2. POWSTANIE I ROZWÓJ ORGANUM (OD PRAKTYK POPRZEZ TECHNIKĘ DO FORMY)
Organum - najstarszy gatunek wielogłosowej muzyki europejskiej. Pierwsze znane nam z przekazów organa pochodzą z IX w., opisane w traktacie [[Musica enchiriadis]]. Wczesne organa były improwizowane, w początkach XII wieku zaczęto je zapisywać.
Głosy w organum nosiły nazwy:
· Vox principalis (głos główny)
· Vox organalis (głos dokomponowany)
Rozwój organum :
1.oragnum paralelne- pojawiło się w połowie IX w. Składające się z dwóch elementów vox principalis( którym był chorał gregoriański) i vox organalis (umieszczony nad chorałem, głos towarzyszący). Były one prowadzone równolegle, w tzw. konsonansach doskonałych (w kwartach czystych we Francji, a w kwintach czystych w Anglii).
2.w XI w powstało organum, w którym oprócz konsonansów doskonałych (8,4,5) występowały także inne interwały (3,6,2). Omówienie takiego organum znajduje się w traktatach Guidona z Arezzo. Oba głosy miały wspólny tekst i prowadzone były technika nota contra notam, roznily się jedynie rysunkiem linii melodycznej.
3.organum melizmatyczne- powstało w opactwie St/ Martial w limoges (XI w). głos główny - vox principalis miał długie wartości, a głos dokomponowany - vox organalis był bogaty w melizmaty. W organum tym były, więc możliwe współbrzmienia inne niż kwinta, kwarta i oktawa (pojęte w średniowieczny sposób interwały doskonałe). Ten typ jest ważny z punktu widzenia rozwoju polifonii: pod melizmaty podkładano nowy tekst (czyli stosowano technikę tropowania), a to przyczyniło się do rozwoju motetu.
4.w XII i XIII szkoła Notre Dame Organum osiągnęło w niej szczyt rozwoju. Działali w niej Leoninus i Perotinus – kantorzy, dyrygenci, kompozytorzy.
Stosowali dwie techniki:- nawiązującą do organum melizmatycznego - vox principalis w długich wartościach (często mający mający postać bourdonu i bogaty w melizmaty vox organalis.- technikę discantową, którą rozwinęli dzięki stosowaniu rytmiki modalnej;Wielką zdobyczą tej szkoły było powiększenie liczby głosów do 3 (organa tripla) i 4 (quadrupla). Pozwoliło ono na stosowanie w szerszym zakresie kunsztownych środków technicznych, w szczególności wymiany głosów i techniki imitacyjnej.
Technika dyskantowa- opierała się na rytmizowaniu obu głosów . W rytmizowanym vox principalis wprowadzane były tzw. ordines, czyli odcinki , w których powtarzały się identyczne grupy rytmiczne (izorytmia) .Poszczególne ordines były oddzielone od siebie pauza , a opierały się na schemacie rytmicznym określonego modi.
· melizmatyczne –
· discantus - z łac. dis cantus, czyli śpiew przeciwny, termin ten dotyczy organów gdzie został zastosowany przeciwny ruch głosów. Typ ten dzieli się jeszcze dodatkowo na:
- discantus nota contra notam - jedna nuta przeciw jednej nucie;- discantus neuma contra neumam - neuma przeciw neumie - neuma czyli średniowieczny znak służący do zapisu muzyki, mógł zawierać do 4 nut. W takim typie organum było więc możliwe np. że: dwie nuty były przeciw trzem, lub jedna przeciw dwóm itd.;
Leoninus i Perotinus.
fagocik