I Metodologiczne założenia badań społecznych.
AD. 1 Cele nauk społecznych
Eksploracja -> pojawia się wtedy, gdy badacz podejmuje nową dla siebie dziedzinę zainteresowań albo, gdy przedmiot badań jest stosunkowo nowym zdarzeniem, o którym jest mało informacji. Badanie ma zaspokoić ciekawość badacza i jego pragnienie, co do lepszego zrozumienia przedmiotu; zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań; wypracowanie metod, które zostaną użyte w dalszych badaniach. Głównym mankamentem tego typu badań jest to, że nie dają reprezentatywnych wyników oraz to, że nie w pełni odpowiadają zamierzeniom badacza.
Opis-> jest celem wielu badań społecznych, ponieważ badacz wpierw obserwuje dane zjawisko, a później je opisuje. Opis naukowy jest dokładniejszy niż zwykły opis. W głównej mierze stosowany jest on do badań jakościowych.
Wyjaśnianie-> mają odpowiadać na pytanie, dlaczego dany proces zachodzi.
Funkcja naukowa: wyniki badań pełnią tę funkcję wówczas, gdy przyczyniają się do rozwoju socjologii jako dyscypliny naukowej; gdy wnoszą wkład w rozwój dyscypliny; dostarczają uzasadnionych twierdzeń. Badanie może zwracać uwagę na nowe zagadnienia, dotąd niedostrzegane; wnoszą wkład w aparaturę pojęciową, a także w rozwój metod i technik. Wkład badań w dziedzinę socjologii oceniany jest przez grono naukowe, realizowany w układzie nauki.
Funkcja praktyczno – użytkowa: Funkcjonuje w układzie badacz « praktyk życia społecznego. Wyniki badań pełnią tę funkcję, jeżeli są one wykorzystywane jako przesłanki, które prowadzą praktyka życia społecznego do podejmowania praktycznych decyzji. Funkcjonuje także w układzie ekspert « praktyk życia społecznego. Ekspert potrafi podjąć decyzję bez odwoływania się do badań.
Funkcja humanistyczno-obywatelska: wpływ wyników badań na tzw. „czytającą publiczność”; uświadamiają nam one nasze miejsce w życiu społecznym w stosunku do innych; dzięki wynikom badań możemy poznać obszary życia społecznego, których jeszcze nie znamy; mogą one ułatwić nam ocenę tego, co dzieje się w świecie i zająć określone stanowisko.; są impulsem do dyskusji społecznych.
Teoria-> wyjaśnia obserwacje za pomocą pojęć. Pojęcia są abstrakcyjnymi elementami reprezentującymi klasy zjawisk z danej dziedziny badań. Zmienna jest to szczególny typ pojęć, który zawiera zestaw wartości tworzących dane zjawisko. Aksjomaty (Założenia) to podstawowe twierdzenia uznawane za prawdziwe, na których opiera się teoria. Teza to szczegółowe wnioski wynikające z relacji między pojęciami, które wyciąga się z podstawowych założeń. Hipoteza to szczegółowe, sprawdzalne oczekiwania względem rzeczywistości, które wynikają z ogólniejszych tez. Badanie jest tak zaplanowane b y potwierdzić teorię.
Metodologie
Szczegółowa-> zajmuje się konkretnymi metodami badawczymi specjalistycznymi dla danej nauki.
Ogólna -> formułuje ogólne nauki, które powinna spełniać każda działalność badacza.
Metoda badawcza -> konsekwentnie stosowany sposób dochodzenia do prawdziwych twierdzeń.
Metody empiryczne ->
Obserwacje -> planowe postrzeganie; może być swobodna, niekontrolowana, naturalna, przypadkowa lub planowa
Porównanie ->
Pomiar -> przyporządkowywanie symboli określonym obiektom w taki sposób, aby relacje między symbolami odpowiadały relacjom pod względem określonej właściwości;
Eksperyment -> pozwala na: pełne kontrolowanie i kształtowanie warunków sytuacyjnych danego zjawiska; sprawdzenie hipotez w sytuacjach ekstremalnych.
