SUMMER

Historia Sumerów zamyka się datą 2004, kiedy to królestwa Ur upadło pod ciosami Elamitów,  a na jego miejscu powstały państwa semickie. Ale ich początki w Mezopotamii są o wiele trudniejsze do ustalenia i pewnie długo pozostaną kwestią sporną. Wiele wskazuje na to, że przybyli do Sumeru na przełomie V i IV tysiąclecia, więc dla ułatwienia nam życia przyjmijmy, iż wylądowali u ujścia Eufratu 2000 lat wcześniej. Nie jest to zbyt naukowe podejście, ale w ten sposób otrzymamy symboliczną datę początku świata obliczoną przez biskupa Ushera .
     W ciągu tych 2000 lat sporo się działo, ale niestety w miarę dobrze znanych jest nam tylko ostatnich pięć stuleci. W XXV w. zastajemy sytuację, kiedy istnieje kilkanaście niezależnych miast państw, które walczą o chociażby tytularne zwierzchnictwo nad całym krajem. Jak podają legendy, w XXVIII w. miastem uznawanym za najważniejsze było Kisz, które ok. 2650 r. straciło tę pozycję na rzecz Uruk rządzonego przez Gilgamesza.
     Źródła pisane mamy dopiero od roku ok. 2500, więc tak naprawdę dopiero wtedy można mówić o prawdziwej historii. W XXV i XXIV w. władzę zwierzchnią w kraju uzyskują takie miasta jak Lagasz, Ur, Uruk, Umma. Niestety walka o ten tytuł staje się z czasem coraz bardziej zażarta, władcy nie zadowalają sie samym pobiciem sąsiadów, ale sięgają po rzeczywistą władzę nad całym terytorium. Kilku nawet się to na krótkie okresy udaje, ale w całą sprawę w końcu wmieszał się Sargon z Agade. Był on Akkadyjczykiem i udało mu się zebrać całą armię pobratymców. Akkadyjczycy od stuleci przenikali do Sumeru i w tamtym czasie cała jego północ była przez nich zasiedlona. Jako koczownicy, w bitwach używali łuków i innej taktyki, niż Sumerowie, dzięki czemu Sargon dość łatwo opanował cały kraj. I mimo kilku buntów na południu, państwo stworzone przez Sargona przetrwało od 2315 do 2154. Padło pod ciosami górali ze wschodu,Gutejów. Miasta Południowego Summeru odzyskały wtedy niezależność, a jednym z władców był słynny Gudea, król Lagasz.
     Z kolei Gutejów pokonali Sumerowie, a stolicą Summeru zostało zwycięskie Uruk, a wkrótce potem Ur. Władcom z tego miasta udało się rozciągnąć swa władzę na całą Mezopotamię na prawie 100 lat. Był to okres rozkwitu kulturowego i gospodarczego, nastał tzw. Renesans Sumeryjski. Jest to bardzo dobrze poznany okres dzięki tysiącom odkopanych dokumentów. Jednak dotąd pozostaje kwestią sporną, na ile ludzie zażywający dobrodziejstw Renesansu Sumeryjskiego byli Sumerami! Faktem jest, że po upadku państwa w 2004 r. języka Sumerów w prywatnych listach już nie używano, nasuwa się więc przypuszczenie, że wcześniej używany był z powodu tradycji. Przypominać to mogło sytuację średniowiecznej Europy, kiedy pisano tylko po łacinie, a nikt jej nie stosował na codzień.
Pod koniec wieku na Mezopotamię najechali Amoryci, Królestwo Ur rozpadło się, a samą stolicę zdobyli Elamici w 2004 r. Od tej pory po summeryjsku mówili już tylko kapłani cytujący święte księgi, ale pamięć o Sumerach i ich wspaniałe miasta trwały dalej jeszcze przez prawie 2000 lat.

