Caritas.pdf

• Kontekstznaczeniowysłów„agape”i„caritas”

• Istotacaritas

• Caritasamiło±¢naturalna

• Doskonało±¢caritas

• Caritasjakocnota

CARITAS ( charitas ,łac.carus—drogi,cenny;gr. ˆ g � ph[agape])—miło±¢,mi-

łowanie,cnotamiło±cinadprzyrodzonej;wteologiiiﬁlozoﬁichrze±cija«skiej

jednaztrzechcnótteologalnych(wlanych),skierowanadoBogajakonajwy»-

szegoDobra,samegowsobiegodnegomiło±ci,orazdowszystkichinnychbytów

zewzgl¦dunaBoga.

Kontekstznaczeniowysłów„agape”i„caritas”. Wyraz„ ˆ g � ph”,wgr.li-

teraturzeklasyczneju»ywanysporadycznie,pojawiłsi¦wtekstachNTnaozna-

czenieszczególnejwi¦zimiło±ci,jakamamiejscemi¦dzyczłowiekiemaBogiem,

b¦d¡cejdaremBogaobjawionegowChrystusie.Termintenzastosowalitłum.

Septuagintywgr.przekładachST,u»ywałgorównie»FilonzAleksandriina

okre±leniemiło±ciBo»ejorazwi¦ziduszyludzkiejzBogiem.Wtekstachoj-

cówKo±cioła(KlemensAleksandryjski,Orygenes,Pseudo-DionizyAreopagita,

MaksymWyznawca)miło±¢ ˆ g � ph[agape]przeciwstawianomiło±ci¡rwc[eros],

oznaczaj¡cejuczucie,silnepragnieniei»¡dz¦,„ ˆ g � ph”okre±lanonatomiastja-

ko:„dobryporz¡dekduszy,wedługktórego»adnezistniej¡cychdóbrniejest

przedkładanenadpoznanieBoga”(MaksymWyznawca, Ksi¦gamiło±ci ,Kef � laia

per› ˆ g � phc[Kephálaiaperíagapes],I1),lub,opieraj¡csi¦nawzorachstoickich,

jako„zgod¦( ƒ m “ noia[homónoia])z»yciemicałymbytowaniem,albo,krótko

mówi¡c,wspólnot¦(koinwn • a[koinonía])»yciow¡,wytrwało±¢( ‰ kt ‘ neia[ekténe-

ia])wprzyja¹niiwuczuciuprzyjacielskim,razemzesłuszno±ci¡rozumow¡,na

potrzeb¦towarzyszy”(KlemensAleksandryjski, Kobierce ,Wwa1994,II41,2).

Włac.przekładzieNTodpowiednikiemgr. ˆ g � phjestrzeczownikc.,zapi-

sywanycz¦stojako„charitas”,zpowodurzekomegopochodzeniaodgr.q � ric

[charis]—łaska.Włac.literaturzeprzedchrze±cija«skiejc.oznaczaładosłownie

„wysok¡cen¦lubwarto±¢jakiej±rzeczy”,cz¦stojednakwyraztenstosowany

byłwznaczeniuprzeno±nymnaokre±leniemiło±ci,przywi¡zania,uznania(Cy-

ceron,Liwiusz,Tacyt,Apulejusz),np.wznanychzwrotach„c.generishumani”

(„miło±¢rodzajuludzkiego”,Cicero, Deﬁnibusbonorumetmalorum ,V23,65)

czy„vinclacaritatis”(„wi¦zymiło±ci”,Tacitus, DevitaetmoribusAgricolae ,32).

WWulgacieorazwtraktatachłac.ojcówKo±ciołanaoznaczeniemiło±cichrze-

±cija«skiejobokterminu„caritas”(„charitas”)wyst¦pujetermin„dilectio”,atak-

»e„amor”.Dwapierwszesuponuj¡aktrozumu(c.—ocenawarto±ci;dilectio—

wybór),c.wnosiponadtoaspektceny,jak¡nale»yzapłaci¢zawybieranedobro

zewzgl¦dunajegowarto±¢(carus—drogi).Słowo„amor”obejmujenatomiast

swymzakresemka»dyaktd¡»eniadoodpowiedniegodobra.w.Augustynd¡-

»ydoukazaniajednolitegoiwspólnegocharakteruwszelkiejmiło±ci( Deciv.D. ,

XIV7; DeTrin. ,XV18,32),b¦d¡cjednak±wiadomymzró»nicowaniaaspektów,

zawartychwtychterminach.w.TomaszzAkwinuanalizuj¡cpodobnezró»-

nicowanieterminologicznestwierdza,»ec.mo»eoznacza¢zarównowła±ciwy

sobieakt,jakiusprawnienieaktu,czylicnot¦( S.th. ,I–II,q.26,a.3;wj¦zy-

caritas PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 1

kupol.t¦dwoisto±¢mo»naodda¢terminami„miło±¢”-aktoraz„miłowanie”-

cnota).Wpierwszymprzypadkumo»eby¢stosowanyzamienniez„dilectio”

