Embrion.pdf

(101 KB) Pobierz
Powszechna Encyklopedia Filozofii (wersja dla WWW)
PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu
• Przyrodniczekryteriaczłowiecze«stwaembrionuludzkiego
• Filozoficzneteorienatematczłowiecze«stwaembrionuludzkiego
• Statusprawnyembrionuludzkiego
EMBRION (gr.¡mbruon[émbryon]—zarodek,płód)—organizmwprenatal-
nymokresie»ycia.
Wembriogeneziewyró»niasi¦zasadniczo3etapyrozwoju:okresrozwoju
listkówzarodkowych(odzapłodnieniadotrzeciegotygodnia),okresrozwoju
zarodkowego(odczwartegodoósmegotygodnia)iokresrozwojupłodowego
(oddziewi¡tegotygodniadoporodu).
Przyrodniczekryteriaczłowiecze«stwaembrionuludzkiego. Wdyskusji
oczłowiecze«stwieistotyludzkiejwokresieprenatalnymu»ywasi¦dzi±termi-
nówzarównozembriologii,jakifilozofii,takichjak:zygota,zarodek,morula,
blastocysta,e.przedimplantacyjnylubpreembrion,e.,płódludzki,nasciturus,
człowiekwokresieprenatalnym,istotaludzka,osobaludzka;implantacja,ani-
macja(bezpo±rednia,po±redniaalboopó¹nionalubsukcesywna),hominizacja,
personalizacjaistotyludzkiej.Refleksjawkwestiistatusuantropologicznegopo-
cz¡tków»ycialudzkiegoprowadzonajestzarównonaterenienaukszczegóło-
wych(biologii,embriologii,genetyki),jakinatereniefilozofiijakonaukiauto-
nomicznej,czylimaj¡cejwłasnemetodyiwłasnyprzedmiotbada«.Tapierwsza
mo»liwo±¢pogł¦biainformacjeempiryczneinabudowanenanichinterpretacje,
drugachronirozumienieczłowiekaprzedredukcj¡dobiologiiczydoembrio-
logii,przeciwstawiaj¡csi¦wuj¦ciuczłowiekaredukcjonizmowinaturalistyczne-
mu,biologicznemu.Wtymuj¦ciudanenaukempirycznychs¡jedyniewst¦pem
dorefleksjifilozoficznej.
W±ródinterpretacjirozwojuembrionalnegoczłowiekawyst¦pujewieleteo-
riiprzyjmuj¡cychró»nekryteriaczłowiecze«stwa;mo»najepodzieli¢nadwie
zasadniczegrupy:a)takie,któreopowiadaj¡si¦zaczłowiecze«stwemodmo-
mentupocz¦cia;b)takie,którewskazuj¡najaki±pó¹niejszymoment.Wpierw-
szejgrupiewymieniasi¦:1)kryteriumzapłodnienia,czylipoł¡czeniasi¦gamety
»e«skiejim¦skiej;2)kryteriumgenetyczne,czylipowstaniakodugenetyczne-
go,którywyznaczaspecyficznecechyiindywidualnewła±ciwo±cirozwijaj¡cej
si¦istoty;3)kryteriumci¡gło±ciszlakurozwojowegoistotyludzkiejwokresie
prenatalnym.Wdrugiejgrupiestosujesi¦:1)kryteriumuformowanejzygoty,
czyliteoriadwudziestejpierwszejgodzinyodzapłodnienia,wktórejko«czysi¦
proceskształtowaniazygoty;2)kryteriumimplantacji,przyjmuj¡ce,»edzieje
si¦towczternastymdniuodzapłodnienia,wktórymko«czysi¦procesim-
plantacji;zamkni¦tajestmo»liwo±¢bli¹niaczegopodziałuorazrozpoczynasi¦
formowanietzw.smugipierwotnej;3)kryteriumneurologiczne,teoriaprzyj-
muj¡ca,»epocz¡tekludzkiegoorganizmumamiejscewczterdziestymdniu
odzapłodnienia,kiedytozaczynafunkcjonowa¢centralnysystemnerwowy,
mózg;4)kryteriumzdolno±cidosamodzielnegoistnienia;5)kryteriumnaro-
dzin;6)kryteriumnawi¡zania±wiadomegokontaktupoznawczo-wolitywnego
zotoczeniem;7)kryteriumakceptacji»yciapocz¦tegoprzezrodzicówispołe-
cze«stwo;8)kryteriumuznanialubnieuznaniaczłowiecze«stwae.zewzgl¦dów
społecznychimaterialnych.
