Scenariusz zajęć z metod psychosocjoterapii
Temat: Przebieg drugiej fazy relacji pomagania – fazy zastosowania strategii (obopólna akceptacja zdefiniowanych celów, planowanie, zastosowanie i ewaluacja strategii)
Prowadzące: Magdalena Janusz, Patrycja Podstawska, Anna Lewan
CZĘŚĆ WSTĘPNA
A. Charakterystyka adresata
Zajęcia przeznaczone są dla studentów IV roku pedagogiki. Przewidziana liczba uczestników - około 14 osób.
Są to osoby w wieku przeważnie 23 lat (kilka jest starszych). Grupa o znacznej przewadze płci żeńskiej (1 mężczyzna).
Osoby uczestniczące w zajęciach wkrótce staną przed wyborem swojej drogi życiowej. W najbliższym czasie będą musiały zdecydować o wyborze konkretnej pracy. Wybór ten przesądzi o ich przyszłej karierze zawodowej. Na wcześniejszych zajęciach z tej tematyki, studenci otrzymali konkretne informacje z zakresu metod psycho - i socjoterapii, weryfikowali plotki i sądy oraz mogli przekonać się o swoich predyspozycjach z zakresu udzielania pomocy podczas wykonywania konkretnych ćwiczeń.
W kręgu zainteresowań osób wybierających swoje „powołanie”, ze względu na współczesne czasy, oprócz zainteresowań, stoją także kwestie przyszłych dróg kariery, finansów, możliwości samorealizacji, awansu zawodowego, które otwiera ukończenie naszej specjalności. Wiedza na te tematy jest niestety trudno dostępna, a niektórym wręcz niezbędna.
B. Czas i miejsce
Zajęcia odbędą się we wtorek 4 maja 2010 roku o godzinie 08:15 w sali nr 205, na wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego. Czas trwania przewidziany jest na około 60 minut. W klasie znajduje się odpowiednia ilość sprzętów potrzebnych do przeprowadzenia zajęć. Jest tam właściwa ilość krzeseł i stolików, umożliwiająca pogrupowanie uczestników. Z przodu umieszczona jest tablica, która może w razie potrzeby służyć zapisaniu potrzebnych informacji lub ich przywieszeniu.
Cele ogólne i operacyjne zajęć
Cele ogólne:
· Zapoznanie uczestników zajęć z tematyką dotyczącą drugiej fazy relacji pomagania – faz zastosowania strategii - obopólna akceptacja zdefiniowanych celów, planowanie, zastosowanie i ewaluacja strategii
Cele operacyjne:
v Na poziomie wiadomości
· Słuchacz zna fazy zastosowania strategii - obopólna akceptacja zdefiniowanych celów, planowanie, zastosowanie i ewaluacja strategii
· Słuchacz zna rodzaje
v Na poziomie umiejętności
· Słuchacz potrafi zastosować wiedzę w praktyce
· Słuchacz potrafi właściwie korzystać z przedstawionych strategii
v Na poziomie kształtowania postaw
· Słuchacz będzie starał się przeznaczać odpowiednią ilość czasu i uwagi klientowi w relacji pomagania
· Słuchacz będzie starał się wykorzystywać swoje zalety osobiste ( umiejętność słuchania, współczucia, zalet duchowych i religijnych oraz umiejętności kierowania do właściwych źródeł wsparcia) podczas prowadzenia relacji pomagania
D. Metody prowadzenia zajęć: problemowa, podająca
CZĘŚĆ WŁAŚCIWA
A. Przygotowania
B. Wstęp
Naczelną wartością dla psychologa jest dobro drugiego człowieka. Celem jego działalności profesjonalnej jest niesienie pomocy innej osobie w rozwiązywaniu trudności życiowych i osiąganiu lepszej jakości życia na drodze rozwoju indywidualnych możliwości oraz ulepszaniu kontaktów międzyludzkich.