i„amor”.Owzajemnychzwi¡zkachznaczeniowychiprzenikaniusi¦tychter-

minów±wiadcz¡m.in.ukutew±redniowiecznejteologiiwyra»enia„amorca-

ritatis”i„dilectiocaritatis”.Zdrugiejstronysilneprzeciwstawienieamor—

c.(¡rwc— ˆ g � ph[eros—agape],miło±¢cielesna,erotyczna—miło±¢duchowa,

Bo»a),obecnewliteraturzechrze±cija«skiej±redniowieczaiepokinowo»ytnej,

aswymechemsi¦gaj¡cenaszychczasów,maswojekorzeniewdualizmieplato«-

skim,którywywarłogromnywpływnateologi¦iﬁlozoﬁ¦łac.Europy.Wcza-

sachwspółczesnychznaczeniesłówpochodnychodc.(charity,charité,Karitas,

carità,caridad,pol.działalno±¢charytatywna)zredukowałosi¦dookazywania

pomocyludziompotrzebuj¡cym,jakoaktjałmu»nywstosunkudobli¹niego.

Istotacaritas. Podstaw¡naukiomiło±ciczłowiekadoBogajestdoktryna

ostworzeniuczłowiekanaobrazipodobie«stwoBo»e.Zadaniemmiło±ciczło-

wiekajestupodobnieniegodojegoWzoru,gdy»prawd¡jest,»epodobie«stwo

tojestwczłowiekuniedoskonałe.Człowiekzeswejnaturyzdolnyjestdouko-

chaniaBoganadewszystko,jednaknaskuteksłabo±cirozumuisilnegowpływu

sferuczuciowych,wi¡»¡cychpodmiotzdobramikonkretniedo±wiadczanymi,

nieuchronnieulegaonmiło±ciwłasnej(teologiczniejesttoskutekgrzechupier-

worodnego).Człowiekwmiło±ciwybierawi¦csiebie,odrzucaj¡ctymsamym

BogajakoDobro,którenale»ypokocha¢nadewszystko.Chocia»wi¦cwna-

turzeczłowiekazawartajestzdolno±¢miło±ciBogaponadsiebiesamego,to

jednakzdolno±¢tajestprzytłumionadotegostopnia,»eczłowiekowłasnych

siłachniejestwstanieodbudowa¢wsobiemiłowaniaBoganadewszystko.

„T¦sknotazaBogiem,jakozapełni¡BytuiDobra,jestpragnieniemnieskutecz-

nymdlasamegoczłowieka,mimoi»jestpragnieniemrzeczywistym,albowiem

wsiłachludzkichniele»ydoj±ciedoosi¡gni¦ciategowła±niecelu,leczjestto

daremBoga”(Kr¡piecDzII573).Takistanrzeczysuponujeudziałłaskijako

rzeczywisto±cinadprzyrodzonej,którejdziałaniepolegaprzedewszystkimna

„uzdrawianiu”natury.„Obecnieju»niesamanaszanaturazdolnajestkocha¢

Boganadewszystko,lecznaszanaturaodnowionaprzezłask¦.[…]Je±liwna-

szymobecnymstaniepotrzebujemyłaski,bymóckocha¢Boganadewszystko,

tonieznaczytojednak,»enaturajestsamaprzezsi¦dotegoniezdolna.Zna-

czytojedynie,»estałasi¦dotegoniezdolnabezpomocyłaski,któramusij¡

najpierwuleczy¢zran,adopieropotemnakierowa¢kujejprawdziwemuprzed-

miotowi”(É.Gilson, Duchﬁlozoﬁi±redniowiecznej ,Wwa1958,271).Łaska,jako

skutekbezinteresownejwoliBo»ej,umo»liwiawlaniedoduszyludzkiejmiło±ci

nadprzyrodzonej(c.),którajestszczególn¡wi¦zi¡człowiekazBogiem.Potrzeba

łaskibierzesi¦,ﬁlozoﬁcznierzeczujmuj¡c,zniewspółmierno±cinaturyludzkiej

donaturyBo»ej,przyjednoczesnymprzeznaczeniuczłowiekadouczestnictwa

w»yciuBoga.Abyrelacjamiło±cimi¦dzyczłowiekiemaBogiemzaistniałareal-

nie(ontycznie),koniecznejestspecjalneudoskonalenienaturyludzkiej(ducho-

wej).Łaskamacharakternadprzyrodzony,gdy»ludzkanaturawtensposób

mo»e„zbli»y¢si¦”donaturyBoskiej—jestzatemniezale»naodczłowieka,tzn.