embrion 1
PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu
Kryteriateodwołuj¡si¦dofaktówodkrywanychprzezembriologi¦,wdal-
szejkolejno±cidofaktówpsychicznychczysocjologicznych,anawetekonomicz-
nych.Faktyteinterpretujesi¦,przesuwaj¡cwczasiemomentprzyznania»yciu
ludzkiemuwokresieprenatalnymstatusubyciaczłowiekiemiwynikłychztego
uprawnie«etycznychiprawnych.
Zwolennicykryteriumimplantacjizygotyjakomomentanimacji,homini-
zacjiczypersonalizacjie.ludzkiegoprzyjmuj¡czternastydzie«odmomentu
pocz¦cia;ichargumentyzwi¡zanes¡zopisanymprzezR.G.Edwardsazlabo-
ratoriumFizjologiiiReprodukcjiwCambridgew1978wła±ciwo±citotipotencji
komórekwczesnejzygotyizwi¡zanejztymmo»liwo±cipowstawaniawniektó-
rychprzypadkach(czyli1na250)bli¹ni¡tjednojajowych.Wpropozycjitejza
momenthominizacjizygotynieuznajesi¦ukształtowaniasi¦genotypunowej
istotyludzkiej,leczprzesuwasi¦gonaczas„zindywidualizowaniazygoty”,
czylinaczternastydzie«,atodlatego,»edotegookresuwzygociemog¡odł¡-
czy¢si¦blastomeryiobokpierwszegow¦złaukształtowa¢równie»drugiw¦zeł
zarodkowy,daj¡cpocz¡tekdwómistotomjednojajowymotakimsamymkodzie
genetycznym.Napodstawietegofaktuniektórzyfilozofowieiteolodzymora-
li±ci(K.Rahner,W.Ru,F.Böckle,N.M.Ford,T.lipko)opowiedzielisi¦za
animacj¡opó¹nion¡domomentu,kiedyzygotastajesi¦niepodzieln¡jedno±ci¡,
comasi¦dokona¢doczternastegodnia.Przedtymczasem,zdaniemF.Böc-
kle,mamydoczynieniajedyniezzarodkiemludzkimjakoczym±,como»esta¢
si¦istot¡osobow¡(einmöglichespersonalesDasein).Podobnieuwa»aFord:
„zygotatojeszczenieukształtowanyczłowiekjednostkowy.Gdybytobyłju»
ukształtowanyczłowiek,tofaktpowstaniaidentycznegobli¹niactwazakładałby
podziałju»istniej¡cejjednostkiludzkiejjakocało±cinadwienowejednostki.To
za±wydajesi¦niemo»liwe”( Kiedypowstałem? ,140).Jegozdaniemzygotawpo-
cz¡tkowychstadiachjestkonglomeratempojedynczych,oddzielonychodsiebie
komórek,zktórychka»dajestontologiczn¡jednostk¡,pozostaj¡c¡wprostych
zwi¡zkachzpozostałymikomórkami.Dopierowykształceniesi¦tzw.smugi
pierwotnejczyniztegokonglomeratuzindywidualizowanybyt.