Periodyzacja historii Summeru

Tell el Ubaid...................................................... 5000 – 4000                                                                                                                                        Uruk................................................................... 4000 – 3100                                                                                                                                           Dżemdet Nasr........................................... 3200/3100 – 2800                                                                                                         Wczesnodynastyczny........................................ 2900 – 2334                                                                                                                                                      Akadyjski ..........................................................2334 – 2200                                                                                                                                            Renesans Sumeryjski....................................... 2230 – 2100                                                                                                                                    Isin – Larsa....................................................... 2000 – 1600

SUMMERYJSKIE LISTY KRÓLÓW

         Lista odkryta w irackim mieście Chorsabad w dolinie Tygrysu, jest w istocie czarnym, wielokątnym blokiem kamienia.. Nauka zaklasyfikowała to jedyne w swoim rodzaju znalezisko jako WB 444. Można je dziś podziwiać        w Muzeum Ashmolean w Oxfordzie.

„Kiedy królestwo zstępowało z nieba, królestwo było w Eridu:

-              'W Eridu królem był Alulim, 28800 lat rządził.

-              Alalgar rządził 36000 lat

-              W Bad-tibira rządził En-men-lu-ana 43200 lat.

-              En-men-gal-anna rządził 28 800 lat.

-              Bóg Dumuzi, pasterz, rządził 36000 lat.

-              W Larak rządził En-zib-zi-anna 28800 lat.

-              W Sippar królem był En-men-dur-anna, 21000 lat rządził.

-              W Szuruppak królem był Ubar-tutu, swoje 18600 lat rządził.

................................................Przeminął potop.......................................................

Kiedy potop przeminął, królestwo po raz wtóry zstąpiło z nieba. W Kisz było królestwo.

-              W Kisz królem był Ga-ur. l200 lat rządził.

-              Gulla-Nidaba-anna-pad rządził 960 lat.

-              ?

-              ?

-              ?

-              Galibum rządził 360 lat.

-              Kalu-mumu rządził 840 lat.

-              Zukaga-gib rządził 900 lat.

-              Atab rządził 600 lat.

-              Ataba, syn Ataba rządził 840 lat.

-              Ar-pi-um rządził 730 lat.

-              Etana, pasterz, który wstąpił do nieba, był królem, l560 lat rządził.

-              Balich, syn Etany, rządził 400 lat.

-              Enme-nuna rządził 660 lat.

-              Melam-kisz rządził 900 lat.

-              Barak-nuna rządził 1200 lat.

-              Mes-za rządził 140 lat.

-              Tizkar, syn Samuga, rządził 305 lat.

-              Ilku rządził 900 lat.

-              Ilta-sadum rządził 1200 lat.

-              Enmen-baragisi rządził 900 lat.

-              Aga rządził 625 lat."

Według „WB 444”dziesięciu prakrólów sprzed potopu rządziło w sumie 456 000 lat. Po potopie „królestwo po raz wtóry zstąpiło z nieba". 23 królów, którzy przewinęli się potem przez tron, rządziło 24 510 lat, 3 miesiące i trzy i pół dnia.

Druga dynastia z Kisz

?                                                    -          201 lat

Dada-sig                                       -           ?

Mama-gala                                   -          360 lat

Kalbu                                                       195 lat

Ku-e                                              -          300 lat

Nuna                                             -          180 lat

Ibini                                              -           290 lat

Lugal-mu                                      -           360 lat

Trzecia dynastia z Kisz

Ka-bau (handlarka wina)              -          100 lat

Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

URUK 2700 – 2114 p.n.e.

Pierwsza dynastia w Uruk    (wersja 1)

Meski-agasze-ir                              -          325 lat

Enme-kar                                        -          420 lat

Lugalbanda                                     -        1200 lat

Dumizi                                            -          100 lat

Gilgamesz                                       -          126 lat

Ur-Nungal                                       -            30 lat

Utul-Kalamma                                -            15 lat

Labaszer                                          -             9 lat

Ennunnadanna                                 -             8 lat

Che-de                                             -           36 lat

Melam-anna                                    -             6 lat

Lugalki-aga                                     -           36 lat

======================================

Władcy Uruk    (wersja 2)

Gilgamesz......................2700 r. p.n.e.

