DYDAKTYKA OGÓLNA
1) Rozwój systemów dydaktycznych
a) nazwa – gr. ‘didaktikos’ – „pouczający”
‘ didasko’ – „uczę”
b) 1613r (Niemcy) – K. Helwig i J. Jung – „Krótkie sprawozdanie z dydaktyki, czyli sztuki nauczania Ratychiusza” ( od nazwiska Wolfganga Ratkego ( z niem. Ratichii)
- dydaktyka = sztuka NAUCZANIA
c) J.A. Komeński – „Wielka dydaktyka przedstawiająca uniwersalną sztukę nauczania wszystkich wszystkiego”
- dydaktyka = nauczanie + wychowanie
= wszechstronna moralność
d) J.F. Herbart – opracował teoretyczne podstawy dydaktyki = teoria nauczania wychowującego
- dydaktyka = analiza czynności wykonywanych przez nauczyciela prowadzących do przedstawienia uczniowi materiału nauczania
e) nowe wychowanie - Dewey
· aktywna rola ucznia
· rozwijanie różnych inteligencji, nauka praktycznego działania
· dydaktyka = teoria UCZENIA SIĘ
· uczniowie kierują czynnościami nauczania nauczyciela
e) proces nauczania - uczenia się:
· cel
· metody
· formy organizacji
· środki
obecnie : DYDAKTYKA = nauka o nauczaniu i uczeniu się
Dydaktyka jako nauka:
a) wiedza o przedmiocie – funkcja diagnostyczna
b) analiza toku procesu nauczania – uczenia się – funkcja prognostyczna
c) metody, środki, warunki realizacji celów – funkcja instrumentalno-techniczna
a + b + c = DYDAKTYKA - nauka pedagogiczna, która zajmuje się wychowaniem
„ Wychowanie - zamierzone i świadome czynności mające na celu ukształtowanie osobowości wychowanka wg społecznie zaakceptowanego wzoru, czyli ideału wychowawczego.”
Każda nauka zmierza do własnego systemu twierdzeń, do formułowania zasad i reguł nią rządzących, do przystosowania do potrzeb związanych z uczeniem się i nauczaniem.
Elementami systemu dydaktycznego są:
· systemy
· cele
· treści
· procesy
· zasady
· formy organizacyjne
· środki nauczania-uczenia się
System dydaktyczny – całokształt zasad organizacyjnych oraz treści, metody i środki nauczania – uczenia się, tworzące wspólną wewnętrzną strukturę i podporządkowane idealizacji społecznie akceptowanych celów kształcenia.
Dydaktyka ma badać proces nauczania – Herbart lub uczenia się (Dewey)
Nowożytne systemy uczenia się mają klasyfikację 3-stopniową:
1. System tradycyjny(Herbart): proces nauczania > proces uczenia się
2. tzw. Nowe wychowanie(Dewey) :
proces nauczania < proces uczenia się
3. system współczesny: proces nauczania - proces uczenia się
Główne zadania dydaktyki:
1.analiza i opis czynników dydaktycznych
2.wykrywanie prawidłowości, ustalanie norm postępowania
Niektóre zadania nauka ta rozwiązuje sama – często korzysta z pomocy: psychologii, socjologii, logiki, filozofii.
Wiele zadań dotyczy celów, treści, zasad, form, środków- rozwiązują je dydaktyki szczegółowe – wyłącznie w odniesieniu do poszczególnych przedmiotów.
Rozwój systemów dydaktycznych
1. Proces kształcenia-całokształt zasad organizacyjnych oraz treść, metody i środki nauczania – uczenia się, tworzące spójną wewnętrznie strukturę i podporządkowanie realizacji społecznie akceptowanych celów kształcenia.
Do systemów dydaktycznych opartych na nauczaniu klasowo-lekcyjnym zalicza się: - system tradycyjny
- system nowego wychowania
- system współczesny
2. Uczenie się-proces zdobywania wiadomości, umiejętności i nawyków (sprawności), prowadzący do stałych zmian w zachowaniu uczącego się - ucznia.
3. Nauczanie-działalność nauczyciela o charakterze planowej, celowej pracy, ukierunkowanej na wyposażenie uczniów w wiadomości, umiejętności i nawyki oraz rozwijanie ich uzdolnień. Nauczanie związane jest z uczeniem się, obydwa pojęcia tworzą wspólnie pojęcie kształcenia.
Czynnikami determinującymi proces kształcenia są:
- cele
- treści
- zadania dydaktyczne
- wiek uczniów
- kwalifikacje nauczyciela
Systemy dydaktyczne mają swój początek w starożytności kiedy to w V w. p.n.e. w Atenach na arenie edukacyjnej pojawili się sofiści- grupa wędrownych mędrców- nauczycieli. Za wysoką opłatą- w trybie indywidualnym- nauczali zdolną, ambitną, a przede wszystkim zamożną młodzież, potrzebnej w życiu politycznym wiedzy pięknego i przekonywującego wypowiadania się.
