Inflacja – wzrost ogólnego poziomu cen rynkowych na towary i usługi
Deflacja - spadek ogólnego poziomu cen rynkowych na towary i usługi
Stagflacja – zjawisko polegające na szybkim wzroście cen (inflacji) w warunkach stagnacji gospodarczej, występujące w gospodarkach zmonopolizowanych
- ciągniona przez popyt – występuje gdy całkowita wielkość planowanych wydatków wzrasta szybciej niż całkowita wielkość produkcji. Taki efekt ma najczęściej miejsce w okresach wojen, kiedy olbrzymie wydatki państwa na zbrojenia i wysoki stopień wykorzystywania zdolności produkcyjnych powodują szybki (nieraz gwałtowny) wzrost cen. Za wzrost inflacji popytowej obciąża się odpowiedzialnością rząd, który dopuszcza do nadmiernych wydatków, bądź bank centralny, który zachęca do nadmiernej kreacji pieniądza poprzez tanie kredyty.
- pchana przez koszty – występuje gdy cena jednego lub kilku zasobów ulega zwiększeniu oraz w sytuacji gdy nałożone są ograniczenia na podaż jednego lub kilku zasobów. Za wzrost inflacji kosztowej obciąża się odpowiedzialnością związki zawodowe, które nadmiernie żądają wzrostu płac. Inflację kosztową mogą również powodować przedsiębiorstwa monopolistyczne podnoszące ceny podstawowych surowców i dóbr finalnych.
- strukturalna – występuje wtedy, gdy producenci nie są w stanie nadążyć za zmianami struktury popytu i pojawiają się niedobory najbardziej poszukiwanych produktów
-
Im mniejsza jest inflacja tym większe znaczenie mają jej zmiany. Większe znaczenie ma wzrost/spadek inflacji między 3% a 7% niż między 150% a 200%
- pełzająca – do 5% w skali roku; nie wpływa ujemnie na gospodarkę
- krocząca – 5-10% w skali roku
- galopująca – do 150% w skali roku
- hiperinflacja – powyżej 150% w skali roku
- bezrobocie strukturalne – występuje wtedy, kiedy istnieje niedopasowanie podaży pracowników i popytu na nich np.: gdy popyt na pracę jednego typu rośnie, spada na pracę innego typu, a podaż nie dostosowuje się dość szybko. Taki efekt jest obserwowany podczas zmian struktury gospodarki (np. z gospodarki o charakterze rolniczym na gospodarkę napędzaną przemysłem).
- bezrobocie frykcyjne (przejściowe) – wynika z niedostosowania posiadanych kwalifikacji pracy i miejsca zamieszkania do wymaganych miejsc pracy w danym regionie. Wiąże się z nieustannym ruchem ludności, przechodzącej z jednego regionu do drugiego (przeprowadzki), z jednej pracy do innej (zmiana pracy na lepszą), z jednej fazy cyklu życia do innej (studenci poszukujący pracy po ukończeniu studiów). Istnieje wystarczająca ilość miejsc pracy dla bezrobotnych frykcyjnych, tyle że te dwie sfery się jeszcze nie spotkały. Bezrobocie frykcyjne zawsze będzie występować w gospodarce i nie jest zjawiskiem negatywnym.
- bezrobocie koniunkturalne (cykliczne) – występuje wtedy, kiedy łączny popyt na pracę jest niski. Wynika to ze spadku koniunktury w gospodarce. Gdy obniżają się globalne wydatki i spada produkt to bezrobocie rośnie praktycznie wszędzie.
Budżet – zestawienie wszystkich dochodów i wydatków niezależnie od szczebla struktury polityczno-administracyjnej państwa.
- rzeczywisty – rejestruje rzeczywiste, wyrażone w jednostkach pieniężnych wydatki, przychody i deficyt w danym okresie.