Urulugal I.........................30 lat panowania

Utulkalamma................15 lat panowania

La-ba-szum....................9 lat panowania

En-nun-dara-an-na...........8 lat panowania 2600 p.n.e

Mes [?] – he..................36 lat panowania (?)

Melamanna.....................6 lat panowania

En-pirig [?]-du-an-ha.........(?)

Urulugal II......................(?)

Ar-ga-an-de-a...................7 lat panowania

Enszakuszanna.................2430-2400 p.n.e.

Lugalkiniszedudu.....................2400 p.n.e.

Lugalkisalsi.....................(?)

Lugal-tar.........................(?)

Lugalzaggisi z Ummy.........2371-2341 p.n.e.

Urningin..........................(?)

Urgigir............................(?)

[Lugalmelam ?].................(?)

Kuda...............................(?)

Puzur-ili...........................(?)

Urutu...............................(?)

Utu-chegal......................8 lat panowania, 2120-2114 p.n.e.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

UR 2600 (3100) - 2006

Pierwsza dynastia z Ur -około 3100 do 2930 p.n.e.(wersja 1)

     Anni-padda

Mes-anni-padda..........................................80 lat

Meski-ag-Nannar........................................36 lat

Elulu

Pierwsza dynastia z Ur(wersja 2)

Meskalamdug..............................2600 r. p.n.e.

Akalamdug..................................2600 r. p.n.e.

Mesannipada.........................2560-2525 p.n.e

Aannipada.............................2525-2485 p.n.e

Meskiagnunna.......................2485-2450 p.n.e

Elulu.....................................2450-2425 p.n.e

Balulu...................................2425-2390 p.n.e

Druga dynastia z Ur

4 władców.............................. imiona nieznane

Kaku.......................................2315-2300 p.n.e

Elill II..............................................2230 p.n.e.

Trzecia dynastia z Ur

Ur-Nammu..................................2113-2096 p.n.e

Szulgi..........................................2095-2048 p.n.e

Amar-Sin....................................2047-2039 p.n.e

Szu-Sin.......................................2038-2030 p.n.e

Ibbi-Sin.......................................2029-2006 p.n.e

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

LAGASZ   2600 - 2115

Pierwsza dynastia z Lagasz

En-chegal............................................2600 r. p.n.e.

Lugal-sza-engur..................................2570 r. p.n.e.

Ur-Nansze ..................................2520-2490 p.n.e.

Akurgal.......................................2490-2480 p.n.e.

Eannatum....................................2480-2450 p.n.e.

Enannatum I................................2450-2430 p.n.e.

Entemena....................................2430-2400 p.n.e.

Enannatum II..............................2400-2390 p.n.e.

Enetarsi.......................................2390-2385 p.n.e.

Lugalanda....................................2384-2378 p.n.e.

Urukagina....................................2378-2371 p.n.e.

Druga dynastia z Lagasz

Lugaluszumgal.............................2230 r. p.n.e.

Puzur-Mama............................................?
Ur-Utu......................................................?

Ur-Mama.................................................?

Lu-Baba...................................................?

Lu-Gula....................................................?

Kakug.......................................................?

Ur-Baba.....................................2170 - 2150 p.n.e.

Gudea........................................2150 - 2130 p.n.e.

Ur-Ningirsu...............................2130 - 2125 p.n.e.

Ugme.........................................2125 - 2123 p.n.e.

Urgar.........................................2123 - 2119 p.n.e.

Nammachni...............................2119 - 2115 p.n.e.

Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Władcy Akadu  2371 - 2191

Sargon........................................................2371-2316 p.n.e

Rimusz.......................................................2315-2307 p.n.e.

Manisztusu.................................................2306-2292 p.n.e.

Naramsin...................................................2291-2255 p.n.e.

Szarkaliszarri2254-2230 p.n.e.

     Igigi

Nanium                                 ........2229 - 2227 p.n.e. 3-let...