w Białymstoku
Wykłady z I roku studiów zaocznych
na kierunku Informatyka i Ekonometria
sem. II
1.
sobota, 19 lutego 2000
TEMAT: Pojęcie prawa, pojęcie państwa oraz relacje pomiędzy prawem a państwem.
Podanie definicji prawa wcale nie jest łatwe, istnieje bowiem kilka jego definicji, które uzależnione są od spojrzenia na tą dziedzinę.
1. Kierunek pozytywistyczny - stanowi iż prawem jest zespół norm prawnych ustanowionych i sankcjonowanych przez państwo, które posługuje się środkami przymusu, a więc prawo to nic innego jak zespół norm prawnych ustanowionych przez to państwo, państwo określa wzory powinnego zachowania się, które zawarte są w normach prawnych, które z kolei pojawiają się w aktach prawnych i państwo żąda ażeby adresaci tych norm prawnych i prawa przestrzegali.
NORMY PRAWNE
Þ normy prawne dotyczą zewnętrznych zachowań człowieka tzn. że te zachowania muszą się w jakiś sposób uzewnętrzniać, a więc normy prawne nie dotyczą przeżyć i emocji lecz dotyczą wyłącznie tego co człowiek czyni na zewnątrz względem innych ludzi;
Þ normy prawne ustanawiane są przez uznany przez ludzi i zewnętrzny wobec nich autorytet (państwo, które tworzy normy prawne przy pomocy kompetentnych do tego organów władzy państwowej, przede wszystkim parlament, rada ministrów, rząd, premier, prezydent);
Þ normy prawne przestrzegane są przez społeczeństwo, a ich przestrzeganie jest zagwarantowane jest przymusem państwowym (sankcja).
Kierunek pozytywistyczny uznaje za prawo tylko i wyłącznie tzw. prawo pozytywne tj. prawo ustanowione przez kompetentne organy prawne.
Kierunek pozytywistyczny pojawił się około dwudziestego wieku i na początku XX w. uważano, że każde prawo pozytywne jest prawem nawet wtedy gdy jest tyrańskie, natomiast współcześnie przyjmuje się że prawo pozytywne musi spełniać przynajmniej minimalne wymogi moralne, a więc nie może być całkowitego oderwania prawa pozytywnego od moralności.
2. Kierunek prawno - naturalny - przedstawiciele tego kierunku twierdzą, że oprócz prawa pozytywnego mamy do czynienia jeszcze z innym prawem, a mianowicie z prawem natury.
Istnieją różne koncepcje definiujące to prawo naturalne.
a) klasyczne ujęcie prawa naturalnego związane jest z filozofią św. Tomasz z Akwinu; Tomiści twierdzą, że prawo natury wywodzi się z objawionej woli Boga odbijającej się w naszych sumieniach, a więc prawo natury to prawo boskie;
b) prawo naturalne odwołuje się nie do objawionej woli Boga lecz do rozumu człowieka, prawo to konstruuje i tworzy rozum ludzki i odwołuje się do podstawowych zasad: sprawiedliwości, godności
c) Szkoła prawa natury o zmiennej treści (I. Kant) - prawo natury nie ma raz na zawsze z góry danej treści, jest wytworem ludzkiego intelektu i odpowiada wrażliwości moralnej danej epoki, także wyobrażeniom o ładzie społecznym, o sprawiedliwości.
3.Kierunek realistyczny - krytykuje on powyższe dwa kierunki, przedstawiciele tego kierunku koncentrują się na tzw. prawie w działaniu ( szczególnie prawnicy amerykańscy).
Przedstawiciele tego kierunku za prawo uważają wzory postępowania ujawniające się w konkretnych zachowaniach ludzi lub w decyzjach określonych osób, które uznaje się za mające znaczenie prawne (prawo jest tym, co zrobią z nim w danej sprawie sędziowie, prawnicy, adwokaci.
4.Prawo w znaczeniu prawniczym
Prawo jest zespołem norm prawnych ustanowionych bądź uznanych przez odpowiednie organy państwa, które poparte są przymusem państwowym. W tym kierunku dominująca jest teoria prawa pozytywnego, przy czym porządek prawny nie może być oderwany od tworzonych w kulturze ideałów czy wzorów zachowań, ponieważ prawo spotyka się z pełnym posłuchem społeczeństwa tylko wtedy, gdy społeczeństwo te prawo w pełni akceptuje.