- strukturalny – ukształtowany poprzez aktywną, uznaniową politykę (taką jak określenie stawek podatkowych, świadczeń opieki społecznej lub wielkości armii). Budżet strukturalny oblicza, jakie byłyby rządowe dochody, wydatki i deficyt, gdyby gospodarka osiągnęła produkt potencjalny.
koniunkturalny – oblicza wpływ cyklu koniunkturalnego na budżet, mierząc zmiany w dochodach, wydatkach i deficycie powstające, gdy produkcja różni się od potencjalnej, a gospodarka jest w okresie boomu lub recesji. Jest to różnica miedzy budżetem rzeczywistym a strukturalnym.
Przychody rządowe:
- podatki bezpośrednie od zysków przedsiębiorstw
- podatki bezpośrednie od zysków indywidualnych obywateli
- podatki pośrednie płacone w cenie nabywanych towarów (VAT), oznaczone łącznie symbolem T
- cła (importowe, eksportowe) – mają na celu obronę interesów producentów krajowych
- opłaty skarbowe – pobierane za świadczenie usług przez urzędy państwowe (znaczki skarbowe)
Wydatki rządowe:
- obrona narodowa, wojsko, sądownictwo
- szkolnictwo, służba zdrowia
- wyrównanie nierówności społecznych: wydatki transferowe (emerytury, renty), subsydia
odsetki płacone od długu wewnętrznego i zadłużenia zewnętrznego
57.Cykl koniunkturalny – to wahania wzrostu dochodu narodowego. Cykl koniunkturalny zaczyna się od załamania wzrostu gospodarczego i trwa przez fazę depresji, ożywienia i wysokiej koniunktury aż do nowego załamania gospodarczego.
Faza ożywienia – charakteryzuje się rosnącą stale sumą wydatków inwestycyjnych. Towarzyszy temu wzrost dochodu narodowego, wzrost zatrudnienia oraz wzrost wydatków konsumpcyjnych.
Szczytowy stan koniunktury – inwestycje osiągają swój najwyższy poziomi dalej już przestaje rosnąć. Jednoczesny wzrost kosztów produkcji w stosunku do wzrostu cen.
Załamanie gospodarcze – kryzys nadprodukcji, pojawienie się punktu zwrotnego w szczytowym okresie koniunktury zaczyna się od zmniejszenia zamówień na urządzenia wytwórcze i wycofanie się z wielu zawartych kontraktów budowlanych. Spowodowane jest to przez zmniejszeniem zyskowności.
Przejście w fazę depresji gospodarczej – dalsze kurczenie się wydatków inwestycyjnych.
Przejście w fazę ożywienia – Popyt restytucyjny ożywia produkcję w sektorze dóbr inwestycyjnych. Rośnie powoli zatrudnienie, wyczerpują się stopniowo nagromadzone w przeszłości zapasy.
Rozwój gospodarki rynkowej wskazuje, że wzrost dochodu narodowego , a w szczególności wzrost produkcji ulega powtarzającym się mniej lub bardziej regularnym wahaniom.
Zjawiska ekonomiczne charakteryzujące gospodarkę w trakcie przechodzenia od kryzysu do kryzysu, nazywa się cyklem koniunkturalnym.
Cykl koniunkturalny zaczyna, się od załamania wzrostu gospodarczego i trwa przez
fazę depresji, ożywienia i wysokiej koniunktury, aż do nowego załamania gospodarczego, rozpoczynającego nowy cykl koniunkturalny. W cyklu koniunkturalnym wyróżnia się zatem 4 jego podstawowe fazy:
- kryzys (recesja) w zależności od skali spadku produkcji
- depresja (dno kryzysu)
- ożywienie gospodarcze
- wysoka koniunktura zwana czasami rozkwitem gospodarczym
W momencie, gdy te wielkości osiągną poziom z poprzedniego górnego punktu zwrotnego , zaczyna się rozkwit charakteryzujący się dalszym wzrostem poszczególnych wskaźników, ale już w zwolnionym tempie. Górny punkt zwrotu zapoczątkowuje fazę kryzysu i nowy cykl.