Metody teoretyczne ->
Konkretyzacja ->
Idealizacja ->
Formalizacja ->
Aksjomatyka -> układ aksjomatów (zdania uznawane za prawdziwe), z którego można wyprowadzić twierdzenie uogólnione na dany system.
Metody mieszane ->
Abstrahowanie -> jest to myślowe pomijanie nieistotnych związków, relacji danych przedmiotów przy równoczesnym ustaleniu jednego aspektu, który interesuje badacza. Można je stosować w stosunków do przedmiotów realnych i nierealnych.
Analiza i synteza -> Analiza jest to rozłożenie badanego przedmiotu na elementy składowe, co pozwala na wnikliwsze poznanie całości. Synteza polega na tym, by z jednostkowych, określonych i poznanych części składowych i cech przedmiotu, odtworzyć na nowo jego całość lub uzyskać wiedzę o całości badanego przedmiotu. Badania te zaczynają się od analizy, a kończą na syntezie.
Indukcja i dedukcja -> opiera się na obiektywnych związkach i zależnościach, jakie istnieją między tym, co jednostkowe, szczegółowe i ogólne. Wnioskowanie: dedukcyjne -> z przyjętego twierdzenia wychodzi następne twierdzenie; Redukcyjne -> z konsekwencji dochodzi się do przyczyny ( od następstw racji do samej racji); Indukcja -> wnioskowanie o grupie na podstawie elementów grupy.
Modelowanie -> Jest to odtworzenie określonych cech i związków badanego przedmiotu w innym, specjalnie wytworzonym przedmiocie stanowiącym model. Ułatwia badanie, gdy utrudnione jest zbadanie oryginalnego przedmiotu badań.
Historycznego i logicznego poznania naukowego ->
Metody jakościowe -> jest to próba kwantyfikacji opisania faktów, niewykluczająca korzystania z analiz statystycznych. Skoncentrowanie są na poznaniu, opisie, wyjaśnianiu różnorodności zjawisk, a nie na diagnozie częstości ich występowania;
Metody ilościowe -> to sondaże kwestionariuszowe przeprowadzane na stosunkowo dużych próbach respondentów, najczęściej reprezentatywnych dla populacji celowej, z wykorzystaniem metod statystyczno - matematycznych przy doborze próby i obliczeniach wyników. Polegają na gromadzeniu danych, zbieranych od respondentów za pomocą formularzy - kwestionariuszy ankiet i wywiadów.
Techniki badawcze -> uszczegółowienie procedury postępowania.
Ankieta ->
Wywiad ->
Obserwacja ->
Sondaż ->
Zmierza do uzyskania wiedzy pewnej, ścisłej, wolnej od założeń metafizycznych; w tym ujęciu socjologia powinna być uprawiana podobnie jak nauki przyrodnicze i zmierzać do wykrywania ogólnych praw. Charakteryzuje się ujęciem szczegółowym (atomistycznym). W tym przypadku eksperyment badawczy jest uznawany za najdoskonalszą metodę badawczą.
Uważa się, że z racji przedmiotu zainteresowań nauk społecznych powinno się stosować metody odmienne od metod używanych w naukach o naturze (antynaturalizm). W wyjaśnianiu zjawisk społecznych należy uwzględniać cele, motywy, dążenia i wartości działających podmiotów. Zmierza się tu, zatem nie tyle do „wyjaśnienia”, ile do „rozumienia” zachowań społecznych - jest to podstawą tzw. socjologii rozumiejącej. Z uwagi na jednostkowy i niepowtarzalny charakter zjawisk społecznych nie zawsze możliwe jest dotarcie do ogólnych praw (idiografizm). Charakteryzuje się ujęcie całościowym (holistycznym).
Sprawdzenie prawdziwości istniejących już teorii lub wniosków
Uściślenie zakresu stosowalności poszczególnych teorii do potrzeb praktyk
Wzbogacenie dotychczasowej wiedzy o poszczególnych przejawach życia społecznego
Uzyskanie wiadomości dotąd nieznanych
Określenie możliwych tendencji rozwojowych badanych struktur, instytucji i zjawisk społecznych
II Procedury badawcze i zasady postępowania badawczego
AD 6. Główne metody i techniki badań.
