nie uznali biskupi niemieccy. Nie wiemy bliżej w jaki sposób uprowadzili Metodego i osadzili w więzieniu w Ellwagen w Szwabii, gdzie przebywał półtora roku
karolinna17