maposta¢daru.Wduszyludzkiejjestonaprzypadło±ci¡jejistoty,staj¡csi¦pod-

staw¡dlacnótwlanych,zktórychnajwa»niejsz¡jestc.Przypadło±¢tazostaje

wyprowadzonawduszyludzkiejztzw.mo»no±ciuległo±ci(potentiaoboedien-

caritas PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 2

tialis)isprawia,»esubstancjani¡obdarzonazaczynaistnie¢wnowysposób.

Tennowysposóbistnienia,całkowiciezgodnyzprawaminaturyludzkiej(gratia

nontollitsedsupponitetperﬁcitnaturam),zostajeusprawnionyprzezkolejne

dary:cnotywlaneidaryDuchawi¦tego.Łaskajestzatemkoniecznymwarun-

kiemzaistnieniamiło±cinadprzyrodzonej,jakojej¹ródłoikorze«(principium

etradix)( S.th. ,I–II,q.109–112).

Caritasamiło±¢naturalna. C.,jakozdolno±¢d¡»eniadoBoga,jestdoda-

nadoskłonno±cinaturalnych(przyrodzonych),wktórychmocyniele»ytaka

zdolno±¢.Jestwi¦cmiło±ci¡nadprzyrodzon¡(wlan¡).Znamiennyjestwtym

wzgl¦dzietekst±w.Tomasza:„człowiekzeswejnaturyjestdostosowanydo

pewnegocelu,któregopo»¡dawsposóbnaturalnyiwramachswychnatu-

ralnychsiłizdolno±cimo»epracowa¢nadosi¡gni¦ciemtegocelu.Tymcelem

jestkontemplacjarzeczyboskich,którajestdlaczłowiekamo»liwadoosi¡gni¦-

ciawramachzdolno±cinaturalnychiwktórejﬁlozofowieupatruj¡najwy»sze

szcz¦±cieczłowieka.Istniejejednakpewiencelprzekraczaj¡cyprzystosowanie

ludzkiejnatury,doktóregoczłowiekzostałpowołanyprzezBoga.Celemtym

jest»yciewieczne,którepoleganaogl¡daniuBogawjegoistocie,coprzekracza

zdolno±ciwszelkiejstworzonejnatury,b¦d¡cezgodnejedynieznatur¡samego

Boga.Dlategotrzebaprzyj¡¢,»eczłowiekowizostałododaneco±,dzi¦kiczemu

nietylkomógłbypracowa¢nadosi¡gni¦ciemtegocelu,albodzi¦kiczemujego

po»¡danieskłaniałobysi¦dotegocelu,aletak»edzi¦kiczemusamajegonatura

zostałabywyniesionadotakiejgodno±ci,dlaktórejówcelbyłbyodpowiedni.

Potowła±niezostałanamdanałaska,za±poto,»ebyskłoni¢po»¡daniedotego

celuzostałanamdanamiło±¢nadprzyrodzona[…]”( Dever. ,q.27,a.2).Mi-

ło±¢naturalnajestmiło±ci¡Bogajako¹ródłaicelu(doskonało±ci)danejnatury,

przedmiotemc.jestnatomiastBógjakoszcz¦±cie(najwy»szespełnienie),awi¦c

oilemamiejscepewnawspólnotaduchowami¦dzyczłowiekiemaBogiem(„se-

cundumquodhomohabetquamdamsocietatemspiritualemcumDeo”, S.th.,

I–II,q.109,a.3,ad1).w.Tomasztwierdzi,»ec.dodajedomiło±cinatural-

nej(dilectionaturalis)pewn¡gotowo±¢dodziałania(promptitudo)orazrado±¢

(delectatio),podobniejakcnotausprawniaakt.Miło±¢doBogastajesi¦wten

sposóbnietylkoukochaniemostatecznegoceluiszcz¦±cia,aletak»eprzyja¹ni¡,

wspólnot¡mi¦dzyosobow¡,wktórejwnajwy»szymstopniumamiejsceprzy-

lgni¦cieczłowieka(przezBogadotejwspólnotypowołanego)dosamegoBytu.

