Początki Socjologii
Kiedy powstała socjologia i kogo uważa się za twórcę.
Za twórcę socjologii uważa się francuskiego myśliciela Augusta Comte’a (1798-1857). Terminu socjologia Comte użył pierwszy raz w 1837 roku w swoim dziele pt. „Kurs filozofii pozytywnej”. Za przedmiot badań socjologii uznał on społeczeństwo stanowiące zharmonizowaną całość, składające się z elementarnych cząstek, zwanych rodzinami. Skonstruował także i unaukowił metody badania zjawisk społecznych, którymi zajmuje się socjologia. Metodami tymi są: obserwacja, eksperyment, metoda porównawcza, analiza historyczna.
Przedmiot socjologii ogólnej.
Socjologia ogólna – dostarcza socjologiom szczegółowym teorię, aparat pojęciowy oraz dyrektywy i metody badawcze. Podział na teorie struktur społecznych:- teorie zmiany społecznej,- teorie zachowań zbiorowych,- teorie zachowań indywidualnych.
Podział socjologii szczegółowej.
Socjologia dzieli się współcześnie na ponad trzydzieści subdyscyplin. Do aktywnie rozwijających się w Polsce należą m.in. socjologie: pracy, organizacji i zarządzania, wsi, miast, wychowania i oświaty, rodziny. Rodzina jest podstawową grupą życia społecznego stanowi czuły instrument zmian społecznych, przejawów kryzysu, rozkładu różnych instytucji społecznych, przeobrażeń w sferze wartości), kultury, medycyny, prawa (bada formy i przejawy funkcjonowania norm prawnych, ustawodawstwa w społeczeństwie. Interesuje się ewolucją poglądów na normy prawne oraz świadomością prawną różnych zbiorowości społecznych i całego społeczeństwa. Zajmuje się społecznymi warunkami przestrzegania prawa, zależnością między ustawodawstwem a przestępczością i dezorganizacją społeczną), religii, wiedzy i nauki, moralności.
Socjologia Comte`a- „Rozprawy o duchu filozofii pozytywnej”, „Rozprawy o całokształcie pozytywizmu”; stworzył system, syntezę całej dostępnej wiedzy- uzupełnił ją przez ukonstytuowanie socjologii- Jego system stanowi połączenie minimalizmu z maksymalizmem- Z jednej strony usiłował ustanowić ideał wiedzy sprawdzalnej i niezawodnej, z drugiejwalczył o ocenianie jedności wiedzy. - Nauki pozytywne chciał zebrać w jedną całość, uzupełnić i oprzeć na nich światopogląd „ludzi nowego społeczeństwa”.
Urodził się 20 maja 1806 roku. Nigdy nie chodził do szkoły - kształcił go ojciec - z sukcesami - pięcioletni John mówił już po grecku, nieco później nauczył się łaciny. W wieku lat 12 był już wytrawnym logikiem, a jako szesnastolatek - ekonomistą. Sam uważał, że intensywna edukacja dała mu 25 lat przewagi nad rówieśnikami. Przypłacił to załamaniem nerwowym w 23 roku życia. Twórca logiki eliminacyjnej. Najważniejszy tekst- szósta księga „Systemu logiki dedukcyjnej i indukcyjnej”- poświęcona w całości logice nauk moralnych i społecznych, przysposobieniu metod wypróbowanych w przyrodoznastwie do potrzeb ich dziedzin wiedzy, które nie osiągnęły jeszcze poziomu wiedzy naukowej.
Millowski program socjologii- Nadrzędność psychologii nad socjologią- Próbował połączyć:a) zainteresowania trwałymi cechami natury ludzkiej (dominującymi w XVIII wieku)b) zainteresowania zmiennymi cechami społeczeństw jako całości (XIX wiek)- W psychologii widział większą szansę naukowego wyjaśnienia zachowania się ludzi. Psychologia jednak nie wystarcza by zrozumieć zjawiska społeczne.- Ekonomia polityczna- jedyna nauka, którą Mill systematycznie uprawiał. Jedna z hipotetycznych czy abstrakcyjnych nauk społecznych, którym wolno zakładać, że bez względu na okoliczności ludzie kierują się zawsze takimi samymi motywami.- Podjął on dyskusję o metodzie socjologicznej- Metodologia nauki o społeczeństwie Milla jest interesująca bo:a) rozważał on możliwość zastosowania w socjologii kanonów indukcji. Wg. Milla zadaniem socjologii jest wykrywanie „praw empirycznych”b) Objaśnienie charakteru tych praw, które nauki społeczne są w stanie odkrywać. Mill stwierdził, że są to prawa statystyczne. Skoro działania ludzkie są łącznym wynikiem praw ogólnych i okoliczności dotyczących natury ludzkiej oraz własnych, szczególnych charakterów ludzi, wyjaśnienie tych działań zależy od tego, czy potrafimy znaleźć sposób oddzielenia tego co ogólne i konieczne od tego co szczegółowe i przypadkowe. Takiego sposobu dostarcza tylko statystyka (przypadkowe odchylenia wzajemnie się znoszą).