Krytykuj¡t¦teori¦m.in.wł.genetykA.Serra,franc.genetykJ.Lejeune,
amer.lekarziteologB.M.Ashley,embriologibioetykJ.deDiosVialCorrea,
dyrektorzycentrówbioetycznych:A.TarantinoiE.Sgrecciaorazwszyscyci,
którzytraktuj¡rozwójczłowiekawokresieprenatalnym,jakipostnatalnym,
jakoprocesci¡gły,aprzyjmowaniejaki±momentówwtymrozwojujakokry-
teriumczłowiecze«stwatraktuj¡jakoarbitralneiniuzasadnione.Lejeunetwier-
dzi,»ecałkowityzaniktotipotencjalno±cikomóreknast¦pujedu»owcze±niej
ni»wczternastymdniuodmomentupocz¦cia.Dziejesi¦toju»napoziomie
trzechkomórekzygoty,awi¦cok.30–40.godzinpozapłodnieniu.Ashleyod-
rzucapogl¡dopó¹niejszymzindywidualizowaniuzygoty;wgniegoinformacja
genetycznaukierunkowujezygot¦jednokomórkow¡dorozpocz¦ciaprocesupo-
działuipodpodziału.W»adnymmomencieniemamytudoczynieniazkonglo-
meratemkomórek,alezsamoorganizuj¡cymsi¦organizmem,wktórymhome-
ostazaiorganogenezaprzebiegawokre±lonymkierunku,zgodniezinformacj¡
zapisan¡wpierwszejkomórcezygotyiwewszystkichnast¦pnych.Zauwa»a
on,»eaktywnazdolno±¢dorozwini¦ciastruktur,którespełniaj¡rol¦„podsta-
wowegoorganuludzkiego”,znajdujesi¦ju»wj¡drzezygotyjednokomórkowej.
Za„ludzkiorganpodstawowy”mo»nauzna¢j¡drodlazygoty,embrioblastdla
embrion 2
PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu
blastocysty,smug¦neuraln¡dlagastruli,zwi¡zkisystemunerwowegodlae.,
mózgdlapłodu.Odpocz¡tku—czyliodzapłodnienia,odj¡drazygotyma-
mywi¦cdoczynieniazrozwojemorganizmuludzkiego.Organizmujawniasi¦
jakokontinuum»yciairozwoju,czylijakodynamiczne,jednolitewzrastanie
istotyludzkiej.
Upodstawci¡gło±cirozwojustawiaj¡niektórzykodgenetyczny.Gdytyl-
kodzi¦kizapłodnieniustwierdzaLejeune23chromosomypochodz¡ceodojca
poł¡cz¡si¦z23.chromosomamimatki,zostajedostarczonacałainformacjage-
netyczna—niezb¦dnaiwystarczaj¡ca,bywyrazi¢wszystkiewła±ciwo±cinowej
jednostki.Przezkodgenetycznyzostaj¡zdeterminowaneogólnekształtycha-
rakterystycznedlahomosapiens,orazpłe¢iindywidualnecechysomatyczne:
koloroczu,włosówiskóry,rysytwarzy,budowaciała,tendencjadowysokiego
lubniskiegowzrostu,otyło±¢lubastenia,krzepkiezdrowielubskłonno±¢do
okre±lonychchorób.
Przedstawionakrytykatymbardziejodnosisi¦doteorii40.dniapoza-
płodnieniu,czyliczasustwierdzeniaaktywno±cimózgu(przypomocyelektro-
encefalografu).Braktakiejaktywno±cimiałby±wiadczy¢,»eniemamyjeszcze
doczynieniazczłowiekiem.
A.SerraiL.Gormally,odrzucaj¡ctokryteriumstwierdzaj¡,»eproces
rozwojowymózguzachodziodpocz¡tku.Zygotajakomikroorganizmró»nicuje
si¦morfologicznieifunkcjonalnieistopniowoformujestrukturymózgowe.
Równocze±nierozwijaj¡si¦strukturycentralneistrukturyperyferyjnedla
»yciairozwojue.Zupływemczasupojawiasi¦tzw.smugapierwotna.
PodobnieV.Fagonewypowiadasi¦,»eodmomentuzapłodnieniaistnieje
ju»organicznyplan,reguluj¡cycałyprocesosobniczyzygoty.Tadynamiczna
jedno±¢wczasowodziej¡cymsi¦procesieuwyra¹niaswojezdeterminowania.