Doskonało±¢caritas. Skoroka»dedobrojestjakim±odbiciemdobranajwy»-

szego,ka»damiło±¢musiby¢ostatecznierozumianajakopewneuczestnictwo

wmiło±ci,jak¡Bógkochasamegosiebie( S.th. ,I–II,q.28,a.3).Udziałczłowieka

wmiło±ciBo»ejjesttymwi¦kszy,»enietylkod¡»yondoBoganie±wiadomie

(jakka»dybyt),alenadtou±wiadamiasobieipoznajet¦miło±¢.Wszelk¡miło±¢

wbytachsprawiaBógwtensposób,»e„rodziOnmiło±¢wsobie,sprawia-

j¡cj¡zarazemwinnychbytach,jakowobrazachipodobie«stwachsamego

siebie”(GilsonHFS265).Wtymsensiemiło±¢mo»narozumie¢jakopewn¡do-

skonało±¢,którawbytachprzygodnychosi¡gaswójszczytwmiło±ci-c.,b¦d¡cej

udziałemwwewn¦trznym»yciusamegoBoga.Partycypacjawmiło±ciBogajest

zatemnajpełniejszawmiłowaniuBogamiło±ci¡wlan¡,cho¢jejpodstaw¦stano-

wimiło±¢naturalna(jakonieu±wiadomionamiło±¢Boganadewszystko)oraz

miło±¢rozumna(±wiadoma—umo»liwiaj¡capoznanienaturalnegopragnienia

caritas PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 3

Boga).C.obejmujebowiemwsobiewszystkiepostacimiło±ciludzkiej(„dilectio

caritatissubsecomprehenditomnesdilectioneshumanas”, Q.disp.decaritate ,

7).Mo»nawi¦cmówi¢oswoistymkr¡»eniumiło±ciwstwórczymdzieleBo»ym

(tj.w±wiecie):„stworzonywszech±wiat—zrodzonyzmiło±ci—jestcałyporu-

szany,pobudzany,przepojonyodwewn¡trzmiło±ci¡,kr¡»¡c¡wnimjakkrew

wo»ywianymprzezsi¦ciele”(GilsonHFS266).

D¡»¡cdokochaniaBogaczłowiekwnajwy»szymstopniukochasamego

siebie,pragn¡cdlasiebienajwy»szego(ostatecznego)dobra( Q.disp.decaritate ,7,

ad10).Wtymsensieczłowiekkochasamegosiebiemiło±ci¡nadprzyrodzon¡

(tam»e,ad11).Miło±¢-c.niemo»eby¢jednakrozumianajakokolejnyetap

wnaturalnymrozwojumiło±ciludzkiej,gdy»nale»ydodziedzinyłaski,

którejzadaniemjestnietylkozachowanienatury,aletak»edoskonaleniejej,

podniesienienawy»szypoziom—wgjejmiary.Dlategoc.winnaby¢rozumiana

jakoswoistaiszczególnaprzemiana,niewytłumaczalnazestronyrozumu(st¡d

metaforanazywaj¡cac.ogniem,gdy»tenrodzajmiło±cipochłaniawszystko

iprzemieniawsiebie;por.J.Pieper, Omiło±ci ,Wwa1993,154).

Caritasjakocnota. Poniewa»przedmiotemc.jestostatecznyceljakota-

ki,cnotatawprowadzaistotnyporz¡dekwdziedzin¦ludzkiegodziałania.Po

pierwsze,stanowiform¦wszystkichcnót,gdy»ichprzedmioty(szczegółowedo-

bra)s¡podporz¡dkowaneDobrunajwy»szemu.Wtymsensiec.nakazujeakty

pozostałychcnót,atak»einnychrodzajówmiło±ci(po»¡dania),przyporz¡dko-

wuj¡cwszelkieludzkiedziałaniecelowiostatecznemu( Q.disp.decaritate ,a.3).

Jestwi¦cnajwa»niejsz¡zcnótoraz—wprzeciwie«stwiedocnótwiaryina-

dziei,zistotyswejdoczesnych—jejtrwaniejestwieczne,gdy»wi¡»eonana

zawszeczłowiekazBogiem.Podrugie,przedmiotc.,którymjest»yciewieczne,

macharakterdobrawspólnego,gdy»przynale»ywszystkim,którzys¡dotego

»yciapowołani.Wtymsensiec.jestcnot¡społeczn¡,ustanawiaj¡ctymsamym

pewienporz¡dek»yciaspołecznego(tam»e,a.2).Pragn¡cdobraostatecznego,

pragniemygonietylkodlasiebie,aledlawszystkichludzi.Takiepragnienie

(którymjestistotniec.)stanowipodstaw¦prawdziwejwspólnoty,społeczno±ci.