W cyklu koniunkturalnym wyróżnia się 4 jego podstawowe fazy:
W momencie, gdy te wielkości osiągną poziom z poprzedniego górnego punktu zwrotnego, zaczyna się rozkwit charakteryzujący się dalszym wzrostem poszczególnych wskaźników, ale już w zwolnionym tempie. Górny punkt zwrotu zapoczątkowuje fazę kryzysu i nowy cykl.
Dochód Narodowy
J
Czas
A B C D E
A - Kryzys gospodarczy
BC -Depresja
CD - Ożywienie
DE - Rozkwit
Faza kryzysu charakteryzuje się z reguły ogólnym spadkiem cen, a tym samym zmniejszeniem zyskowności produkcji, czego efektem jest dalsze kurczenie się wydatków inwestycyjnych i przejście w fazę depresji gospodarczej. Gospodarka funkcjonuje na zwolnionych obrotach a dalej już ani inwestycje, ani tym bardziej
konsumpcja nie wykazują tendencji malejących. Dochodzi w ten sposób do dna kryzysu.
Cykl koniunkturalny przejawia się wahaniami produkcji i zatrudnienia wokół krótkookresowego trendu. W procesie wzrostu gospodarczego aktywność gospodarcza ulega na przemian nasileniom i załamaniom. Cykl gospodarczy to inaczej okres pomiędzy jednym a drugim załamaniem. Składa się on z czterech faz:
- kryzysu (recesji) – produkcja i ceny spadają, rośnie bezrobocie,
- depresji(dna) – stabilizacja produkcji i cen na niskim poziomie, wysokie bezrobocie,
- ożywienia – wzrost produkcji i cen, spadek bezrobocia,
- rozkwitu (szczytu, boomu) – stabilizacja produkcji i cen na wysokim poziomie, pełne zatrudnienie.
Jeśli chcemy dowiedzieć się w jakim tempie rozwijała się gospodarka to pomijamy skrajne wartości osiągane przez wielkość produkcji w trakcie przebiegu cyklu koniunkturalnego, w ten sposób otrzymujemy trend (trend pokazuje ścieżkę wzrostu gospodarki i jest on stale rosnąc, gdyż zwiększa się potencjał produkcyjny gospodarki).
Gospodarka jest skomplikowanym organizmem jeśli więc zmieni się w niej jedna wielkość to pociąga za sobą kaskadę zmian innych wielkości. Zmiany te składają się na proces dostosowawczy do nowych warunków. I oczywiście tym zmianom wielkości produkcji oraz zatrudnienia towarzyszą zmiany poziomu cen, płac, stopy procentowej, kursów papierów wartościowych, konsumpcji i oszczędności.
Są następujące cykle koniunkturalne:
- cykl Juglera: określany mianem cyklu klasycznego;
- cykl Kitchina: czyli cykl określany mianem cyklu mniejszego;
- cykl Kondratiewa: cykl długi;
Cykl koniunkturalny może trwać od kilku miesięcy do kilku lat, przy czym skala produkcji, cen i bezrobocia może być zróżnicowana. Państwo może podejmować pewne działania na rzecz złagodzenia wahań koniunkturalnych i łagodzenia ich skutków. Noszą one nazwę interwencjonizmu państwowego. Za przyczynę występowania cykli koniunkturalnych uznaje się wahania w działalności inwestycyjnej przedsiębiorstw.
Proces rozwoju gospodarczego zachodzący w bardziej lub mniej widocznych, powtarzających się z pewną regularnością załamań ogólnej aktywności produkcyjnej i handlowej przyjęło się określać mianem cykli koniunkturalnych.