METODY:
Metoda badań terenowych- nazwa pochodzi stąd, ze badacz przez dłuższy czas przebywa w określonym terenie. Metoda ta polega na traktowaniu układu społecznego jako pewnej całości i dąży do zrealizowania układu relacji miedzy częściami tej całości, zasad jej funkcjonowania i dynamiki. Zbieranie danych odbywa się w jednym środowisku(Np. zakład pracy) a ich rezultaty można odnieść do wszystkich innych zbiorowości danego typu.
Metoda reprezentacyjna- charakteryzuje się tym ze pozwala na zdobycie wiedzy o dużej zbiorowości poprzez zbadanie jednej jej reprezentacji, a ściśle mówiąc – próby reprezentacyjnej. Badanie metodą reprezentacyjną, nazywane też badaniami surveyowym, bądź sondażowymi, należą do najpowszechniej stosowanych we współczesnej socjologii. Pozwalają w stosunkowo krótkim czasie poznać dużą zbiorowość, zazwyczaj przestrzennie rozproszoną. Charakteryzuje się ona:
-kontakt miedzy badaczem a badanym dochodzi za pośrednictwem ankietera.
-kontakt jest krótkotrwały
-polega tylko na wypowiedziach badanego, przyjmowanych za wskaźniki jego rzeczywistych zachowań, przekonań,
-stosuje się wysoce standaryzowane narzędzia badawcze
Niezależnie od stopnia trafności metody jej elementami są: dobór próby reprezentacyjnej, prawidłowa konstrukcja kwestionariusza, kompetencje i uczciwość ankieterów. Znajomość reguł statystyki.
Metoda eksperymentalna- polega na podjęciu takiego zabiegu, który pozwoli badaczowi wykryć zależność przyczynową między dwoma zjawiskami. Należy zaznaczyć, iż chodzi o takie działanie, które dostarczy podstawy do stwierdzenia, że jedno zjawisko jest przyczyną drugiego, że wywołało je bądź, że dane zjawisko jest skutkiem, rezultatem określonego zjawiska. Kluczowe terminy w tej metodzie to:
Stymulator- bodziec, czynnik, którym świadomie manipulujemy, oddziałujemy na jedną z grup(np. wyświetlenie jakiegoś filmu)
Grupa eksperymentalna- taka, na którą bodźcem oddziałujemy
Grupa kontrolna- taka, która nie jest poddawana stymulatorowi
Rezultaty badań uzyskane ta metoda mogą stanowić podstawę do sprecyzowania wniosków pojedynczego przypadku i twierdzeń ogólnych.
Metoda badań na materiałach historycznych- stosuje się do poznawania zjawisk społecznych, które miały miejsce w przeszłości. Niekiedy traktuje się ją jako sposób pomocniczy w nazywaniu aktualnie istniejącej rzeczywistości. Materiały historyczne mogą się dzielić na pierwotne, ( czyli rejestr faktów i wydarzeń dokonanych przez bezpośrednich świadków) i wtórne( opracowania przygotowane na podstawie dokumentów pierwotnych)
Metoda socjometryczna- polega na mierzeniu ‘odległości’ dystansu między jednostkami tworzącymi małą grupę( do 30 os). Metoda ta pozwala:
- ustalić nastawienie wobec siebie członków zbiorowości społecznej,
- wskazać jak dalece poszczególne osoby są popularne w grupie
- określić, kto nie jest wybierany, bądź odrzucany, czyli kto się znajduje na peryferiach grupy.
Najczęściej stosowanymi sposobami zbierania danych są:rozprowadzane wśród badanych kwestionariusza socjometrycznego, w formie ankiety, przeprowadzanie wywiadu, poczynanie obserwacji kontrolowanej. Ankietą lub wywiadem posługujemy się wówczas, gdy chcemy analizować zmienne( cech) psychologiczne, natomiast obserwację stosujemy w przypadku ustalania zmiennych behawioralnych.
