Jamblich.pdf

JAMBLICH (  , Iamblichus ) – gr. filozof neoplatonik, ur. ok. 242 w

Chalkis, zm. w 326.

Ok. 270 studiował u Anatola (bpa Laodycei), następnie u Porfiriusza w

Rzymie, skąd w 303 powrócił do Syrii, gdzie założył własną szkołę

filozoficzną (tzw. syryjska szkoła neoplatońska).

J. jest autorem zbioru De mysteriis liber (wyd. G. Parthey, B 1857, A

1965), będącego używanym w szkole wstępem do filozofii, który obejmował

m.in. De vita Pythagorica liber (wyd. L. Deubner, L 1937, St 1975; O życiu

pitagorejskim , w: Porfiriusz, Jamblich, Anonim, Żywoty Pitagorasa , Wr

1993), a także licznych komentarzy do dzieł Arystotelesa, m.in. do: Kategorii ,

O niebie , O duszy ( Iamblichus De anima , wyd. J. F. Finamore, J. M. Dillon,

Lei 2002; w języku łac. i ang.), Metafizyki , traktowanych jako wprowadzenie

do wykładu nauki platońskiej. J. sformułował obowiązujący w platońskich

szkołach kanon dziesięciu dialogów Platona – Alcybiades , Gorgiasz , Fedon ,

Kratyl , Teajtet , Sofista , Polityk , Fajdros , Uczta , Fileb , Timajos i Parmenides

( In Platonis dialogos commentariorum fragmenta , wyd. J. Dillon, Lei 1973).

Filozofia J. łączy neoplatonizm Plotyna z silnymi wpływami

neopitagorejskimi (zwł. Nikomacha z Gerazy). W przeciwieństwie do Plotyna

J. przyjmował istnienie dwóch pierwszych zasad: radykalnie transcendentnej

pierwszej Jedni i drugiej Jedni, będącej zasadą stwórczą; po nich następowały

dwie pitagorejskie zasady (Granica i Bezkres), a ich zmieszanie stanowi Byt,

stojący na czele świata Intelektu. W hipostazie Intelektu odróżnił 3 elementy:

Byt, Życie, Myśl, a w każdym z nich ponadto 3 aspekty: niepartycypowalny

(czysta forma danej hipostazy), partycypowalny i partycypowany (hipostaza

odbita w niższych porządkach), ułatwiające łagodne przejście w emanacji

poszczególnych hipostaz. Twierdził, że z duszy powszechnej (dusza świata)

pochodzą nietożsame z nią dusze indywidualne ustawione w hierarchii wg

porządku doskonałości od dusz bogów, przez herosów, demonów, aż do ludzi.

W przeciwieństwie do Plotyna uważał, że żadna część duszy ludzkiej nie trwa

stale w świecie Intelektu, lecz przy pomocy „wózka duszy” (będącego bazą

dla operacji mających na celu jej wyzwolenie z ciała; teurgia) „zstępuje” w

ciało i łączy się z nim. Jako jeden z pierwszych połączył filozofię

neoplatońską z teurgią wyroczni chaldejskich.

J. Bidez, Le philosophe Iamblichus et son école , Revue des études grecques 32

(1919), 29–40; E. R. Dodds, The Greeks and the Irrational , Be 1951; H.

Lewy, Chaldaean Oracles and Theurgy , K 1956, P 1978; H. Kuhn, LThK V

589–590; A. C. Lloyd, EPh IV 105; W. H. O’Neill, New Catholic

Encyclopedia, NY 1967, VII 311; F. W. Cremer, Die Chaldäischen Orakel und

J. de mysteriis , Meisenheim am Glan 1969; B. Dalsgaard Larsen, J. de

Chalcis. Exégète et philosophe , I–II, Aarhus 1972; J. F. Finamore, Iamblichus

and the Theory of the Vehicle of the Soul , Chico 1985; Iamblichus. The

Philosopher , Iowa City 1997; G. Staab, Pythagoras in der Spätantike. Studien

zu „De vita Pythagorica” des Iamblichos von Chalkis , Mn 2002.

Agnieszka Kijewska