Prawo jest niewątpliwie zjawiskiem społecznym, czego konsekwencją jest:
- pojawia się wtedy, kiedy mamy do czynienia z relacjami między jednostkami ludzkimi w ramach mniej lub bardziej zorganizowanej grupy społecznej;
- prawo ma charakter zewnętrzny tzn. że dotyczy zewnętrznych zachowań człowieka względem innych ludzi;
- prawo wyraża wartości i potrzeby o szerszym lub węższym zasięgu społecznym, ma je chronić i urzeczywistniać;
- prawo powstaje jako produkt procesu decyzyjnego, toczącego się w ramach grup społecznych;
- prawo jest formułowane i bronione przez społeczeństwo za pośrednictwem takich instytucji jak parlament, rząd, sądy, są to instytucje tworzone właśnie przez społeczeństwo i ich zadaniem jest właśnie przestrzeganie i bronienie prawa;
- obowiązywanie norm prawnych uzależnione jest od społecznego przyzwolenia dla prawa
Naczelną cechą prawa jest jego normatywny charakter oznacza to, że prawem są normy prawne, które wyrażają wzór powinnego zachowania się, który może przybrać różną postać, możemy mówić o wzorze polegającym na pewnym obowiązku prawnym - nakazem lub zakazem. Złamanie nakazu lub zakazu rodzi skutek w postaci sankcji. Wzór powinnego zachowania się może przybrać postać dozwalającą, mogą uprawniać do określonego typu zachowania ( nie ma sankcji prawnych).
1. Normy społeczne funkcjonujące w społeczeństwie tworzone są przez same społeczeństwo.
2. Normy społeczne mają powszechny, ogólny i abstrakcyjny charakter.
Społeczeństwo tworzy normy społeczne w określonym celu, tworzy je po to, ażeby wszyscy członkowie społeczeństwa w określonych sytuacjach zachowali się w określony sposób, dlatego też mówimy, że normy społeczne mają charakter powszechny bo dotyczą wszystkich członków społeczeństwa. Normy te tworzą wzór powinnego zachowania się i społeczeństwo jako twórca tych norm oczekuje, że każdy członek społeczności będzie tych norm przestrzegał.
Normy społeczne można podzielić na dwie zasadnicze grupy:
a) normy, które nie są związane bezpośrednio związane z funkcjonowaniem państwa, należą tu takie normy jak: normy moralne, normy obyczajowe, normy religijne, a także normy estetyczne;
b) normy, które związane są z funkcjonowaniem państwa, należą tu normy polityczne i normy prawne.
NORMY MORALNE odnoszą się do zewnętrznych zachowań człowieka oraz jego intencji i postaw, poddawane są ocenie z punktu widzenia szeroko rozumianej idei dobra.
NORMY OBYCZAJOWE odwołują się do pewnej konwencji społecznej i dotyczą zachowań w kategoriach: jest lub nie jest przyjęte, wypada czy nie wypada czynić określonej rzeczy w określonych okolicznościach
NORMY RELIGIJNE (pokrywają się z normami moralnymi np. nie zabijaj, nie kradnij i obyczajowymi np. sposoby obchodzenia świąt, a także istnieją normy które regulują funkcjonowanie danego kościoła jako instytucji w społeczeństwie np. kodeks prawa kanonicznego).
NORMA ESTETYCZNA określa kanony piękna, określa czy coś jest ładne czy brzydkie, są one zmienne, ewoluują.
Różnice między normą moralną a prawną
a) inny jest przedmiot regulacji normy prawnej i normy moralnej, normy prawne odnoszą się tylko i wyłącznie zewnętrznych zachowań człowieka, normy moralne dotyczą nie tylko zewnętrznych ale także wewnętrznych zachowań i pobudek człowieka;
b) norma moralna dotyczy zachowań względem innych ludzi, względem samego siebie, względem Boga, względem wiary i przyrody, natomiast norma prawna dotyczy zewnętrznych zachowań człowieka względem innych ludzi, względem innych jednostek, a także innych elementów i wiary w i przyrody;
c) geneza tych dwóch norm jest inna; norma prawna powstaje przez państwo, natomiast norma moralna na skutek własnego sumienia (ma charakter autonomiczny);
d) sposób ogłaszania i formalizowania norm; normy prawne znajdują się w aktach prawnych, które to mogą przybrać różną formę np. ustawy, rozporządzenia, kodeksy, zasadą jest to, że wszystkie akty prawne muszą być opublikowane, ogłoszone w odpowiednim dzienniku rządowym i dopiero wtedy mogą wejść w życie, natomiast normy moralne nie są publikowane, nie są sformalizowane, mogą być różnie interpretowane;
e) sposób sankcjonowania tych norm jest odmienny; gdy naruszona zostaje norma prawna dokładnie jest określona sankcja, sankcja ma charakter sformalizowany tzn. skupiony, jeżeli naruszona zostaje norma moralna może spowodować to potępienie lub odrzucenie w danej społeczności, sankcją są też wyrzuty sumienia.
PAŃSTWO jest polityczną, hierarchiczną, przymusową, terytorialną i suwerenną organizacją obejmującą całe społeczeństwo.
Na państwo muszą obowiązkowo składać się następujące czynniki:
- ludność
- terytorium
- ośrodek władzy
Ludność zamieszkująca dane państwo zazwyczaj określana jest terminem naród, naród można rozumieć jako wspólnotę zintegrowaną przez państwo, jako wielką grupę społeczną zjednoczoną przez wspólną kulturę, wielopokoleniowa tradycja, wspólne symbole, bohaterowie narodowi.
Terytorium to obszar lądowy określony granicami państwa oraz przyległe do niego wody przybrzeżne oraz śródlądowe, a także wnętrze ziemi oraz przestrzeń powietrzna rozciągająca się nad państwem.
Ośrodek władzy - w państwach demokratycznych władza wyłaniana jest w sposób demokratyczny (wybór parlamentu i głowy państwa). Władza powinna być legitymna tzn. powinna być wybrana w sposób zgodny z prawem, powinna posiadać tzw. legitymację do rządzenia co gwarantuje posłuch .
Państwo jest organizacją przymusową.
Przymus może być stosowany przez ograny prawne działające zgodnie z prawem, przymus jest przymusem sformalizowanym, państwo dla wyegzekwowania własnych decyzji może posłużyć się przemocą fizyczną, np. państwo może odebrać czyjeś mienie, ograniczyć wolność.
Władza w państwie jest suwerenna, co oznacza jej niezależność. Suwerenność wewnętrzna oznacza, że władza państwowa ma możność stanowienia i zmieniania prawa, jest władzą najwyższą, zwierzchnią wobec innych podmiotów i instytucji występujących w społeczeństwie. Suwerenność zewnętrzna oznacza, że władza państwowa jest niezależna od innych państw.
1. Twórcą prawa jest państwo, które działa za pomocą kompetentnych organów;
2. Państwo tworząc i stosując prawa realizuje swoje funkcje polityczne;
3. Prawo określa kompetencje, strukturę, tryb działania organów państwa;
4. Prawo określa status i uprawnienia obywateli, ich obowiązki zwłaszcza w stosunku z państwem.
2.
Wstęp do prawa.
sobota,4 marca 2000
TEMAT: Norma prawna.
Norma prawna tworzona jest przez państwo, za pomocą kompetentnych jego organów, jest sankcjonowana przez państwo, to państwo dba o to, żeby norma ta była przestrzegana. Państwo posiada środki przymusu, za pomocą których może wyegzekwować stosowanie, przestrzeganie normy prawnej.
Norma prawna jest precyzyjna, dokładnie określa do kogo jest skierowana, na czym polega wzór powinnego zachowania się oraz jakie będą skutki i ujemne konsekwencje zachowanie się niezgodnego z jej treścią np. kto zabija człowieka podlega karze pozbawienia wolności od ... do ... – jest to norma precyzyjna, dokładnie określa kogo dotyczy, wzór powinnego zachowania się - nie zabijaj!, sankcja jest dokładnie określona.
Norma prawna jest konstruowana na podstawie przepisów prawnych. Norma prawna i przepis prawny to nie są synonimy pomimo tego, że oba przepisy wskazują regułę powinnego zachowania się.
Norma prawna jest to reguła powinnego zachowania się skierowana do określonego kręgu adresatów poparta przymusem państwowym. Norma prawna jest jednostką logiczną aktu prawnego (są zapisane w aktach prawnych).
Przepis prawny jest jednostką techniczną aktu prawnego, gdyż za pomocą przepisów prawnych normodawca tworzy akt prawny.
Przepis prawny może przybrać postać artykułu, paragrafu bądź mniejszej jednostki redakcyjnej tj. ustęp, punkt czy litera. Przepis jest wypowiedzią zdaniokształtną tzn. że wypowiedzi określonej jako przepis nie możemy nadawać kanonu prawdy bądź fałszu, ma obowiązek dyrektywalny tzn. wynikają z niego obowiązki bądź uprawnienia.
Konstruować normę prawną tzn. znaleźć trzy spójne ze sobą elementy, tymi elementami są: hipoteza normy prawnej, dyspozycja oraz sankcja.
Hipoteza normy prawnej określa krąg adresatów do których norma jest skierowana oraz okoliczności w jakich ma zastosowanie. Składa się z dwóch zasadniczych elementów : elementów podmiotowych oraz przedmiotowych.
Elementy podmiotowe normy prawnej określają cechy adresata do których można zaliczyć np. jego wiek, status zawodowy, status rodowy, płeć, określają także cechy funkcjonowania podmiotu czyli adresata np. w celu przywłaszczenia czyjejś rzeczy , w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Elementy przedmiotowe normy prawnej określają stany bądź zjawiska zewnętrzne w stosunku do adresata ale mające wpływ na jego działanie np. powódź, pożar.
Hipoteza normy prawnej może mieć bardzo różną postać, może być to bardzo rozbudowana część normy prawnej, ale może być ona bardzo krótka.
Dyspozycja określa wzór powinnego zachowania się, mówi jak ma zachować się adresat normy prawnej o ile zaistnieją okoliczności przewidziane w hipotezie. Ten wzór powinnego zachowania się może polegać albo na obowiązku prawnym, może również polegać na uprawnieniu. Obowiązek to zakaz lub nakaz określonego zachowania, które może polegać na działaniu lub zaniechaniu działania, którego niewypełnienie powinno lub może pociągać za sobą przewidziane przez prawo ujemne dla adresata konsekwencje prawne. Uprawnienie polega na tym, że norma prawna przewiduje dla danego podmiotu możliwość zachowania się wywołującego skutki prawne ale zachowanie to nie jest obowiązkiem tego podmiotu, są to zachowania dozwolone przez prawo, zwane dozwoleniami mocnymi.
Sankcja normy prawnej są to ujemne skutki prawne polegające na zastosowaniu represji w postaci przymusu państwowego jaki powinny nastąpić gdy adresat normy prawnej nie zastosuje się do nakazu czy zakazu, a więc gdy nie wypełnia obowiązku prawnego. Istnieją trzy typy sankcji: represyjna in. karna, egzekucyjna, nieważności czynności prawnej.
Z sankcją karną mamy do czynienia gdy zostają złamane, naruszone normy prawa karnego, obecnie te normy są zawarte w prawie Kodeks karny z 6 czerwca 1997 roku. Kodeks karny wprowadza dwa typy sankcji karnych : kary – określone są w art. 32 KK i są to : kara grzywny, ograniczenia wolności, pozbawienia wolności, 25 lat pozbawienia wolności, dożywotniego pozbawienia wolności; środki karne – nie mogą być wymierzane samoistnie tzn. że mogą one być wymierzane obok kary, mają na celu zwiększenie represyjności kar, środki karne wymienia art. 39 KK i zaliczane są do nich pozbawienie praw publicznych, zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu, prowadzenia określonych działalności gospodarczych, zakaz prowadzenia pojazdów, przepadek przedmiotów pochodzących z przestępstwa lub które służyły do popełnienia przestępstwa, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka, świadczenie pieniężne, podanie wyroku do publicznej wiadomości. Sankcje karne mogą być bezwzględnie oznaczone, nie pozostawiając sądowi żadnej możliwości wyboru ani ich rodzaju ani ich wielkości. Sankcje karne mogą być też względnie oznaczone określające rodzaj kary i granice jej wymiaru. Mogą być sankcje alternatywnie oznaczone taka sankcja pozostawia ocenie sądu wybór rodzaju kary spośród tych kar jaki przewiduje dany przepis prawa.
Sankcja egzekucyjna - mamy z nią do czynienia wtedy, gdy dochodzi do naruszenia norm prawa administracyjnego bądź cywilnego. Sankcja egzekucyjna ma na celu zmuszenie adresata zachowującego się niezgodnie z nakazem bądź zakazem do osiągnięcia takiego stanu rzeczy jaki powinien mieć miejsce w wyniku dobrowolnego zastosowania się do postanowień normy prawnej np. eksmisja lokatora, egzekucja majątku z tytułu długów.
Sankcja nieważności czynności prawnej – mamy z nią do czynienia w przypadku naruszenia norm prawa cywilnego oraz norm prawa rodzinnego, sankcja ta powoduje, że dokonana czynność prawna stanie się nieważna. Występują dwa typy nieważności czynności prawnej :
1. nieważność ex lege to nieważność normy prawa, polega ona na tym że dokonana czynność prawna z mocy danego prawa jest od początku istnienia nieważna;
...
honeybunny69