PodobnestanowiskozajmujeW.Fijałkowski,powołuj¡csi¦nakinetyczn¡
teori¦rozwojue.sformułowan¡przezE.Blechschmidtawembriologiiczynno-
±ciowej:„Zgodniezt¡teori¡odr¦bno±¢ustrojuludzkiegorozstrzygasi¦nasa-
mympocz¡tkurozwojuindywidualnego,awi¦cju»wchwilipowstaniazygoty.
Zachowanieindywidualno±ciwi¡»esi¦zci¡gło±ci¡swoi±cieukierunkowanego
metabolizmu.Wcałymokresierozwojowymustrójstarasi¦pozosta¢tym,czym
byłodchwilizapłodnienia.Jesttozasadazachowaniaindywidualno±cijedynej,
odr¦bnejiniepowtarzalnej.Wszelkiestadiarozwojoweczłowiekas¡zmiennym
obrazemniezmiennejludzkiejistoty,zjejcharakterystycznymi,ludzkimifunk-
cjami.Innymisłowy,człowiekpodczascałejontogenezyju»jestczłowiekiem,
nieza±stajesi¦nimdopieropó¹niej”( Odkiedyczłowiek? ,Wdrodze6(1996),
79).Niemawi¦cpodstawwgFijałkowskiegoabysmug¦pierwotn¡,którajest
tylkopasmemmezodermy,arbitralnieprzyj¡¢zakryteriumczłowiecze«stwa.
Nadowódzachodz¡cejodpocz¡tkuindywidualizacjiorganizmuici¡gło±ci
rozwojuprzytaczasi¦ró»neobserwacje.Ph.Casparopisuje3poziomyjedno±ci,
charakterystycznedlawszystkichistot»ywych:jedno±¢chemiczn¡,energetycz-
n¡lubmetaboliczn¡,genetyczn¡lubkomórkow¡.M.Hrabowskatwierdzinp.,
»eczłowiek„ju»napoziomiedwóchkomórekjestindywidualniezró»nicowa-
nypodwzgl¦demchemicznym,gdy»układnukleotydówwkwasachnukle-
inowychcechujeswoisto±¢,porównywalnadoswoisto±ciukładówliniipapilar-
nychpalców”( Biologicznekonsekwencjeliberalizmu, w: Medycynaiteologiao»yciu
i±mierci ,29).Casparwymienia„pami¦¢immunologiczn¡”,dzi¦kiktórejnowa
embrion 3
PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu
istota»ywakonstruujewłasnyniepowtarzalnysystemobronyimmunologicz-
nej,pozwalaj¡cyzneutralizowa¢czyodrzuci¢strukturyrozpoznanejakoobce
dlaorganizmu( L’individuationdesêtres ,148).
Badanianadszlakamirozwojowymigametorazszlakamirozwojowymi
zygotyprowadz¡dostwierdzeniauwa»adeDiosVialCorrea»e„nawcze±niej-
szychetapachszlakirozwojowegametbyłyzasadniczoniezale»neodsiebie.
Natychmiastpopoł¡czeniuobydwiekomórkiwkraczaj¡najedenwspólnytor
rozwoju,naktórymwchodz¡wewzajemneinterakcjewsposóbuporz¡dkowany
iprzewidywalny”.Jegozdaniem„skoordynowane,przewidywalne,zdetermi-
nowaneszlakirozwojowe[…]s¡obecnenadługozanimmamiejsceaktywacja
genomuzygoty.Poczynaj¡codmomentuzapłodnienia,zarodekczłowiekawy-
kazujepodstawow¡cech¦»ywegoorganizmu,któr¡jestzgóryokre±lony,stały,
zdeterminowanyszlakrozwojowy”( E.ludzkijakoorganizmjakokto±spo±ródnas,
w: Medycynaiprawo:zaczyprzeciw»yciu ,66–67).
Filozoficzneteorienatematczłowiecze«stwaembrionuludzkiego.