Metoda panelowa(panel, badania panelowe)- nazwa pochodzi od słowa ’panel’ grupa kilkakrotnie wypowiadająca się na ten sam temat, w tej samej sprawie. Cechą odróżniająca tą metodę od innych jest to, że pewna liczba tych samych osób badawczych jest poddawana pomiarowi w pewnych odstępach czasu.(Podobne do badań panelowych są badania trackingowe)
Metoda analizy treści- Stanowi ona sposób dokonywania systematycznego, zobiektywizowanego i ilościowego opisu treści przekazów informacyjnych w celu wnioskowania o nie- językowych właściwościach autorów tychże przekazów. Inaczej rzecz ujmując polega na badaniu zapisanych w książkach, dokumentach, wspomnieniach, utworach muzycznych itp. przekazów.
Dobór próby, czyli fragmentów analizowanych przekazów uzależniony jest tego, co jest jednostką analizy. Mogą być to np. postacie literackie, poszczególne słowa, wyrażenia czy tematy. Początkowym etapem analizy treści jest kodowanie materiału, zarówno treści jawnych, jak i ukrytych. W kolejnym etapie następuje zliczanie zakodowanych według kategorii treści, a następnie analiza porównawcza zebranego materiału empirycznego.
Metody projekcyjne- jest wiele metod projekcyjnych różniących się miedzy sobą w takim stopniu ze nie sposób wszystkich wypisać.Jest to pojęcie upowszechnione przez psychologię, oznaczające badanie osobowości i wykrywanie cech psychicznych człowieka poprzez poznawanie jego motywacji i zaburzeń w życiu emocjonalnym, stawianie go w sytuacji wymagającej wyboru jednej z wielu możliwych form reagowania i, co za tym idzie, "rzutowanie" fantazji badanego na zewnątrz.
Większość metod projekcyjnych ma charakter testów, zwanych testami projekcyjnymi. Do najbardziej znanych należą: test Rorschacha, test Murraya i tzw. test niedokończonych zdań.
TECHNIKI:
Techniką w odróżnieniu od metody badań nazywamy sposób uzyskiwania danych.
Techniki zabawowe są stosowane w poznaniu postawy dzieci w wieku przedszkolnym bądź wczesnoszkolnym.
Techniki obrazkowe- są pewnego rodzaju testem złożonym z serii obrazków, których treść można różnie interpretować
Techniki psychodramatyczne- polegają na nakłanianiu badanego do odegrania roli siebie bądź kogoś innego w taki sposób, w jaki zdaniem badanego faktycznie to ma miejsce w życiu
Techniki obserwacyjne są to określone sposoby dokonywania obserwacji w celach badawczych. Zasadniczym krokiem przygotowawczym jest precyzyjne sformułowanie celu obserwacji. W zasadzie jest nim znalezienie danych mogących służyć do obalenia bądź potwierdzenia przyjętej hipotezy.
Rodzaje obserwacji:
Obserwacja standaryzowana charakteryzuje się tym ze obserwator dysponuje względnie szczegółowo opracowaną kartę obserwacji, wie, co konkretnie ustalić, rozstrzygnąć w toku postrzegania. Obserwator rejestruje odpowiedzi, jakie można udzielić na konkretne pytania na podstawie tego, co się jawi jego zmysłom. Niekiedy kasta ukierunkowująca informację jest podobna do karty wywiadu.
Obserwacja niestandaryzowana- odznacza się brakiem szczegółowych dyspozycji ukierunkowujących postrzeganie. Obserwator jedynie w bardzo ogólnym zarysie wie, na co ma zwrócić uwagę.
Obserwacja w warunkach naturalnych i warunkach sztucznych- podział w zależności od sytuacji badawczej. Obserwację w warunkach naturalnych nazywamy taką, w której badacz postrzega zachowanie ludzkie w ich codziennym zwykłym życiu. Obserwacja w warunkach sztucznych to postrzeganie zachowań w sytuacjach specjalnie stworzonych prze badacza, w warunkach laboratoryjnych czy zbliżonych do nich.
Obserwacja uczestnicząca i obserwacja nieuczestnicząca- w zależności od usytuowaniu obserwatora względem obserwowanego. Chodzi o to czy obserwator staje się na czas obserwacji członkiem obserwowanej zbiorowości czy te nie.
Wywiad- określamy rozmowę osoby zainteresowanej w zdobyciu informacji bądź zasięgnięciu opinii z osobą tymi danymi dysponującą.
