Rozdział 53.
Podstawy języka HTML

E:\Moje dokumenty\HELION\Linux Unleashed\Indeks\53.DOC              781

Rozdzia³ 53. ¨ Podstawy języka HTML              799

Tim Parker

W tym rozdziale:

u                                          Programy do tworzenia dokumentów HTML             

u                                          Konserwacja dokumentów HTML             

u                                          Podstawy języka HTML             

Utrzymywanie serwera WWW w sytuacji, gdy nie udostępniamy żadnych stron WWW, nie ma większego sensu, więc trzeba skonfigurować go tak, by inni użytkownicy sieci mieli możliwość przeglądania naszych zasobów. Do tego celu używane są adresy w formacie URL (ang. Uniform Resource Locator, jednolity lokator zasobów) wskazujące na poszczególne pliki. Użytkownik chcący uzyskać dostęp do danego pliku (zasobu) musi znać tylko jego URL. Jeśli nie prowadzisz zbyt rozbudowanej strony głównej, sprawa jest prosta: każdy, kto łączy się z Twoim systemem za pomocą przeglądarki WWW, zobaczy stronę o nazwie index.html, zapisaną w głównym katalogu z dokumentami HTML, lub też informacje o zawartości tegoż katalogu w przypadku, gdy plik o nazwie index.html nie istnieje. Nie jest to jednak zbyt atrakcyjne rozwiązanie, dlatego wielu użytkowników chce udostępniać bardziej wyszukane strony główne. Jeśli chcesz utworzyć własną stronę WWW, musisz nauczyć się posługiwać językiem HTML (HyperText Markup Language).

Strona główna pełni zwykle funkcję głównego menu. Możliwe, że niektórzy użytkownicy nigdy jej nie zobaczą, wchodząc bezpośrednio do podkatalogów systemu lub też uzyskując dostęp do plików za pośrednictwem hiperłączy umieszczonych na jakichś innych stronach WWW. Mimo tego, wielu użytkowników woli rozpocząć przeglądanie zasobów od strony głównej. Strona główna ma zwykle nazwę index.html i znajduje się w głównym katalogu z dokumentami HTML.

Tworzenie dokumentu w języku HTML nie jest zbyt trudne. Język ten opiera się na znacznikach (ang. tags), określających w jaki sposób mają być traktowane poszczególne fragmenty dokumentu (na przykład jako nagłówki, jako główny tekst dokumentu, jako wykres itp.). Najtrudniejszym aspektem języka HTML jest prawidłowe umieszczanie wszystkich tych znaczników. Jego składnia jest bardzo ścisła – jeśli chcesz uzyskać dobre rezultaty, musisz się jej dokładnie trzymać.

Kiedyś wszystkie dokumenty HTML tworzone były za pomocą prostych edytorów tekstów. W miarę, jak strony WWW zdobywały coraz większą popularność, zaczęły powstawać edytory przystosowane do języka HTML, potrafiące rozpoznać i odpowiednio obsłużyć jego składnię. Wkrótce powstały dziesiątki edytorów HTML, filtrów i innych programów użytkowych wspierających i ułatwiających projektowanie stron WWW. Edytory HTML dostępne są dla wielu systemów operacyjnych.

Programy do tworzenia dokumentów HTML

Dokumenty HTML można tworzyć na wiele sposobów. Można używać do tego celu zwykłych edytorów tekstów, można również użyć narzędzi przeznaczonych specjalnie do pracy z tym językiem. Wybór jednej z tych metod zależy od indywidualnych preferencji. Nie bez znaczenia jest również doświadczenie w tworzeniu stron WWW i to, czy akurat masz dostęp do odpowiednich narzędzi. Główną zaletą wspomnianych programów narzędziowych jest fakt, że potrafią one sprawdzić poprawność składniową dokumentu HTML. Są również zwykle nieco łatwiejsze w użyciu niż edytory nie dostosowane do obsługi języka HTML. Z drugiej strony, programiści mające większe doświadczenie w tworzeniu stron WWW często używają edytora tekstów, do którego są przyzwyczajeni, posiłkując się co najwyżej filtrem lub programem kontrolującym poprawność składniową dokumentu.

Do tworzenia stron WWW można użyć dowolnego edytora tekstów, nie wyłączając takich programów, jak vi czy emacs. Każdy edytor pozwala na wstawienie do tekstu dowolnego znacznika HTML, ale znaczniki te są traktowane na równi z pozostałym tekstem. Proste edytory nie potrafią sprawdzić, czy w dokumencie nie występują jakieś błędy składniowe, ponieważ nie „rozumieją” języka HTML. Dla edytora emacs i niektórych innych edytorów dostępne są rozszerzenia umożliwiające kontrolę składni w oparciu o proste szablony, ale nie wymuszają one poprawnej składni.

Jeśli chcesz używać jednego z prostych edytorów tekstów, musisz bardzo uważnie sprawdzać składnię swojego dokumentu. Najłatwiej robić to importując dokument do jednego z edytorów HTML umożliwiającego sprawdzanie składni. Można również uruchomić przeglądarkę WWW i sprawdzić, czy dokument przedstawia się zgodnie z oczekiwaniami.

Programy narzędziowe przeznaczone specjalnie do tworzenia dokumentów HTML pod kontrolą systemu Linux są dostępne w różnych zakątkach Internetu, ale nie są one aż tak popularne, jak analogiczne aplikacje przeznaczone do pracy w systemie DOS i Windows (dla tych systemów dostępne są dziesiątki programów tego typu). Jeśli w Twoim systemie zainstalowany jest DOS czy Windows, możesz po prostu wykorzystać odpowiednie oprogramowanie, a następnie przenieść stworzoną stronę WWW do systemu linuxowego. Dla systemu Windows dostępnych jest kilka popularnych edytorów HTML, takich jak HTML Assistant, HTMLed czy HoTMetaL (a także polski Pajączek – przyp. tłum.). Niektóre z tych programów, na przykład HoTMetaL, działają również w systemie X, czyli pod kontrolą Linuxa. Programy tego typu albo opierają się w całości na interfejsie graficznym i technologii przeciągnij-i-upuść, albo bazują na edycji pliku źródłowego w trybie tekstowym. Prawie wszystkie jednak posiadają mechanizmy umożliwiające kontrolę składniową tworzonego dokumentu.

Tworzenie stron WWW w systemie Windows

Jak wspomnieliśmy wcześniej, programów przeznaczonych do tworzenia dokumentów HTML pracujących pod kontrolą Windows jest o wiele więcej niż linuxowych. Jeśli posiadasz oba te systemy, możesz z łatwością tworzyć strony WWW pod Windows, a następnie przenosić je do systemu Linux. Narzędzia do tworzenia dokumentów HTML w systemach DOS i Windows można podzielić na trzy kategorie: programy typu WYSIWYG (ang. What You See Is What You Get – To, co widzisz, jest tym, co otrzymasz), pozwalające na bezpośrednią obserwację efektów pracy, programy nie oferujące takiej możliwości oraz filtry umożliwiające konwersję do formatu HTML dokumentów innego typu (na przykład tworzonych przez programy Word for Windows czy WordPerfect).

Prawdopodobnie najpopularniejszym edytorem HTML dla systemu Windows jest program HTML Assistant. Jest to edytor tekstów wzbogacony o kilka dodatkowych mechanizmów i interfejs graficzny pozwalający łatwo wstawiać najpopularniejsze znaczniki języka HTML. Możliwa jest także równoczesna edycja kilku dokumentów, jak również przenoszenie i kopiowanie fragmentów tekstu pomiędzy nimi.

Program HTML Assistant ma jedno dość poważne ograniczenie: rozmiar tworzonych za jego pomocą plików nie może przekraczać 32 kB. W związku z tym nie nadaje się on do tworzenia większych stron WWW, chyba że podzielone zostaną one na kilka części, a następnie połączone za pomocą innego edytora. Przy próbie edycji pliku o rozmiarze większym niż 32 kB lub utworzenia pliku zawierającego większą ilość danych wyświetlany jest komunikat Out of Memory (brak pamięci) i może się zdarzyć, że efekty pracy zostaną utracone.

HTML Assistant posiada dobrej jakości pomoc dostępną podczas pracy, a także inne przydatne możliwości, takie jak na przykład możliwość automatycznego ładowania edytowanego dokumentu do przeglądarki, dzięki czemu można na bieżąco śledzić efekty swojej pracy. Przełączanie się pomiędzy edytowanym kodem a wynikiem jego sformatowania nie stanowi żadnego problemu, co pozwala obejść niektóre z niedogodności edytowania dokumentu w trybie tekstowym.

HTML Assistant ułatwia również tworzenie odnośników hipertekstowych, przechowując listę ostatnio używanych adresów w formacie URL i pozwalając na łatwe przechodzenie pomiędzy nimi.

Innym programem służącym do tworzenia stron WWW jest HTMLed, również działający pod kontrolą systemu Microsoft Windows. Jest to szybki edytor, obsługujący znaki międzynarodowe i potrafiący zapisywać i odczytywać pliki zarówno w formacie DOS-owym, jak i UNIX-owym. Użyteczna jest możliwość konwersji adresów URL przechowywanych w pliku MOSAIC.INI do dokumentu HTML z zachowaniem jego oryginalnej struktury. Względnie prosta (w porównaniu z edytorem HTML Assistant) jest również konwersja plików tekstowych do formatu HTML.