C.wi¡»ewi¦cludzinajsilniejszymiwi¦zamispołecznymi,sprawiaj¡c,»eewan-

gelicznamiło±¢wzajemnastajesi¦podstaw¡relacjimi¦dzyludzkich.

Za±w.Augustynemprzyj¦tohierarchi¦przedmiotówc.,tj.bytów,które

człowiekpowinienkocha¢miło±ci¡c.—wgpewnegoporz¡dku( Dedoctrina

christiana ,I23; Q.disp.decaritate ,a.7).Pierwszymwhierarchiitakichbytów

jestsamBóg,jakoten,którymaszcz¦±ciewiecznezeswejistoty.Nast¦pnie

istotarozumna,jakomaj¡caudziałwowejszcz¦±liwo±ci,itonajpierwczłowiek

wstosunkudosamegosiebie,adopieropoteminniludzie,jakowspółuczestnicy

wiecznegoszcz¦±cia(„fakt,»eczłowiekbierzeudziałwdobruBo»ym,jest

wi¦kszympowodemmiłowaniani»faktwspółtowarzyszeniainnychwtym

udziale”, S.th. ,II–II,q.26,a.4)—spo±ródinnychludzibardziejpowinniby¢

kochanici,którzyokazuj¡wi¦ksz¡pomocwd¡»eniudoBoga( Q.disp.de

caritate ,a.9).Nako«cuprzedmiotemc.jestbytmaj¡cyudziałwwiecznej

szcz¦±liwo±ciprzeznadmiariobﬁto±¢(perredundantiam),ajestnimciało

człowieka.Wdalszejkolejno±cic.obejmujewszystkieinnebyty,oilesłu»¡

człowiekowiwd¡»eniudonajwy»szegocelu.

Bibliograﬁa: A.M.Gmurowski, Miło±¢Bogajakoprzyja¹«zBogiem ,AK14(1928),313–346;

A.Nygren, ErosundAgape ,I–II,Gü1930–1937,1955 2 ;L.A.Ryan, CharityandtheSocialOrder ,

Thom3(1941),539–563;M.C.D’Arcy, TheMindandHeartofLove ,Lo1945,1954 2 ;J.Woroniecki,

Miło±¢chrze±cija«skajakoprzyja¹«zBogiemwedlenauki±wi¦tegoTomaszazAkwinu ,w: Przyja¹«

chrze±cija«ska(zbiórstudiów) ,Ki1948,72–80;E.Bezzina, Devaloresocialic.secundumprincipias.

ThomaeAquinatis ,Na1952;G.Stevens, TheDisinterestedLoveofGod:AccordingtoSaintThomas

andSomeofHisModernInterpreters ,Bal1953;C.A.J.vanOuwerkerk, C.etRatio ,N1956;

V.Warnach, Agape ,LThKI178;L.A.Muratori, Trattatodellacaritàcristianaealtriscrittisullacarità ,

R1961;P.Foresi, L’agapeinSanPaoloelacaritàinSanTommasod’Aquino ,R1964;T.Horváth,

C.estinratione.DieLehredesH.ThomasüberdieEinheitderintellektivenundaektivenBegnadung

desMenschen ,Mr1966;J.Pieper, ÜberdieLiebe ,Mn1972,2000 8 ( Omiło±ci ,Wwa1975,1993);

w.Augustyn, Onaucechrze±cija«skiej ,Wwa1979,I22–23,III10;MaksymWyznawca, Ksi¦ga

miło±ci ,w:ten»e, Antologia»yciawewn¦trznego[…] ,Pz[1980],274–319;R.Coste, L’amourqui

changelemonde.Théologiedelacharité ,P1981( Miło±¢,którazmienia±wiat.Teologiamiło±ci ,R-

-Lb1992);BernardzClairvaux, OmiłowaniuBoga ,Kr1991;F.Dr¡czkowski, Koncepcjamiło±ci

chrze±cija«skiejwprzekazachbiblijno-patrystycznych ,w: Miło±¢wpostawieludzkiej ,Lb1993,117–

–136;M.-D.Philippe, Del’amour ,P1993( Omiło±ci ,Kr1995);J.Ruszczy«ski, Cnotamiło±ci ,w:

TomaszzAkwinu, Omiło±cinadprzyrodzonej—Dec. ,Wwa1994,5–23;TomaszzAkwinu, Kwestie

dyskutowaneoprawdzie ,K¦ty1998,II464–468.

ArkadiuszGudaniec

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: