lab.18.doc

(189 KB) Pobierz
ZAKŁAD CHEMII FIZYCZNEJ

                                                                                                                                     

 

 

 

 

SPRAWOZDANIE

 

 

Ćwiczenie nr 18

 

 

 

 

Temat ćwiczenia: Wyznaczanie pK oranżu metylowego metodą spektrofotometryczną

 

 

 

Wyposażenie ćwiczenia :

 

Aparatura i urządzenia:        Spektrofotometr „ Spekol ”

                                                     Zestaw probówek

                                                2 pipety o pojemności 5 cm3

 

 

Odczynniki:                           Roztwór oranżu metylowego 0,0012% 

              Zestaw roztworów buforowych o pH: od 2,2 do 5,4

              Roztwór kwasu siarkowego 0,5 m

              Roztwór wodorotlenku sodowego 0,5 m

 

 

 

 

             

 

Wstęp

 

Wskaźniki alkacymetryczne - zwane sa także indykatorami. Charakteryzują się tym, że ich roztwory zmieniają zabarwienie przy zmianie stężenia jonów wodorowych. Istotę tego zjawiska można łatwo zrozumieć jeśli wziąć pod uwagę, że indykatory są słabymi kwasami, bądź zasadami organicznymi, a zatem ulegają w roztworach wodnych dysocjacji, przy czym przynajmniej jedna z form każdego indykatora - cząsteczki niezdysocjowane, bądź powstające w wyniku dysocjacji jony - ma wyraźne pasmo absorpcyjne w widzialnym zakresie fal elektromagnetycznych.

              Rozważmy wskaźnik o charakterze kwasowym, na przykład HA, który w roztworze wodnym dysocjuje zgodnie z równaniem:

                                                                                    HA « H+ + A-

 

W przypadku, gdy roztwór tego wskaźnika nie jest zbyt stężony, równowagę dysocjacji określa prawo działania masy, które zgodnie z propozycją Hendersona i Hasselbacha - można wyrazić w postaci:

                                            pH = pK + log[A-]/[HA]                                           

 

-          pH - wykładnik jonów wodorowych,

-          K -  stałą   dysocjacji   wskaźnika  HA  (pK = - log K),

-          [A-] i [HA] - stężenia odpowiednich form tego wskaźnika [mol/dm3].

 

        Dla naszych celów wygodnie będzie wyrazić stężenia [A-] i [HA] przez stopień dysocjacji a i całkowite stężenie wskaźnika c, które zgodnie ze stechiometrią równania dysocjacji jest równe sumie stężeń [A-] + [HA]. Z definicji stopnia dysocjacji 

    

                                                                         [A-] = a × c                                                                    

stąd:

                                                                      [HA] = (1 - a ) ×  c                                                         

 

więc równanie na pH możemy zapisać w postaci:

 

                                                                      pH = pK + log [a/(a-1)]                                                

 

Z podanych równań wynika, że  w roztworach kwaśnych występuje praktycznie  tylko forma niezdysocjowana, a w alkalicznych zdysocjowana (czyli: jeśli pH jest większe bądź równe pK - 3, to a<0,001,  jeśli zaś pH jest większe lub równe pK + 3, to a > 0,999.

              Jeżeli obie formy wskaźnika są barwne -  ( np. w oranżu metylowego) - to barwa roztworu kwaśnego jest barwą dopełniającą do tej, którą absorbują cząsteczki niezdysocjowane HA, analogicznie absorpcja światła przez jony A- określa barwę roztworu alkalicznego.

 

              Ilościowo absorpcję światła przez roztwór możemy opisać równaniem:

 

E = eA- ×l×[A-] + eHA×l×[HA]

lub

 

           E = (eA-- eHA) × l× c× a+ eHA× l× c                                     

 

gdzie:

-E -  absorbancja ( ekstynkcja ) roztworu,

-l - grubością warstwy roztworu przez którą przechodzi światło ,

-eA- i eHA  - molarne współczynniki absorpcji odpowiednich form wskaźnika (eA- i eHA są to charakterystyczne funkcyje, ponieważ zależą od długości fali ).

             

Zmiana barwy roztworu wywołana zmianą pH jest tym wyraźniejsza, im bardziej pH             roztworu jest zbliżone do pK wskaźnika. Aby tego dowieść wystarczy zauważyć, że

dla c= const.

 

                           

 

gdzie:

- 2,303 jest to przybliżona wartość przelicznika logarytmów dziesiętnych na naturalne (dokładna wartość wynosi ln 10).

              osiąga maksimum dla a wtedy  pH= pK

              Na tym spostrzeżeniu opiera się między innymi przybliżona metoda wizualnego określania pH roztworów, a także jedna z najstarszych metod wyznaczania pK wskaźników. Metoda ta polega na tym, że jeżeli zmierzymy ekstynkcję roztworów danego wskaźnika w wodnych roztworach buforowych o różnych wartościach pH(zachowując stałe stężenie wskaźnika

c= const. ) i stałą długość fali (l= const.) w całej serii pomiarów, a wykreślimy krzywa

E= f (pH), to punkt przecięcia tej krzywej odpowiada wartości pH= pK. Ze względu na to, że metoda graficznego różniczkowania jest mało dokładna, punkt przegięcia wyznacza się praktycznie w ten sposób, iż mierzy się dodatkowo ekstynkcje dwóch roztworów wskaźnika: roztworu kwaśnego, Ek o pH< pK- 3 oraz zasadowego Ez o pH> pK+3, przy zachowaniu tego samego stężenia wskaźnika i tej samej długości  fali,  jakie  stosowano  w  serii  badań,  na podstawie których  sporządzono  wykres  E = f (pH), a następnie oblicza się średnią arytmetyczną z obydwu wyników pomiarów:

 

                                                                      E=  (Ek+ Ez)                                                                          

 

i odczytuje z krzywej E= f (pH) wartość pH odpowiadającą tej wartości ekstynkcji; można łatwo dowieść, że tak wyznaczona wartość pH jest równa pK wskaźnika.

              Warto jeszcze podkreślić , że pK można wyznaczyć tym dokładniej, im większa będzie bezwzględna wartość różnicy współczynnika absorpcji eA- i eHA. Dlatego jest wskazane, aby pomiary ekstynkcji były przeprowadzane przy takiej samej długości fali, dla której wyrażenie

(eA-- eHA ) osiąga maksimum ( dla oranżu metylowego najodpowiedniejsza jest długość fali 525nm).

 

Celem ćwiczenia było wyznaczenie molowych współczynników absorbcji eA i eHA dla badanych roztworów oranżu metylowego, określenie wartości pH roztworu w punkcie przegięcia i porównanie jej z wartością pK wskaźnika podaną w „Poradniku fizyko – chemicznym”.

 

 

OPRACOWANIE WYNIKÓW

 

Lp

pH roztworu

Ekstynkcja

Stopień dysocjacji a

Pochodna

1

kwaśny

1

-

-

2

2.2

0,96

0,111816

-0,20013

3

2.6

0,7

0,240253

-0,36782

4

3.0

0,45

0,442688

-0,49716

5

3.2

0,3

0,557312

-0,49716

6

3.4

0,19

...
Zgłoś jeśli naruszono regulamin