Program HTMLed nie jest obsługiwany za pomocą wielowierszowego paska z przyciskami odpowiadającymi poszczególnym znacznikom HTML, jak miało to miejsce w przypadku programu HTML Assistant. Zamiast tego poszczególne znaczniki wybiera się z rozwijanego menu lub paska narzędzi, który można również dostosować do własnych potrzeb. Można również utworzyć kilka pasków narzędzi, osadzając w nich poszczególne znaczniki reprezentowane przez ikony. Paski narzędzi mogą być swobodnie rozmieszczane w obrębie okna aplikacji. Aktualna wersja programu HTMLed nie zawiera pomocy dostępnej podczas pracy, ale w przyszłych wersjach pomoc taka ma zostać wprowadzona.

HTMLed dość sprytnie wstawia znaczniki do dokumentu, zapobiegając umieszczaniu wielu znaczników w jednym wierszu tam, gdzie nie jest to dozwolone. Pozwala to unikać najczęściej występujących błędów składniowych dokumentów HTML. Podobnie jak program HTML Assistant, HTMLed udostępnia przycisk pozwalający obejrzeć efekty pracy bezpośrednio w przeglądarce kodu HTML.

Program HoTMetaL firmy Softquad pracuje w trybie zbliżonym do WYSIWYG, w związku z czym jest on prawdopodobnie najatrakcyjniejszy z punktu widzenia użytkowników nie mających doświadczenia w tworzeniu dokumentów HTML. HoTMetaL pracuje pod kontrolą systemu Windows i w niektórych systemach UNIX-owych. Wersja o nieco ograniczonej funkcjonalności (ale wciąż o całkiem sporych możliwościach) jest dostępna za darmo, natomiast pełną wersję komercyjną o nazwie HoTMetaL Pro można zakupić od firmy Softquad.

HoTMetaL to edytor zintegrowany z przeglądarką WWW. Nie działa on w pełni w trybie WYSIWYG, ale pozwala dobrze ocenić widok końcowy tworzonego dokumentu. HoTMetaL prawie że wymusza użycie prawidłowej składni języka HTML, sprawdzając czy na końcu i początku dokumentu występują odpowiednie znaczniki i pozwalając wstawiać znaczniki tylko tam, gdzie są one dozwolone (pozwala to oszczędzić sporo czasu nowym użytkownikom języka HTML).

HoTMetaL potrafi również sprawdzić składnię dokumentu i poinformować o występujących problemach ze znacznikami (ta możliwość przydaje się szczególnie przy importowaniu dokumentów stworzonych za pomocą innych edytorów, ponieważ HoTMetaL po prostu nie pozwoli na wstawienie nieprawidłowego znacznika). Niestety, sygnalizacja błędów nie działa doskonale – nie zawsze wiersz, w którym wskazywane jest wystąpienie błędu, jest faktycznie tym powodującym problemy.

HoTMetaL ma również kilka innych wad. Obrazki GIF wstawiane do dokumentu nie są widoczne w oknie tego programu (aby je obejrzeć, trzeba uruchomić przeglądarkę stron WWW). Poza tym niektóre dokumenty nie odpowiadające dokładnie składni języka HTML nie mogą zostać załadowane do edytora, co może być problemem w przypadku modyfikowania starszych dokumentów HTML.

Rozwiązaniem alternatywnym do zastosowania dedykowanego edytora HTML jest wzbogacenie edytora pracującego w trybie WYSIWYG o możliwość obsługi kodu HTML. Najczęściej tego typu rozwiązania używane są z takimi programami, jak Word for Windows, WordPerfect czy Word for DOS. Dostępnych jest kilka takich rozszerzeń, różniących się swoją złożonością. Większość z nich działa w systemie Windows, choć kilka przeniesiono również na platformy linuxowe.

Główną zaletą użycia tego typu rozwiązań jest fakt, że przy tworzeniu dokumentów HTML można posługiwać się ulubionym i dobrze znanym edytorem korzystając z oferowanego przez niego trybu WYSIWYG. Choć programy te nie są w stanie przedstawić dokumentu dokładnie tak, jak pojawi się on w przeglądarce WWW, mogą zrobić to na tyle precyzyjnie, by umożliwić uniknięcie większości poważniejszych problemów.

