Wprowadzenie do zagadnień metodologii nauk.
Nauka to, najogólniej, społeczna działalność ludzi, mająca na celu obiektywne poznanie rzeczywistości, wyrastające z potrzeb jej opanowania i przekształcenia przez człowieka. Nauka odzwierciedla w sposób uporządkowany, zamierzony i metodyczny, obiektywne cechy i prawidłowości rzeczywistości społeczno – przyrodniczej. Istotą badania naukowego jest kwestionowanie hipotez(wątpienie co do stanu badanego fragm. rzeczywistości)
Pojęcie obejmuje:
- w sensie funkcjonalnym: proces badawczy(czynności związane z poznaniem fragm. rzeczywistości)
- w sensie przedmiotowym: wiedza naukowa(utrwalone wytwory czynności poznawczych)
- w sensie dydaktycznym: propedeutyka(przekazywanie wiedzy naukowej) i uczenie się, czyli jej przyjmowanie
- w sensie instytucjonalnym: rodzaj działalności organizacyjnej, łączącej się z praktyką badań naukowych(możemy je podzielić na: przedmiotowe(dziedziny, dyscypliny, specjalizacje) oraz organizacyjne(ośrodki badawcze, uniwersytety itp.))
Podział nauk:
1). Ze względu na metodę badawczą:
- nauki formalne(twierdzenia wyprowadza z aksjomatów(twierdzeń pierwotnych), bez odwoływania się do doświadczenia, np. matematyka, logika, etyka), stosując metodę dedukcyjną)
- nauki empiryczne(twierdzenia uzasadnione odwołaniem do doświadczenia, np. ekonomia, prawo, fizyka; przy zastosowaniu metody indukcyjnej)
2). Ze względu na przedmiot badań:
- nauki przyrodnicze(badają przyrodę, wraz z człowiekiem jako jego częścią, np. geografia, biologia)
- nauki społeczne(humanistyczne; badają działalność człowieka w interakcji z ludźmi oraz kulturę, jako wytwór tej działalności, np. historia, socjologia)
3). Ze względu na zadanie:
- nauki teoretyczne(obiektywne poznanie i wyjaśnienie rzeczywistości)
- nauki praktyczne(szukanie sposobów praktycznego zastosowania poznanych praw naukowych do dalszego rozwoju rzeczywistości)
Funkcje nauki:
a) deskryptywna(faktograficzna, diagnostyczna), odpowiadająca na pyt. jaka jest rzeczywistość
b) eksplancyjna, wyjaśnia dlaczego dane zjawisko zaistniało
c) prognostyczna, mówi, jaka będzie rzeczywistość w przyszłości
d) instrumentalna, mówi, jakie podjąć decyzje, by osiągnąć pożądane rezultaty
- ideologiczna, mówi do jakich celów należy dążyć
- semiotyka(wyjaśnianie pojęć)
Założenia nauki:
- kryterium intersubiektywnej komunikowalności twierdzeń naukowych(służy temu język naukowy, który powinien być zrozumiały dla odbiorców)
- kryterium intersubiektywnej kontrolowalności twierdzeń ze wzgl. na stosowane zabiegi badawcze, aby umożliwiały potwierdzenie tez naukowych
- kryterium niesprzecznego usystematyzowania twierdzeń
Zawodność wiedzy naukowej
Metoda analityczno – empiryczna nauk odrzuca to, co nie leży w jej zasięgu, pomijając to. Metodologia ogranicza się do zracjonalizowanego myślenia dyskursywnego. Ograniczenie nauki metodą sprawia, że nawet dostępne empirycznie problemy, ale które wykraczają poza metodę, nie są przez nią uwzględniane.
W związku z tym nie każda wiedza jest potencjalnie sprowadzana do nauki i wiedza naukowa nie jest jedyną wiedzą wiarygodną.
Metoda naukowa rozpatrywana może być w dwóch znaczeniach:
1). Jako całokształt sposobów badawczego docierania do prawdy i jej pojęciowego przedstawiania.
2). Jako sposoby pozyskiwania materiału naukowego, czyli jako metoda badań(roboczej).
Kryteria:
- poznanie obiektywne
- poznanie krytyczne(mocno uzasadnione)
- relatywistyczne(odwoływalne w przypadku poznania dowodów przeciwnych)
Metodologia – zajmuje się wszystkimi obszarami poznania i warstwy poznania, składające się na naukę, a więc zarówno zajmuje się metodami badań, jak i strukturą nauki.
Warstwy poznania:
- heurezy, czyli wszystkiego, co prowadzi do odkrycia naukowego
- technik badawczych, badania zjawisk empirycznych
- opisu i uzasadniania twierdzeń
Działy metodologii:
- metodologia ogólna(ogólne pojęcia metodologiczne, np. wnioskowanie, indukcja, dedukcja)
- metodologie szczegółowe(pojęcia szczegółowe, wyst. tylko w niektórych naukach, np. obserwacja, eksperyment)
- metodologia pragmatyczna(nauka jako czynność, proces badawczy)
- metodologia apragmatyczna(nauka jako wytwór zabiegów poznawczych)
- opisowa(opis, charakterystyka czynności badawczych lub ich wytworów oraz ich uogólnienia)
- normatywna(oceny procesów badawczych z punktu widzenia przyjętych kryteriów naukowości)
narayana