M. Głowiński: Komunikacja literacka jako sfera napięć
- dzieło jako specyficzny akt komunikacji ma przezwyciężyć jednostronność, trzeba uchwycić dzieło w społecznym funkcjonowaniu.
Dzieło literackie komunikuje siebie:
- akt komunikacji to akt pozbawiony własnej osobowości, przezroczysty;
- akt komunikacji jest rozpoznawany jako akt o charakterze odrębnym, swoistym, niepowtarzalnym;
- s. 9 komunikując siebie, dzieło literackie pozostaje w stałej komunikacyjnej gotowości i nie zużywa się;
- zrozumienie dzieła i zrozumiałość (inteligibilność) – to nie bierne przyswojenie sobie tego, co jest w powierzchniowej warstwie znaczeniowej, ale bycie w stanie zrekonstruować zasady rządzące strukturą wypowiedzi;
- kompetencja komunikacyjna – zapewnia udział w procesie wymiany, ujawnia się w samej recepcji;
- jeśli ważna jest recepcja, to dzieło uczestniczy w sytuacji komunikacyjnej – w dialogu asymetrycznym (asymetrycznym, bo każdy z uczestników ma inaczej wyznaczoną rolę). Dialog symetryczny pojawia się gdy odpowiedzią na wypowiedź literacką jest inna wypowiedź literacka;
- funkcja komunikacyjna zależy od uwikłań sytuacyjnych. Dzieło może zmierzać do przekazania czytelnikowi bezpośrednich danych o świecie zewnętrznym, czytelnik może w dziele celowo szukać takich elementów;
- s. 13 komunikacja literacka nie polega na eliminacji tego, o czym się sądzi, że nie wchodzi w obręb składników konstytutywnych dzieła literackiego, ale na nadaniu wszystkim tym czynnikom specyficznej postaci;
- napięcia między nadawcą i odbiorcą to nie swoistość wypowiedzi literackiej. Są charakterystyczne dla wszystkich wypowiedzi językowych;
- w mówieniu – ekonomia i redundancja się ścierają;
- piszący musi z góry zakładać zachowania odbiorcy. Podmiot literacki musi w jakiejś mierze reprezentować interesy odbiorcy, spełniać jego oczekiwania – wtedy napięcia są w obrębie działań językowych mówiącego. Ale to nie eliminuje napięć między nadawcą i odbiorcą, bo wymagania założone nie muszą odpowiadać realnym wymaganiom odbiorcy;
- w tekście obecne są presupozycje. Prowadzą w głąb tekstu. Z kolei konotacje prowadzą ku kulturze, w której tekst powstał;
- każdy tekst dąży do tego, żeby zostać zrozumianym, ale nie musi zapewniać czytelnikowi łatwego dostępu;
- utwór literacki apeluje do doświadczeń czytelniczych odbiorcy, powstałych w trakcie kontaktu z innymi tekstami;
- prąd literacki – ramy dla komunikacji literackiej, zespół czynników działających na nią bezpośrednio. Prąd literacki może potęgować napięcia w akcie komunikacji literackiej, ale ustabilizowany prąd literacki jest czynnikiem rozładowującym napięcia. Choć w każdej fazie istnienia może narzucić piszącemu język odbiorcy;
- realizm XIX chciał, by piszący mówił językiem odbiorcy;
- Harald Weinrich – komunikacja literacka jest grą z podziałem na role.
zmordulec