Kodeks Etyczno – Zawodowy Psychologa PTP (2007)
W codziennej pracy psychologa, terapeuty osoba pomagająca styka się z wieloma problemami natury etycznej. Ramy moralności, w jakich musimy się poruszać, są nie tylko wyznaczone przez Kodeks Etyczno – Zawodowy Psychologa, ale również przez zwykłą ludzką empatię i wrażliwość.
Na dzisiejszych zajęciach zajmiemy się drugą fazą relacji pomagania czyli następującymi fazami: obopólną akceptacją zdefiniowanych celów, planowaniem, zastosowaniem i ewaluacją strategii. Warto jednak przypomnieć jak wygląda proces udzielania pomocy.
Ćwiczenie nr 1Studenci w grupach mają za zadanie ułożyć i dopasować fazy i etapy procesu udzielania pomocy ( czas - około 5 minut )
Proces udzielania pomocy obejmuje fazy i etapy:
1. Budowanie relacji (rozwój więzi):
Inicjacja / otwarcie – ciepłe powitanie jest najlepszym sposobem rozpoczęcia wywiadu lub sesji. Aby klient mógł się zrelaksować często niezbędna jest aktywne słuchanie. Należy zapewnić klientowi wsparcie i zachęcić do działania. Nasza komunikacja niewerbalna nie może dać klientowi do zrozumienia braku akceptacji z naszej strony.
Rozpoznanie i klaryfikacja zgłoszonego problemu – odsłonięcie prawdziwego problemu klienta może wymagać czasu i cierpliwości. Większość ludzi sprawdza pomagającego mówiąc mu o powierzchownych trudnościach zanim zaufa mu na tyle, żeby ujawnić trudności bardziej podstawowe. Klient może nie być świadomy swojego prawdziwego problemu lub może się bać o nim mówić.
Uzgadnianie struktury relacji – po sklaryfikowaniu problemu musimy podjąć decyzję czy potrafimy pomóc w tego rodzaju problemie. Musimy wziąć też pod uwagę to, czy klient ma na tyle zaufania do nas by chciał z nami pracować. Ważne jest by podkreślić to, że klient sam musi dojść do rozwiązania problemu. Dobrym sposobem jest zawarcie kontraktu:
· pory sesji, miejsce, opłaty
· liczba potrzebnych sesji
· zgoda na obecność osób trzecich
· procedura zmiany któregoś z warunków
· oczekiwania pomagającego i klienta
Intensywna eksploracja problemu – pomagający zaczyna wspierać klienta w dokonywaniu wglądu w różne aspekty, wątki i implikacje jego problemów – ważne jest, by stwierdzić, na czym polega problem, kto jest za niego odpowiedzialny i w jaki sposób / w jakim stopniu jest go w stanie rozwiązać. Na tym etapie również dowiadujemy się więcej o procesach myślowych, uczuciach i zachowaniach klienta, odkrywamy wyznawane przez niego wartości, przekonania i postawy, a także zachęcamy by wyraził wszystkie myśli i uczucia bez obawy, że zostanie osądzony.W istocie wiele relacji na tym etapie się kończy, ponieważ czynność wspólnej eksploracji jest sama w sobie terapeutyczna i tworzy nowe perspektywy, które pobudzają do nowych uczuć, myśli i zachowań.
Określenie możliwych celów pomagania – po wszechstronnej eksploracji problemów pomagający i klient są w stanie bardziej konkretnie sformułować cele relacji – ważne jest by był on zgodny w kwestii celów i aby cele były możliwe do zrealizowania. Jeśli pomagający i klient sformułują kilka różnych celów powinni ustalić, który z nich to priorytet. Cele powinny być konkretne i przekładalne na zachowania. Formułowane są w ciągu kilku sesji i zawsze możliwa jest ich modyfikacja. Po ich sformułowaniu należy ustalić kryteria za pomocą, których będzie oceniany stopień realizacji celów, czyli skąd będzie wiadomo, czy problem został rozwiązany.