Współczesnadyskusjanatematantropologicznegostatusue.ludzkiegowokre-
sieprenatalnymmacharakternietylkoobiektywnychteoretycznychrozstrzy-
gni¦¢,leczpodporz¡dkowanajesttak»epotrzebompraktycznym.Oczekujesi¦,
»eprzesuni¦cieczłowiecze«stwazestadiówpocz¡tkowychnapó¹niejszepo-
zwolipotraktowa¢zarodekludzkijakomateriałbiologicznyitymsamymusank-
cjonujedokonywanienanimeksperymentówimanipulacjigenetycznychoraz
u»ywaniegodocelówterapeutycznychifarmaceutycznych.Koncernytechnicz-
no-naukowewidz¡wtymolbrzymiekorzy±cidlasiebie,szafuj¡cprzytymide¡
post¦punauki,któr¡morali±cipróbuj¡powstrzyma¢.Równocze±niebudzisi¦
silnarefleksjawbioetyceczyekologii,wktórejalarmujesi¦,»etechnologiczny
totalitaryzmzaczynazagra»a¢przyrodzieiczłowiekowi.St¡dpotrzebapowrotu
dookre±leniapodstawowychdóbr,warto±ciinormmoralnychorazprawnych,
któremaj¡ukierunkowa¢technik¦inauki±cisłe,abysłu»yłyosobie,anieznie-
woliłyj¡ipodporz¡dkowałyswoimcelom.
Wrefleksjinadstatusemontycznymimoralnyme.ludzkiegoci¡gle
wracaj¡dwiewielkiefilozoficznekoncepcjeczłowiekazestaro»ytno±ci.Platon
głosiłdualizmduszyiciała,ciałouwa»aj¡czarodzajwi¦zieniadladuszy.
Arystotelesprzeciwstawiłsi¦temudualizmowiiposzukiwałteoriipozwalaj¡cej
uj¡¢jedno±¢substancjaln¡człowieka:wtraktacie Oduszy iinnychdziełach
przedstawiłteori¦hylemorfizmu,czylizło»eniasubstancjizmateriiiformy.
Dusza—wegetatywna,sensytywnalubrozumna—poj¦tajakowewn¦trzna
zasadaruchu,formujemateri¦istanowionaturzedanegobytu,otym,czy
jestonro±lin¡,zwierz¦ciemczyczłowiekiem.Ciałoiduszatworz¡jedno±¢
iistniej¡wył¡czniewtejjedno±ci.Arystotelesstawiałsobiepytanie,czye.ludzki
przyjmujeodpocz¡tkuform¦substancjaln¡ludzk¡,czyte»wjakim±trudnym
dookre±leniaiwskazaniaprzedzialeczasowym.Wdziele Orodzeniusi¦zwierz¡t
(Wwa1979,74–75)czytamy:„trudnoprzypu±ci¢,»ebyembrionbyłzgołabez
duszy,pozbawionycałkowiciewszelkiegorodzaju»ycia”.
NiektórzyinterpretatorzyArystotelesa,apó¹niejTomaszazAkwinu,zasta-
nawiaj¡csi¦nadniszczeniemni»szychformsubstancjalnych(corruptio)iwkra-
czaniawtomiejscewy»szychform(generatio),przyj¦li(zdanieminnych—
nieuprawnion¡)interpretacj¦,»emo»etonast¦powa¢wjakim±nieuchwytnym
embrion 4
PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu
przedzialeczasowym,nasamympocz¡tkurozwojuembrionalnego.Tainter-
pretacja,posiłkuj¡casi¦takimidanymizembriologii,jakfaktbli¹niakówjedno-
jajowych,przyczyniłasi¦współcze±niedoopowiedzeniasi¦niektórychtomistów
zaanimacj¡opó¹nion¡(sukcesywn¡).
