T1: Mięczaki – jedne z
najstarszych zwierząt na Ziemi
1. Cechy własne mięczaków.
2. Wymarłe grupy mięczaków.
3. Zdobycze ewolucyjne głowonogów -
układ krwionośny ośmiornicy.
H i potetyczny pram ięczak
KAMBR
1 – otwór gębowy, 2 – zwój mózgowy, 3 – oko, 4 – zwój boczny, 5 – rynienka
płaszczowa, 6 – trzustko-wątroba, 7 – tętnica, 8 – gonada, 9 – jama gonady, 10 –
serce, 11 – przedsionek serca, 12 – muszla, 13 – osierdzie, 14 – narząd
wydalniczy, 15 – zwój trzewiowy, 16 – odbyt, 17 – jama płaszczowa, 18 – skrzela,
19 – otwór płciowy, 20 – boczny pień nerwowy, 21 – nożny pień nerwowy, 22 –
mięśnie nogi, 23 – jelito, 24 – zwój nożny
Źródło: Grabda, 1989
Cechy własne mięczaków
Brak metamerii, jednak obecne są odcinki ciała.
1. Obecność wora powłokowego –
nabłonkowo-łącznotkankowo-mięśniowego (nabłonek z
licznymi gruczołami śluzowymi).
2. Zdolność do prod ukcji muszli – szkieletu zewnętrznego
- warstwa oskórkowa – konchiolinowa (białkowa)
- warstwa porcelanowa - CaCO3
- warstwa perłowa - CaCO3
3. Worek trzewiowy otoczony jest fałdem, tzw. płaszczem,
który może obejmować całe ciało. Przestrzeń
wyznaczona przez płaszcz to tzw. jama płaszczowa, do
której mogą uchodzić układy wewnętrzne (wydalniczy,
pokarmowy, rozrodczy), tu lokują się także narządy
wymiany gazowej.
BELEMNITY – wymarłe głowonogi
dwuskrzelne - dziesięciornice
Grupa kopalnych głowonogów
występująca od karbonu do
trzeciorzęd u.
Szkielet belemnitów:
· Fragmokon
· Wyrostek grzbietowy
· Rostrum
(„strzałka piorunowa”)
AMONITY – wymarłe głowonogi
Występowały od
dewonu do kredy -
skamieniałości
przewodnie .
REKONS TR UKCJA
czteroskrzelne
Łodzik
Na utilius p ompilius
Jedyny współczesny głowonóg
p osia dają cy m uszlę.
30 cm
Komora chroniąca ciało łodzika,
z muszli wystaje 82-90 ramion
nie mających przyssawek
Puste komory wypełnione
powietrzem (tzw. pływaki)
Syfon, będący przedłużeniem
ciała, łączy wszystkie komory
Łodzik – budowa muszli
Źródło: Dobrowolski
Mątwa – szkielet wewnętrzny
Chrzęstna
puszka głowowa
Os sepiae –
płytka grzbietowa
Układ nerwowy mątwy
1 – zwój ramieniowy, 2 – zwój nadprzełykowy, 3 – zwój mózgowy,
4 – nerw oczny, 5 – nerw płaszczowy, 6 – zwój boczno-trzewiowy,
7 – nerw trzewiowy, 8 – nerw tylny lejka, 9 – nerw statocysty,
10 – nerw przedni lejka, 11 – nerw kurczliwych ramion chwytnych,
12 – spoidło okrężne nerwów ramieniowych, 13 – nerwy ramion
Oko mątwy
1. Fałd tworzący rogówkę
2.
3. Rogówka
4. Tęczówka
5. Soczewka górna
6. Mięsień
7. Soczewka dolna
8. Chrząstka gałki ocznej
9. W-wa pręcikowa siatkówki
10. W-wa pigmentowa siatkówki
11. Komórki nabłonka
11.Zwój oczny
12. Nerw oczny
Układ krwionośny
ośm iorn icy
T2: Budowa i czynności życiowe
ślimaka
1. Klasyfikacja ślimaków.
2. Organizacja ciała ślimaka winniczka.
3. Budowa wewnętrzna ślimaka winniczka.
Gromada: ŚLIMAKI (Gastropoda)
· Podgromada: Przodoskrzelne (Prosobranchia)
· Podgromada: Tyłoskrzelne (Opisthobranchia)
· Podgromada: Płucodyszne (Pulmonata)
– Nasadooczne (Basommatophora)
– Trzonkooczne (Stylommatophora)
Ślimak winniczek (Helix pomatia) należy do
ślimakó w płucodysznych
i trzonkoocznych.
Błotn iarka moczarowa
Galba truncatula
BŁOTN IARKI, Lymnaeidae,
rodzina słodkowodnych ślimaków
płucodysznych; mają parę
trój kątn yc h, płatowatyc h cz ułków,
u których nasady znajdują się
oczy; oddychają powietrzem
atmosferycznym, wysuwając otwór
jamy płaszczowej nad
powierzchnię wody; roślinożerne;
do rozcierania pożywienia służy
tarka; obojnaki; w Europie m.in.
błotniarka moczarowa, będąca
żywicielem pośrednim stadiów
larwalnych motylicy wątrobowej.
Obojnak z gruczołem obojnaczym, zapłodnienie krzyżowe
dokonuje się podczas „gry miłosnej” z użyciem tzw. strzałki miłosnej.
40–60 jaj wielkości ziarnka grochu zostaje złożonych do wydrążonej w
ziemi jamki; po kilku tygodniach wykluwają się młode ślimaki.
Dojrzałość płciową uzyskują dopiero po 3–4 latach. Żyją 6 lat.
...
marekil