- Nauka o społeczeństwie zajmuje się głównie działaniami mas, losami zbiorowości.- Masy są wielkimi zbiorami jednostek, do których może się stosować prawo wielkich liczb.- Zamiast mas ludowych mamy u Milla masy statystyczne. - Interesują go zachowania jednostkowe, a nie ruchy społeczne.
Oświecenie niemieckie
Immanuel Kant (1724- 1804) – filozof niemiecki; profesor logiki i metafizyki na Uniwersytecie Królewieckim. Twórca filozofii krytycznej lub transcendentalnej, zakładającej, że podmiot jest poznawczym warunkiem przedmiotu. Podstawowymi cechami jego koncepcji filozoficznej są: agnostycyzm poznawczy względem tak zwanych rzeczy samych w sobie (np. Boga, materii) oraz aprioryzm w stosunku do zjawisk. Jego głównym wkładem w filozofię zachodnią było zniesienie opozycji pomiędzy racjonalizmem (por. Kartezjusz) a empiryzmem (por. Hume).
Wydarzenie jakim była rewolucja we Francji obudziło niemiecką inteligencję. W tej części Europy wciąż panował absolutyzm i stosunki feudalne, a burżuazja była słaba. Przeciw takiemu stanowi rzeczy wystąpił niemiecki filozof Immanuel Kant. Inspirował go Rousseau i Rewolucja Francuska, w której widział "zapowiedź urzeczywistnienia racjonalnego porządku prawa w całej Europie". Kant stworzył koncepcję państwa obywatelskiego, które poprzez konstytucję gwarantuje jednostce wolność i nienaruszalność jej własności. Tworzy kategorię obywateli. Pełne i równe prawa obywatelskie przysługują tylko właścicielom i osobom zatrudnionym przez państwo.
Oświecenie polskie
Stanisław Wawrzyniec Staszic (1755 - 1826) – polski działacz oświeceniowy, pisarz i publicysta, filozof i tłumacz; ksiądz katolicki (przez niemal 20 ostatnich lat życia Staszic nie pełnił posługi pasterskiej i nie nosił sutanny). Staszic był jednym z czołowych reformatorów i uczonych polskiego oświecenia. Filozof, głoszący monistyczną koncepcję rozwoju świata - pogląd według wąskiej definicji uznający naturę wszelkiego bytu za jednorodną: materialną, duchową lub materialno-duchową.
Działał na rzecz poprawy położenia chłopów, w 1812, w folwarku Jarosławiec filozoficzny
Hugo Kołłątaj herbu Kotwica (1750 - 1812) – podkanclerzy koronny od 1791, polski polityk, publicysta oświeceniowy, biskup, satyryk.Jako publicysta zajmował się przede wszystkim nauką, oświatą i wychowaniem, ale także jego pisma były podstawą Konstytucji 3 Maja, poruszały sprawy społeczne i władzy państwowej. Postulował:
· dziedziczność tronu
· zniesienie liberum veto
· ogólne opodatkowanie
· zmniejszenie wpływów magnaterii
· sejm gotowy
· prawa dla mieszczan
· wolność dla chłopstwa (zamiana pańszczyzny na czynsz)
Ostatnie lata życia przebywał w Księstwie Warszawskim. Zmarł w opuszczeniu, po długiej i ciężkiej chorobie.
1. Max Weber (1864 – 1920)
Jeden z niemieckich klasyków socjologii, profesor i wykładowca, autor licznych prac również z zakresu ekonomii, polityki, historii gospodarczej.
Najważniejsze dzieła Webera to Etyka protestancka i duch kapitalizmu (1905, wyd. pol. 1994) oraz Gospodarka i społeczeństwo (1922, wyd. pol. 2002).
Jedną z podstawowych zasług Webera jest umocowanie metodologii nauk społecznych. Weber odrzucał pozytywistyczną koncepcję nauk społecznych jako nauk przyrodniczych (której przedstawicielem był np. Auguste Comte). Weber postulował, aby nadać naukom społecznym ścisły i obiektywny charakter poprzez opracowywanie specyficznej dlań metodologii i filozofii nauki (np. koncepcja typów idealnych[2]), opisywanie ich jak najbardziej precyzyjnym językiem (wprowadził wiele do dziś użytecznych pojęć) oraz prowadzenie zakrojonych na szeroką skalę badań historyczno-porównawczych.