2. Zastosowanie strategii
Obopólna akceptacja zdefiniowanych celów relacji
Planowanie strategii
Zastosowanie strategii
Ocena strategii
Zakończenie
Kontakty postterapeutyczne (follow up)Celem tego ćwiczenia było przypomnienie sobie faz i etapów procesu udzielania pomocy.Linia graniczna między pierwszą (budowanie relacji) a drugą (zastosowanie strategii) fazą relacji pomagania nie jest wyraźna. Przekroczenie tej granicy nastąpi wtedy, gdy będzie się można skupić na rozpoznawalnych problemach. Należy pamiętać, że nie powinno się spieszyć z przejściem do fazy zastosowania strategii, dopóki nie upewnimy się co, do istoty problemu, nie sklaryfikujemy go i nie uzgodnimy z klientem, czy chce coś z tym zrobić.Pierwszą fazą zastosowania strategii jest obopólna akceptacja zdefiniowanych celów. ETAP 1: obopólna akceptacja zdefiniowanych celów i zamierzeń.
Relacja pomagania musi koncentrować się na obszarach problemowych istotnych dla klienta, a nie na trudnościach, nad którymi klient powinien pracować zdaniem pomagającego. Wymaganie to bywa w niektórych sytuacjach źródłem
poważnej kontrowersji, powodując konflikt pomiędzy polityką instytucji, którą reprezentuje pomagający, a potrzebami klienta.
Ważne jest aby interpretacja problemu klienta oraz określenie celów i zamierzeń miały jakąś podstawę teoretyczną. Takie ramy teoretyczne pomogą dokonać wyboru konkretnej strategii. Powinna ona być w miarę szeroko zakrojona, to znaczy, można interpretować indywidualne problemy klienta w obrębie sfery afektywnej, poznawczej lub behawioralnej, a zarazem rozważać je w kontekście środowiskowym. Pozwala to integrować strategie indywidualne ze strategiami ekologicznymi i systemowymi. Należy także pamiętać, że działania nie będą skuteczne bez stworzenia silnej relacji pomagania i że stworzenie tej relacji wymaga ustalenia celów i zamierzeń, które zostaną zaakceptowane przez wszystkie zaangażowane strony. Najlepsza strategia nie poskutkuje, jeżeli nie istnieje silna relacja pomagania.
Ćwiczenie nr 2
Studenci na podstawie podanych przypadków mają za zadanie podać inne sposoby podejścia do problemów ( czas – około 5 minut )
Przypadek 1:
Dwudziestopięcioletnia Lisa po opuszczeniu szpitala psychiatrycznego została skierowana na trening przygotowujący do pracy zawodowej w ramach stanowego programu rehabilitacji. W jej przekonaniu program miał obejmować kurs zawodu, poradnictwo w sprawach pracy oraz pomoc w znalezieniu posady. Kiedy sześciotygodniowe szkolenie w zakresie stosunków międzyludzkich zakończyło się, Lisa oczekiwała jakiegoś podsumowania oraz porady na temat sposobów poszukiwania pracy. Doradca powiedział jej tylko, że musi codziennie czytać ogłoszenia w gazecie i że będzie do niej co tydzień dzwonił do kontroli. Gdy przez kilka tygodni doradca nie odzywał się, a Lisa nie znalazła pracy, ponownie wystąpiły u niej objawy depresji i skłonności samobójcze. Bliższe zbadanie sprawy przez pracownika opieki społecznej wykazało, że drukowane informacje o programie pomocy, werbalne obietnice doradcy i rzeczywisty przebieg oddziaływań były wzajemnie niespójne.
Widać tutaj, że brak jasno sprecyzowanych celów przyczynił się do cierpienia i choroby zamiast do rozwoju i poprawy stanu zdrowia.
Przypadek 2:
John zgłosił się do specjalisty w poradnictwie zawodowym, aby odbyć testy, które miały mu pomóc w wyborze kariery. Był bardzo skrępowany, kiedy doradca próbował wciągnąć go w rozmowę o osobistych uczuciach i stylu życia, zamiast przedstawić mu rzeczowo rezultaty testów zainteresowań i zdolności. Po trzeciej sesji zrezygnował i przeniósł się do innej placówki. Jest to następny przykład braku pełnej klaryfikacji natury problemu i zastosowanego podejścia.