Podstawowa klasyfikacja wahań gospodarczych:
Wahania koniunktury gospodarczej charakteryzują się zróżnicowanym natężeniem i długością trwania ich w czasie. W literaturze poświęconej tym zagadnieniom najczęściej stosowaną klasyfikacją jest wyodrębnienie zmian długookresowych, wahań koniunkturalnych oraz wahań sezonowych.
Zmiany długookresowe w gospodarce określa się mianem trendu. Pojęcie trendu można zdefiniować jako tendencje rozwojową (zwyżkową lub zniżkową) ujawniającą się w jakiejś dziedzinie w długim okresie.
Rozwojowe tendencje w gospodarce sa sumarycznym wyrazem wpływu następujących grup czynników:
1. Postępu naukowo – technicznego;
2. Podaży czynnika pracy;
3. Podaży rzeczowych czynników produkcji.
Wahania koniunkturalne są to zmiany w aktywności gospodarczej społeczeństwa wyrażające się w ekspansji lub kurczeniu się tej aktywności wokół linii trendu.
Wahania sezonowe są to zmiany nasilenia działalności gospodarczej dokonujące się na przestrzeni roku. Zmiany te są efektem zjawisk bezpośrednio lub pośrednio związanych z porami roku.
Wahania przypadkowe są to zmiany aktywności gospodarczej spowodowane czynnikami losowymi, takimi jak pożary, powodzie, strajki i wojny.
Zmiany realnych wielkości gospodarczych (dochód narodowy, poziom inwestycji, produkcji) są rezultatem kompleksowego oddziaływania czynników wynikających ze wszystkich rodzajów wahań.
R=T+S+C+P
Gdzie:
R – wahania realnych wielkości ekonomicznych
T – trend rozwojowy
S – wahania sezonowe
C – wahania koniunkturalne
P – wahania przypadkowe
Wahania cykliczne powtarzają się co pewien czas, wykazując przy tym pewną regularność, co pozwoliło na wyodrębnienie rodzaju wahań koniunkturalnych.
w klasycznym modelu cyklu koniunkturalnego (cykl typu Juglera) bardzo wyraźnie wyróżnić można cztery fazy: a) kryzysu, b) depresji, c) ożywienia, d) rozkwitu. Pełny cykl koniunkturalny obejmuje okres od kryzysu do kryzysu. Cykle koniunkturalne są w istocie rzeczy cyklami działalności gospodarczej, dlatego też najodpowiedniejszym miernikiem wahań cyklicznych jest miernik ogólnej działalności gospodarczej, jakim jest produkt narodowy brutto.
CYKL KONIUNKTURALNY WE
Bezrobocie jest to zjawisko gospodarcze polegające na tym, że pewna część ludzi zdolnych do pracy i poszukujących jej nie znajduje zatrudnienia.
Jego miarą jest stopa bezrobocia, będąca relacją liczby zarejestrowanych bezrobotnych do zasobu siły roboczej lub do liczby ludności w wieku produkcyjnym (16-65 lat mężczyźni i 16-60 lat kobiety).
Budżet państwa można określić mianem rocznego planu gromadzenia dochodów i realizacji wydatków przez państwo w związku z wykonywaniem jego funkcji.
Konieczność umocnienia kontroli parlamentu nad gospodarką finansową rządu doprowadziła do sformułowania zasad budżetowych ułatwiających funkcje kontrolne władzy ustawodawczej. Do najważniejszych z nich zaliczyć należy:
a) zasadę rocznego okresu budżetowego;
Oznacza ona, że rząd ma upoważnienie do pobierania dochodów i ich wydatkowania tylko w czasie jednego roku.
b) zasadę jedności budżetu;
Oznacza, że gospodarka finansowa państwa winna być ujęta w jednym planie budżetowym. Jej uzupełnieniem jest zasada jego zupełności, która mówi, że nie może być dochodów i wydatków państwa, które by nie były ujęte w planie budżetowym.
c) zasadę zupełności budżetu;
d) zasadę jawności budżetu.
