Śpiewnik1.doc

Śpiewnik

ŚPIEWNIK

Piosenki śpiewane podczas roda pełnią bardzo różnorodną role i nie są, a przynajmniej nie powinny być zupełnie przypadkowe. Jak wszystkie pieśni wywodzące się z kultury afrykańskiej także pieśni capoeira charakteryzują się budowa "zawołanie i odzew", pieśń posiada narratora, solistę, któremu akompaniuje i odpowiada chor złożony ze wszystkich uczestników roda, poza tymi, którzy akurat są wewnątrz kręgu.

Najłatwiej scharakteryzować bogactwo pieśni capoeira prezentując kilka podziałów, co niniejszym czynię.

Przede wszystkim rozróżnić należy następujący podział wywodzący się z capoeira Angola i tam pielęgnowany:

·                      Ladainha:

Znaczy to tyle, co litania, rozpoczyna one roda de Angola, śpiewana jest zawsze przez prowadzącego, mistrza partycypującego w roda gościnnie lub gracza, który jako pierwszy zamierza znaleźć się wewnątrz koła.

Pieśni te śpiewane są zawsze solo, dodatkowo często towarzyszy im gra jedynie trzech berimbau i dwóch pandeiro, co ma uczynić śpiew wyraźniejszym, oddać powagę pieśni i okazać szacunek śpiewającemu oraz temu, co zamierza swoja pieśnią przekazać.

Tematyka ladainhas czerpie przede wszystkim z religii, chwali Boga i bóstwa Orixas. Nierzadko sięga do legend o wielkich Mestres, historii niewolnictwa i Brazylii, opisuje piękne miejsca oraz osobiste przemyślenia i doświadczenia śpiewającego.

Tradycyjnie ladainhas były improwizowane prawie w całości, stałym elementem był jednak początkowy zaśpiew "Ie!", który przykuwał uwagę publiczności, nakazywał skupienie i ciszę. Obecnie większość litanii zatraciła improwizowany charakter, jednakże najwięksi angoleiros ciągle pielęgnują ta piękną tradycję czyniąc każdą roda niezapomnianym przeżyciem.

·                      Chulas nazywane też Cantos de Entrada, Louvaçao lub Saudaçao:

Nazwę tą możemy rozumieć jako zaśpiewy wejściowe lub pozdrowienia, następują one, kiedy wybrzmi już ladainha. Zazwyczaj śpiewa je ta sama osoba, która rozpoczęła roda. Podczas chulas soliście towarzyszy już chór a pozostałe instrumenty, dotychczas milczące, mogą dołączyć do grającej bateria.

Na chulas składają się serie zawołań-pozdrowień wychwalających osoby, miejsca, elementy kultury capoeira i Brazylii. Każdy wers pieśni rozpoczyna zawołanie "Ie!" po czym wymieniany jest wspomniany element, chor odpowiada soliście powtarzając jego linie i dodając na koniec "camara!" co znaczy "przyjacielu".

Chulas wyznaczają moment, w którym dwóch capoeristas spotyka się pod berimbau gunga, aby po uzyskaniu pozwolenia i rozpoczęciu dalszej części roda, rozpocząć jogo.

·                      Corridos

Piosenki te nie maja już tak ścisłych ograniczeń, jeśli idzie o solistę, śpiewać może je właściwie każdy uczestnik roda, lecz przyjmuje się, ze jest on aktywnym członkiem bateria. Rozpoczynają one jogo de capoeira, pierwszej z tych pieśni towarzyszy zazwyczaj zezwolenie prowadzącego roda na rozpoczęcie gry.

Corridos charakteryzuje większą dowolność formy, solista śpiewa najczęściej refren i pierwsza zwrotkę, na co chor odpowiada refrenem. Często pieśni te posiadają mocno rozbudowane zwrotki prowadzącego, bywa tez, ze refreny nie ograniczają się do jednej, powracającej linijki i wymagają skupienia i dobrej znajomości pieśni również od chórzystów.

Pieśni te charakteryzuje przewrotność treści i przesłanie, które wychwycić mogą, co uważniejsi słuchacze. Faktem jest, iż każda z corridos poza warstwa oczywista dla każdego słuchacza (opisem miejsc, ludzi, uczuć, wspomnień i wszystkiego innego, co związane z capoeira i Brazylia) posiada także ukryta treść, która w zawoalowany sposób może czynić przytyki grającym, dawać im wskazówki, określać, kto powinien znaleźć się w roda a kto z niego wyjść.

Ta sfera zrozumienia corridos zarezerwowana jest dla adeptów posiadających dużą wiedzę zarówno z zakresu historii capoeira i ludu Brazylii jak i znajomość języka portugalskiego z wszystkimi jego niuansami i wieloznacznościami.

Przyjmuje się, iż pieśni corridos powinny być odpowiednio "eksploatowane" podczas roda, powtarzane bardzo długo, co pozwala wprowadzić tak grających jak i śpiewających w rodzaj transu i nie rozprasza muzyków.

·                      Despedidas

Pożegnania nie są tak ważnym elementem jak poprzednie pieśni, ale występują i charakteryzuje je dość duża różnorodność. Są to pieśni, które w swojej treści zegnaj uczestników roda, często towarzyszy im pochód wszystkich obecnych dookoła kręgu, wtedy tez możliwe jest kupowanie gry (zabronione podczas jogo de Angola).

Podczas procesji wszystkie instrumenty maszerują wraz z muzykami, statyczny pozostaje jedynie atabaque. W momencie, gdy wszyscy już stoją a despedida dobiega końca roda może się zakończyć lub tez przeistoczyć w samba de roda, tudzież jogo Regional.

·                      Podczas tradycyjnych rodas Angola występuje czasami jeszcze jedna pieśń zwana quadra, przypomina ona swoja budowa ladainha, lecz może wystąpić podczas trwania roda i nie następują po niej chulas. Może służyć do przekazania jakiejś myśli grającym czy oczekującym, przypomnieć jakąś ludowa mądrość ewentualnie uspokoić lub skarcić grających.

Podział pieśni w Regional wywodzi się z Akademii Mestre Bimby, jednakże nie różni się zasadniczo od tego, zaprezentowanego powyżej.

·                      Ważną zmiana jest jednakże obecność pieśni, quadras, które w Regional zastępują ladainhas. Quadras również mogą posiadać improwizowany charakter, zdarza się to jednak rzadko z zasady są tez krótsze, często cztero wersowe i rymowane. Bezpośrednio po quadra śpiewane są saudaçaos, a następnie corridos. Co do tych ostatnich to zauważyć można, iż istnieje te charakterystyczne zarówno dla Angola jak i Regional oraz wspólne obu stylom capoeira.

·                      W niektórych grupach, zdarza się to jednak niezwykle rzadko śpiewane są również pieśni zwane martelo (młot), które charakteryzują się specyficznymi dziesięciosylabowymi wersami.

·                      W dzisiejszych czasach zauważyć można również przenikanie do capoeira bardziej rozrywkowych piosenek, szczególnie w odniesieniu do samba de roda, a także pieśni pisanych na specjalne okazje przez capoeristas, ciężko zakwalifikować te utwory do którejkolwiek z powyższych kategorii.