Myśli o znaczeniu edukacji oraz roli wychowawcy szerzej i głębiej niż sofiści rozwijał Sokrates. Był on przekonany o potrzebie kształcenia obywateli dla ich osobistego szczęścia i dla dobra państwa, którym powinna rządzić elita intelektualna. Nauczyciel powinien być wzorem mądrości, szlachetności i bezinteresowności.
W średniowieczu dla edukacji szczególnie zasłużył się św. Tomasz z Akwinu. Korzystał on z inspiracji Arystotelesa. W jednym i w drugim przypadku celem ludzkiego życia pozostawał Bóg, wiedza zaś i mądrość miały jedynie do Niego zbliżać.
Najważniejsi myśliciele czasów nowożytnych:
4. Jan Amos Komeński
5. Jan Jakub Rousseau
Od XVIII w. w dydaktyce wykształciły się natomiast 2 systemy kształcenia
· Dydaktyka tradycyjna – Jan Fryderyk Herbart- przywiązywał dużą wagę do osoby nauczyciela
· Dydaktyka progresywna J. Dewey- proces kształcenia skupił się na osobie ucznia.
Tradycyjny (Herbartowski) system kształcenia- Główne założenia:
• próbował skonstruować „naukowy system pedagogiki” oparty na etyce
i psychologii.
• nauczanie musi mieć charakter wychowujący
• ukształtowanie charakterów silnych pod względem moralnym
• nie należy oddzielać wychowania od nauczania
• wola i charakter rozwijają się równocześnie z rozumem, myśleniem, poznawaniem
• wartością nauczania wychowującego jest nie tyle przekazywanie uczniom wiedzy co łączenie jej z rozwojem uczuć i woli ucznia
• rozwijanie u uczniów wszechstronnych zainteresowań
• efektywność nauczania zależy od 4 stopni formalnych (jasność, kojarzenie, system, metoda).
System progresywistyczny (Deweyowski) Główne założenia:
• szkoła uwzględniająca zainteresowania i potrzeby poznawcze uczniów
• wymóg aktywności i samodzielności (uczniów) w myśleniu i działaniu
• duży nacisk na różnego rodzaju zajęcia praktyczne
• wykształcenie form pracy: indywidualnej i zespołowej
• system ukierunkowany na uzyskanie różnorodnego i bogatego doświadczenia, a nie określonego zawodu
• łączenie teorii z praktyką
• tematy lekcji miały charakter problemowy- poprzez kolejne etapy lekcji uczniowie dążyli od omówienia do rozwiązania danego problemu,
Współczesny system kształcenia, (który zaczęto budować po II wojnie światowej, a podlega modyfikacją do dziś) jest złotym środkiem, który łączy ze sobą przydatne i pożyteczne założenia systemu tradycyjnego i progresywistycznego. Twórcy współczesnego systemu kształcenia nie chcieli kłaść jednostronnego nacisku na proces uczenia się czy nauczania, na teorię czy praktykę, ale w odpowiedni sposób je wyważyć- zrównoważyć.
Główne założenia współczesnego systemu kształcenia:
• już od pierwszych dni pobytu dziecka w szkole należy rozwijać jego myślenie abstrakcyjne
• łączenie w spójną całość poznania zmysłowego, umysłowego i działalności praktycznej stosownie do poszczególnych szczebli nauczania
• nacisk na praktykę: dzięki czemu człowiek zmienia otaczającą go rzeczywistość, a jednocześnie sam jest przez nią zmieniany. Działalność praktyczna to: praca, zabawa i uczenie się.
• uczniowie powinni przyswajać wiedzę i umiejętności zarówno poprzez samodzielne poczynania poznawcze, inspirowane jednak i kierowane przez nauczyciela, jak i poprzez działalność o charakterze recepcyjnym.
• stopnie formalne są tu całkowicie odrzucone, w ich miejsce wysunięta jest koncepcja ogniw lub momentów nauczania i uczenia się
Przykłady prób modyfikacji systemu kształcenia:
• Raport Komisji Europejskiej (zw. raportem Cresson i Flynna)
• Blooma koncepcja kształcenia sprawczego (mastery teaching)
• Okonia koncepcja wielostronnego kształcenia
2) Rozwój systemów dydaktycznych
f) nazwa – gr. ‘didaktikos’ – „pouczający”
g) 1613r (Niemcy) – K. Helwig i J. Jung – „Krótkie sprawozdanie z dydaktyki, czyli sztuki nauczania Ratychiusza” ( od nazwiska Wolfganga Ratkego ( z niem. Ratichii)
h) J.A. Komeński – „Wielka dydaktyka przedstawiająca uniwersalną sztukę nauczania wszystkich wszystkiego”
i) J.F. Herbart – opracował teoretyczne podstawy dydaktyki = teoria nauczania wychowującego
j) proces nauczania - uczenia się:
d) wiedza o przedmiocie – funkcja diagnostyczna
e) analiza toku procesu nauczania – uczenia się – funkcja prognostyczna
f) metody, środki, warunki realizacji celów – funkcja instrumentalno-techniczna
...
Kaaroollcia