Budżet państwa składa się z dwóch zasadniczych części: ze strony dochodów i strony wydatków przeznaczonych na zakup dóbr i usług a także płatności transferowych. Przedstawiając do zatwierdzenia projekt budżetu przez parlament, rząd określa zarówno poziom dochodów, jak i wydatków. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w planie budżetowym poziom wydatków nie zależy od wielkości dochodu. Inaczej natomiast rzecz się ma z dochodami budżetowymi.
Głównym źródłem tych dochodów są podatki. Możemy przyjąć założenie, że w gospodarce podatki mają charakter proporcjonalny. Przy określonej stopie podatkowej dochody budżetowe rosną wraz ze wzrostem produkcji i dochodu narodowego, a maleją wraz z ich spadkiem. Ważna jest tu odpowiedź na pytanie, przy jakim poziomie produkcji osiągnięta zostanie równowaga budżetowa, a więc taka sytuacja, kiedy wydatki państwa będą równe wpływom budżetowym z tytułu podatków.
Oznaczając symbolem G poziom wydatków budżetu państwa, PP dochody budżetowe z tytułu podatków, możemy stwierdzić, że równowaga budżetowa będzie osiągnięta wówczas, gdy spełniony będzie następujący warunek:
G – PP = 0
W gospodarce może w określonych warunkach powstać zarówno deficyt budżetowy, jak również nadwyżka budżetowa
71. Omów klasyfikację wahań w gospodarce.
Rodzaje wahań:
a) trend;
b) cykl;
c) wahania periodyczne;
d) wahania przypadkowe.
Trend (tendencja rozwojowa) to długookresowa dążność danej wielkości do wzrostu lub spadku, pokazująca ogólny poziom zjawiska ze względu na występowanie stałych przyczyn, np. zmiany podaży czynnika pracy, postęp naukowo – techniczny.
Wahania koniunkturalne są to krótkookresowe odchylenia produkcji od jej trendu (faktyczna wielkość produkcji waha się wokół tego trendu). W cyklu można dopatrzyć się następowania po sobie faz kryzysu, ożywienia, rozkwitu i recesji, tworzących cykl trwający około 4-5 lat.
Wahania periodyczne są to odchylenia krótkookresowe, np. fazy w ciągu dnia, są to zazwyczaj wahania sezonowe występujące głównie w rolnictwie spowodowane zjawiskami przyrodniczymi i zwyczajami.
Wahania przypadkowe są to odchylenia jak sama nazwa mówi przypadkowe, niespodziewane, głównie o charakterze społeczno - politycznym i o przyczynach naturalnych.
III RODZAJE WAHAŃ KONIUNKTURALNYCH:
wahania sezonowe (zgodne ze zmiennością pór roku najwyraźniej widoczne w rolnictwie, turystyce) Wpływają na aktywność gosp.
Wahania przypadkowe (zdarzają się w sposób nieregulowany, związane z np. klęską żywiołową, wojną, zmianą ministra finansów)
wahania cykliczne (periodycznie się powtarzają)
III RODZAJE CYKLÓW KONIUNKTURALNYCH
CYKL JUGLARA (GŁÓWNY)
Jest on powodowany przez cykle inwestycyjne
Ok. 8-10lat Ożywienie, rozkwit, recesja, kryzys
Recesja – wtedy mamy do czynienia z deflacją ;wcale nie jest dla gospodarki taką złą fazą –gdyż jest to czas weryfikacji gospodarki naszych decyzji; firmy, które doświadczyły recesji inaczej się zachowują niż te, które jej nie doświadczyły. Ożywienie i recesja – teraz uwzględniane są tylko te dwie fazy. Wychodzenie z recesji – zdaniem neoklasyków-należy spokojnie przeczekać.
2) CYKL CITCHINA (MNIEJSZY)3-35lat
Ściśle związany ze zmianami ...
klejarka