Dla programu Microsoft Word for Windows dostępny jest szablon o nazwie CU_HTML, który umożliwia tworzenie stron WWW niemalże w trybie WYSIWYG. Pod względem wyglądu CU_HTML nie różni się zasadniczo od programu Word w zwykłej postaci, dodając tylko nowy pasek narzędzi i pozycję rozwijanego menu. CU_HTML udostępnia zestaw predefiniowanych stylów i pasek narzędzi umożliwiający łatwy dostęp do najczęściej wykorzystywanych funkcji. Upraszcza również wstawianie odnośników hipertekstowych i inne zadania spędzające sen z powiek nowym użytkownikom języka HTML. W wielu przypadkach wykorzystywane są odpowiednie okna dialogowe, znacznie ułatwiające obsługę programu.

Najważniejszą wadą szablonu CU_HTML jest fakt, że nie umożliwia on edycji istniejących dokumentów HTML nie zapisanych w formacie programu Word. Przy tworzeniu dokumentu HTML za pomocą szablonu CU_HTML zapisywane są dwie wersje dokumentu, jedna w formacie HTML, a druga w formacie .DOC. Dokument nie może być edytowany, jeśli nie są dostępne obie wersje pliku. Istniejący dokument można zaimportować, ale niestety powoduje to utratę wszystkich znaczników.

ANT_HTML to podobny do CU_HTML szablon rozszerzający funkcjonalność programu Word for Windows. Pod niektórymi względami szablon ten jest lepszy od CU_HTML, pod innymi zaś nieco mu ustępuje. Zawiera lepszy system pomocy i wygodniejszy pasek narzędzi, potrafi również automatycznie otwierać i zamykać znaczniki w zależności od potrzeb.

Tworzenie dokumentów HTML w systemie Linux

Wśród użytkowników Linuxa popularność zdobył program narzędziowy o nazwie tkWWW, oparty na języku Tcl i jego rozszerzeniu pozwalającym na korzystanie z interfejsu X o nazwie Tk. Jest to kombinacja przeglądarki WWW i edytora HTML pracującego w trybie zbliżonym do WYSIWYG. Choć program ten pierwotnie przeznaczony był tylko dla systemów UNIX-owych, powstały jego wersje dla innych systemów operacyjnych, w tym Windows i Macintosh.

Podczas tworzenia strony WWW w trybie edycji programu tkWWW można w każdej chwili przełączyć się w tryb przeglądarki i sprawdzić, czy dokument jest sformatowany prawidłowo. Również w trybie edycji większość formatowania jest odpowiednio odwzorowywana na ekranie, ale widoczne są także znaczniki. Takie rozwiązanie umożliwia szybkie opracowywanie nowych stron WWW.

Niestety program tkWWW korzysta z interfejsu udostępnianego przez system Tk, co powoduje że na przeciętnych komputerach działa on dość wolno. Poza tym przeglądarka wbudowana w tkWWW również nie jest najwyższych lotów, opiera się na standardowych ramkach oferowanych przez Tk. Mimo tego tkWWW jest bardzo atrakcyjnym narzędziem do tworzenia stron WWW – jeśli nie w całości, to przynajmniej w ogólnym zarysie, szczególnie wtedy, gdy znasz język Tcl.

Innym rozwiązaniem jest użycie filtra HTML. Program tego typu pozwala utworzyć dokument HTML w oparciu o dokument pochodzący z jakiegoś edytora tekstów (nie wyłączając oczywiście zwykłych plików ASCII). Filtry są przydatne w przypadku, gdy używasz edytora potrafiącego formatować tekst w odpowiedni sposób, jak na przykład Microsoft Word.

Filtry HTML są szczególnie użyteczne, jeśli zamierzasz nadal pracować w swoim edytorze tekstów, a potrzebujesz tylko narzędzia umożliwiającego konwertowanie dokumentów do formatu HTML. Są one dość szybkie i łatwe w obsłudze – zwykle wymagają tylko podania nazwy dokumentu, na podstawie którego ma być wygenerowany plik w formacie HTML. Poziom sprawdzania poprawności składniowej i raportowania zależy od konkretnej implementacji filtra.

Filtry HTML są dostępne dla większości typów dokumentów, a wiele z nich działa bezpośrednio pod kontrolą Linuxa; czasem są one również rozprowadzane w postaci kodu źródłowego, dającego się bez żadnych modyfikacji skompilować w systemie Linux. Dokumenty programu Word w wersji dla Windows i DOS można przełożyć na język HTML za pomocą omówionych wcześniej szablonów CU_HTML i ANT_HTML. Pojawiają się również samodzielne programy do konwersji dokumentów .DOC. Program o nazwie WPTOHTML pozwala utworzyć dokument HTML na podstawie dokumentu w formacie programu Word Perfect. Jest on w zasadzie zestawem makropoleceń programu Word Perfect w wersji 5.1 i 6.0. Filtra tego można również używać z innymi formatami plików, które mogą być za...