Swoją teorię socjologiczną Weber buduje na pojęciu działania. Od innych zachowań ludzkich odróżnia je to, że działający podmiot wiąże z nim subiektywny sens. Operacja rozumienia (Verstehen) jest możliwa tylko w odniesieniu do działań racjonalnych. Weber wierzył jednak, że człowiek w większości przypadków nie zachowuje się racjonalnie. Dlatego też postulował badanie ludzkich zachowań poprzez zestawianie ich z w pełni racjonalnymi i logicznie spójnymi typami idealnymi. Badacz miał wyciągać wnioski na podstawie różnic między typem idealnym, a faktycznym działaniem. W odniesieniu do działań afektywnych, opierających się na stanach uczuciowych, pomocna jest też empatia, do tradycjonalnych zaś - pamięć historyczna.
Pojęcie działania racjonalnego jest kluczem do zrozumienia procesu racjonalizacji, charakterystycznego dla kultury zachodniej. Nastawienie na racjonalność jest tym, co wyróżnia etykę protestancką rozwijaną przez wywodzący się z kalwinizmu purytanizm. Weber stawia tezę, że kierunkiem rozwoju społeczeństwa zachodniego jest odchodzenie od tradycji i rozszerzenie obszarów, w których dominuje myślenie i działanie o charakterze racjonalnym. Proces ten Weber określał jako odczarowywanie świata - niszczenie świata opartego na magii. Wyrazem tych przekonań są zwłaszcza analizy Webera dotyczące biurokracji. Słynna jest jego teza o wyższości protestanckich świąt Wielkiej Nocy nad katolickim Bożym Narodzeniem.
Źródłami jego socjologicznych teorii jest: niezgoda na absolutny historyzm, przychylność do stanowiska neokantyzmu (zwłaszcza ze stanowiska Rickerta) oraz dialog z marksizmem.
2. Główne założenia
· Świat społeczny jest chaosem (wykluczenie ogólnospołecznej zgody)
· Socjologia jako nauka społeczna musi odnosić się do wartości (nie istnieje aksjologiczna neutralność nauk).
· Socjolog w toku badań zakłada racjonalność działań jednostek.
3. Typy idealne:
à są to najważniejsze narzędzia realizacji celów poznawczych nauk społecznych.
à typ idealny ukazuje, jaka rzeczywistość mogłaby być, ale nie jaka jest
à typ idealny tworzy się, aby badać rzeczywistość; nie znajduje się on w empirycznej rzeczywistości, nie można go „odkryć”
à typ idealny nie ma charakteru ocennego, nie jest też tożsamy z pojęciem „doskonały”
4. „Atomizm” Webera.
Działania jednostek są głównym przedmiotem badań Webera. Jednostki określa mianem „atomów” świata społecznego. Nie zajmuje się zatem działaniem zbiorowości, lecz pojedynczych jednostek.
5. Socjologia rozumiejąca:
dąży do rozumienia wyjaśniającego przyczyn zachowań jednostki, do odpowiedzi na pytanie „dlaczego?”. Poznanie naukowe ma być wyjaśnieniem przyczynowym! Badacz musi założyć racjonalność działań jednostki.
6. Socjologia formalna:
7. Socjologia historyczna:
SOCJALIZM UTOPIJNY
Socjalizm utopijny - ideologia mająca na celu zniesienie własności prywatnej jako źródła wyzysku i zamianę dotychczasowych stosunków wspólnotą majątkową i równością wszystkich obywateli.
Procesy industrializacyjne i mechanizacyjne zachodzące od początków XIX wieku (najpierw w Anglii, Francji, Niemczech, potem w Europie Środkowej i Wschodniej) spowodowały pojawienie się nowych grup społecznych - robotników wielkoprzemysłowych i kapitalistów. Warunki pracy, płacy i życia robotników były bardzo złe, a ulegały dalszemu pogorszeniu przede wszystkim dlatego, że napływ do miast dużej liczby ludzi poszukujących pracy powodował konkurencję na rynku pracy. Spadek poziomu życia robotników i szybko rosnące nierówności społeczne były dostrzegane przez filozofów, ekonomistów, a nawet samych przemysłowców. Jednak zło widzieli oni wyłącznie w egoistycznych postawach indywidualistycznych, które zmieniały niekorzystnie rzeczywistość i propagowali altruizm oraz dobro wspólne. Drogą do osiągnięcia tego miała być świadomie zorganizowana wspólnota, która zapewni każdej jednostce należne jej miejsce. W połowie lat trzydziestych XIX w. owe dążenia do stworzenia systemu idealnego, bez egoizmu, przymusu i wyzysku, zyskały nową nazwę - socjalizm. Pierwsi teoretycy, zwani socjalistami utopijnymi, odwoływali się do dobrej woli społeczeństwa i ewolucyjnego charakteru przebudowy świata. Chcieli zastąpić tradycyjny układ pracodawca - robotnik wymyślonymi przez siebie dobrowolnymi zrzeszeniami produkcyjnymi.
jarcik22