Przekonuj¡cajestinterpretacjaformysubstancjalnejdokonanawtomizmie
egzystencjalnym.WfilozofiirealistycznejÉ.Gilsona,M.A.Kr¡pcaformasub-
stancjalna—inaczejdusza—rozumianajestnieesencjalnie,aleegzystencjalnie,
czylijakoaktistnienia.B¦d¡caktemistnienia,jestczym±pierwotnyminiezło-
»onym,stoiupodstawbytu.Niemo»epojawia¢si¦sukcesywnie,dopierona
którym±etapiebiologicznegorozwoju.Jest—albojejniema.Niejestwynikiem
organizacjiorganizmu,leczodwrotnie,toonaorganizuje„swójwłasny,odr¦bny
odojcaimatki,organizm,ludzkieciało,którewodpowiednimmomenciepo-
zwalanawyzwoleniesi¦intelektualnychczynno±cipoznawczychiwrazznim
całegozestawuczynno±ciduchowychczłowieka”(Kr¡piecDzXX302).Toona
jestupodstawdziała«,którezachodz¡zarównowprenatalnym,jakipost-
natalnym»yciuczłowieka.Dzi¦kitemumamydoczynieniaznieprzerwanym
psychofizycznymrozwojemczłowieka.Wszelkieprzejawyrozwoju,odmomen-
tuzygotyizawartegowniejkodugenetycznego,wypływaj¡zjednego¹ródła
działania,zapewniaj¡cegoistocieludzkiejto»samo±¢odpocz¦ciado±mierci.
Mimo»ewporz¡dkupoznania(ordocognoscendi),wobserwacjiempirycznej,
przejawynarzucaj¡namsi¦jakopierwsze,tojednakwskazuj¡onenapodstawo-
we¹ródło,zktóregopochodz¡,idlategowporz¡dkubytowania(ordoessendi,
existendi)toistnienieduszyjestpierwsze,ajejprzejawywtórne.Wyra»atosfor-
mułowanaprzezTomaszazAkwinuzasada:„ageresequituresse”.Odej±ciem
odniejbyłapodanaprzezG.Berkeleyazasada:„esseestpercipi”orazprzez
Kartezjusza:„cogitoergosum”.Zasadarealistycznawychodziodistnieniaby-
tu,uznaj¡c,»eprzejawytegobytus¡wtórnewobecjegoistnieniaijegonatury.
Wtejperspektywieosobaistniejeniedzi¦kiró»nymprzejawom,leczodwrot-
nie,toonezaistniałyjakoaktualizacjanaturyludzkiej.Przejawyte,jakrozwój
biologiczny,±wiadomo±¢człowieka,jegowolno±¢,u»ywaniej¦zyka,tworzenie
kultury,charakteryzuj¡t¦natur¦ludzk¡,alejejnietworz¡;odwrotnie—s¡jej
wytworem.Stanowiskotodecydujeorealistycznymuj¦ciuczłowieka,rozstrzyga
bowiem,cojestpierwsze:okre±lonystopie«funkcjonowaniasystemunerwowe-
go,±wiadomo±¢,j¦zykczynaturaosobyludzkiejkształtuj¡casiebie,wyra»aj¡ca
si¦w»yciu±wiadomym,posługuj¡casi¦j¦zykiem.
Pozostałeprzytoczonedwiezasady,stoj¡ceupodstawempiryzmuiide-
alizmu,wychodz¡odokre±lonychzjawiskinaichpodstawiepróbuj¡konstru-
owa¢obrazczłowieka.Prowadzitodomonizmumaterialistycznegolubspiry-
tualistycznego,awnajlepszymwypadkudodualistycznegorozbiciajedno±ci
człowiekanarescogitansiresextensa.Człowiekwtymuj¦ciutoduch:my±l,
±wiadomo±¢,wolno±¢,aciałotomechanizmprzyrodniczy;ciałoniewchodzi
wstruktur¦ontyczn¡człowieka.Takiestanowiskoprowadzidorelatywistycz-
nychuj¦¢statusuontycznegoorazmoralnegoczłowieka,zarównowokresie
prenatalnym,jakipostnatalnym.
Wpersonalizmierealistycznymakceptujesi¦zasad¦„ageresequituresse”,
alemocniejpodkre±lasi¦personalistycznywymiarbytuludzkiego(K.Wojtyła).
Przyznajesi¦,»egodno±¢osoby(dignitashumana),któr¡wielorakodo±wiad-
czamywró»nychjejprzejawach,wyrastazjejindywidualnegoistnieniaizjej
embrion 5

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin