Status prawny, zasady działania i kompetencje samorządowych kolegiów odwoławczych
Samorządowe kolegia odwoławcze, uregulowane ustawą z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity - Dz.U. z 2001 r. Nr 79 poz. 856 z późn. zm.), są zgodnie z jej brzmieniem organami wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również i Ordynacji podatkowej, w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Tym samym mogą one pełnić funkcję organów odwoławczych także w sprawach zleconych z zakresu administracji rządowej.
Głównym zadaniem kolegiów jest sprawowanie kontroli instancyjnej i nadzoru pozainstancyjnego nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, pełnią także funkcje orzecznicze w innych sprawach powierzonych im odrębnymi ustawami.
Samorządowe kolegia odwoławcze są organami właściwymi w szczególności do rozpatrywania odwołań od decyzji, zażaleń na postanowienia, żądań wznowienia postępowania lub do stwierdzenia nieważności decyzji.
W szczególności uprawnione są do żądania niezbędnych dla wydania orzeczenia informacji i dokumentów dotyczących działalności jednostek samorządu terytorialnego, jak również wglądu w dokumentację związaną z załatwieniem spraw z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego oraz innych spraw uregulowanych odrębnymi przepisami.
Samorządowe kolegia odwoławcze są organami administracji o szczególnym charakterze. Mianowicie, są to organy kolegialne, orzekające w składach trzyosobowych.
W myśl ustawy organami kolegium są zgromadzenie ogólne kolegium oraz prezes kolegium. Przez termin „zgromadzenie ogólne kolegium” należy rozumieć prezesa i wiceprezesa oraz pozostałych członków kolegium.
Prezesa kolegium powołuje Prezes Rady Ministrów spośród dwóch kandydatów będących etatowymi członkami kolegium, którzy wyłonieni zostali w drodze konkursu przez zgromadzenie ogólne kolegium.
Kadencja prezesa kolegium trwa sześć lat licząc od dnia powołania.
Zgodnie z brzmieniem ustawy członkostwo w kolegium może mieć charakter etatowy lub pozaetatowy.
Etatowym członkiem kolegium może być osoba, która ma obywatelstwo polskie oraz korzysta z pełni praw publicznych, ukończyła magisterskie studia prawnicze lub administracyjne, wykazuje się wysokim poziomem wiedzy prawniczej w zakresie administracji publicznej oraz ma doświadczenie zawodowe, jak również nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądowym za przestępstwo popełnione umyślne.
W przypadku natomiast członków pozaetatowych, kandydaci na członków muszą być osobami mającymi obywatelstwo polskie oraz muszą korzystać z pełni praw publicznych, jak również wykazywać się wysokim poziomem wiedzy prawniczej w zakresie administracji publicznej oraz mieć doświadczenie zawodowe. Nie mogą także być osobami skazanymi prawomocnym wyrokiem sądowym za przestępstwo umyślne. Warunkiem koniecznym jest także ukończenie studiów wyższych.
Członków kolegium powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek prezesa kolegium, z tą jednak różnicą, iż członkowie etatowi powoływani są na czas nieokreślony, natomiast członkowie pozaetatowi wybierani są na okres sześciu lat. Przy czym dodać należy, iż co trzy lata następuje wybór połowy ich składu.
Zgodnie z ustawą samorządowe kolegia odwoławcze działają według następujących zasad.
Orzeczenia Kolegium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub też na posiedzeniu niejawnym i wydawane są w formie decyzji albo postanowień.
Orzeczenie zostaje wydane przez Kolegium po odbyciu niejawnej narady składu orzekającego, która obejmuje dyskusję oraz głosowanie nad orzeczeniem a także zasadniczymi motywami danego rozstrzygnięcia. Orzeczenia Kolegium zapadają większością głosów.
Jak to już zostało powiedziane na początku Kolegia orzekają w składzie trzyosobowym a składowi orzekającemu przewodniczy prezes lub etatowy członek kolegium.
Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych zawiera również przepisy wyłączające pewien krąg podmiotów z postępowania. Mianowicie w postępowaniu przed Kolegium nie może reprezentować strony:
- adwokat wykonujący zawód w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim oraz w spółce jawnej lub cywilnej z wyłącznym udziałem adwokatów lub adwokatów i radców prawnych albo w spółce komandytowej, w której komplementariuszami są wyłącznie adwokaci lub adwokaci i radcowie prawni, przy czym wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej,
- radca prawny wykonujący zawód w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce jawnej lub cywilnej z wyłącznym udziałem radców prawnych lub radców prawnych i adwokatów albo w spółce komandytowej, w której komplementariuszami są wyłącznie radcowie prawni lub radcowie prawni i adwokaci, przy czym wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej
- doradca podatkowy wykonujący zawód w spółce niemającej osobowości prawnej z wyłącznym udziałem doradców podatkowych w których członkiem, wspólnikiem, udziałowcem lub komplementariuszem jest etatowy członek kolegium.
Do wykonywania zadań w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jak również do rozpatrywania odwołań od decyzji, zażaleń na postanowienia, żądań wznowienia postępowania lub do stwierdzania nieważności decyzji w tychże sprawach, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Ordynacji podatkowej, przy uwzględnieniu przepisów ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych.
Przy orzekaniu członkowie składów orzekających kolegium są związani wyłącznie przepisami powszechnie obowiązującego prawa.
Kontrolę nad orzecznictwem Samorządowych Kolegiów Odwoławczych sprawują sądy administracyjne.
1
ariel315