Rodzaje wywiadu:
- Wywiad socjologiczny- rozmowa ankietera z respondentem w celu zdobycia danych niezbędnych w procesie poznania jakiegoś fragmentu rzeczywistości społecznej.
- Wywiad indywidualny- ankieter rozmawia w danej chwili tylko z jednych respondentem
- Wywiad zbiorowy- ankieter w tym samym czasie ma do czynienia z więcej niż jedną osobą.
- Zogniskowany wywiad grupowy( fokus) respondentami w tym wywiadzie są osoby charakteryzujące się taką samą cechą, która szczególnie interesuje badacza
- Wywiad ukryty- ankieter ukrywa swoją faktyczną rolę, udaje ze to, co słyszy specjalnie go nie interesuje. Włączając się do rozmowy i ukierunkowując jej przebieg czyni to jakby z osobistej inicjatywy.
- Wywiad jawny- ankieter nie ukrywa swojej faktycznej roli
- Wywiad niestandaryzowany- luźna rozmowa na określony temat
- Wywiad pogłębiony- ankieter nie pozwala respondentowi na zbytnią swobodę. Cały czas prowadzi go ścieżkami wytyczonymi przez zapotrzebowanie informacyjne badacza.
- Wywiad standaryzowany(skategoryzowany) charakteryzuje się tym ze ankieter prowadząc rozmowę kieruję się z góry ustaloną liczbą pytań, jednakowych dla wszystkich respondentów.
- Ankieta- standaryzowana technika otrzymywania informacji w procesie wzajemnego komunikowania się, w której porozumiewanie odbywa się w formie pisemnej a wiec bez pośrednictwa osoby badającej.
Metody jakościowe - metody badawcze,w których nie określa się parametrów liczbowych (określanych za to w metodach ilościowych), charakteryzujących badane zjawisko lub obiekt badań.
Najczęściej w wyniku stosowania badawczej metody jakościowej jest rozróżnienie pomiędzy znanymi możliwościami (np. czy mamy do czynienia z obiektem A, B czy C). Często następnym etapem jest użycie metod ilościowych w celu określenia dokładnych parametrów badanego obiektu. Metody jakościowe -opierają się na porównaniu właściwości lub zachowania obiektu badań ze znanymi wzorcami.
AD.8 Zasady formułowania problematyki badań- temat,problem, hipoteza.
Wszelkie problemy badawcze możemy dzielić na pewne typy przyjmując za podstawę podziału np. przedmiot zakres rolę, jaką spełnia dany problem w nauce i t p ich własności. Na tej podstawie wyróżniamy problemy:
- teoretyczne i praktyczne
- ogólne i szczegółowe
- podstawowe i cząstkowe
Oprócz typów wyróżnia się swoiste formy problemów:
- deskryptowa(opisowa
- demonstracyjna(doświadczalna)
- eksplikacyjna( tłumacząca)
- definicyjna( określająca)
- eksplanacyja( wyjaśniającej)
- dowodząca
- diagnostyczna( konstatującej)
- optymalizująca
Hipoteza jest punktem wyjścia wszystkich badań. Chodzi w niej o przypuszczenie czy domysł wysunięty prowizorycznie dla określenia, lub wyjaśnienia czegoś,wymaga sprecyzowania, czyli weryfikacji poprzez badanie stosowane w danej nauce.
Tworzenie hipotez:
- wysnuwanie wniosku hipotetycznego z istniejącej teorii
- odkrywanie hipotezy poprzez uogólnienie zebranych danych zawartych np. w sprawozdaniach statystycznych
- swoiste wczuwanie się badającego w określone sytuacje społeczne, czyli wysnuwanie przez niego wniosków w oparciu o własne doświadczenia życiowe i wykorzystanie umiejętności tworzenia własnych domysłów.
AD. 9 Źródła problemów badawczych i cele badań.
Cele badań:
- Eksploracja- badania eksploracyjne mogą pomóc w uzyskaniu przynajmniej przybliżonych odpowiedzi na niektóre z pytań. Można np. sprawdzić dane statystyczne w urzędzie skarbowym zgromadzić literaturę
- Opis...
ankra21