Przypadek 3:
Pani Escardo zgodziła się, by jej 8-letnią córką Christiną zajęła się indywidualnie asystentka- wolontariuszka. Sądziła, że będzie to pomoc w nauce w zakresie czytania i arytmetyki. Asystentka zaś dowiedziała się od wychowawczyni klasy, że jej celem ma być „nawiązanie z Christiną relacji służącej poprawie jej obrazu własnej osoby. Grała więc z dziewczynką w różne gry i zabierała ją na spacery. Umiejętności społeczne Christiny poprawiły się i w szkole sprawiała wrażenie bardziej zadowolonej, lecz jej matka wpadła w gniew, kiedy dowiedziała się, że do żadnych korepetycji nie doszło, i zażądała przerwania zajęć.
Ten przypadek jest jeszcze jednym przykładem tego, co może się zdarzyć, kiedy cele relacji pomagania nie zostaną jasno określone.Podsumowanie ćwiczenia:To ćwiczenie miało na celu ukazanie jak ważny jest pierwszy etap w drugiej fazie relacji pomagania. Bez jasno określonych celów relacja pomagania nie może zaistnieć. Nie sklaryfikowane problemy doprowadzają do zerwania relacji pomagania.
ETAP 2: planowanie strategii
Drugi etap fazy zastosowania strategii jest podobny do procesu podejmowania decyzji, ponieważ w obu przypadkach rozważamy wszystkie możliwe opcje, a następnie wybieramy najbardziej efektywną strategię lub kombinację strategii. Staramy się określić, która strategia będzie najlepsza dla tej, a nie innej jednostki w tym, a nie innym czasie, wychodząc z naszego punktu widzenia klienta i jego problemu, naszej orientacji teoretycznej i kontekstu terapii. Udział klienta w podejmowaniu decyzji zwiększa prawdopodobieństwo pomyślnego rezultatu. Wyjaśniamy mu dokładnie, na czym polegają podejścia, które bierzemy pod uwagę, jakie są ich założenia i możliwe konsekwencje, ile potrzeba czasu , jakiej aktywności od niego oczekujemy. Udzielamy też wszystkich innych istotnych informacji. Jeśli klient niechętnie odnosi się do którejś strategii, omawiamy jego opór, po czym wspólnie z nim z nim decydujemy, czy odrzucić tę strategię, czy też zastosować ja na próbę. Niektóre strategie mogą na pierwszy rzut oka przerażać klienta, ale w miarę rozwoju relacji pomagania jego lęk mija.
Ćwiczenie nr 3:
Studenci mają za zadanie podać przykłady strategii pomocy dla klientek z dwóch przykładów oraz odegrać krótkie scenki prezentujące ich pomysły (głównie powinni się skupić na przełamaniu oporu klienta i nakłonieniu go do podjęcia działania, które poprawi jego sytuację).
(Czas około 8 min)
Przypadek nr 1:
Klientką jest 28 - letnia Zuzanna. Kobieta ma problemy z mówieniem „nie” ludziom. Nie czuje się dobrze ze sobą, wydaje jej się, że za wszelka cenę musi być miła i uczynna dla wszystkich, tak aby nie dopuścić do ewentualnego odtrącenia. Stosuje strategię „kupowania” przyjaźni, przez co wielokrotnie pada ofiarą wykorzystywania.
Przypadek nr 2:
Klientem jest 45 – letni Tomasz. Od dłuższego czasu stracił energię i chęć do życia. Stał się przygnębiony i osowiały. Twierdzi, że nie ma żadnych mocnych stron, jedynie wady. Jest negatywnie nastawiony do pomysłu terapii.
Podsumowanie ćwiczenia:Wybór chwili i sposób prezentacji alternatywnych podejść to istotne czynniki planowania strategii. Należy pamiętać, że nie ma jedynej odpowiedniej techniki dla każdego problemu. Zdarza się, że pomag...
nucjolus